Alimlərdən qorxulu xəbərdarlıq: Bir nüvə partlayışı minlərlə peyki məhv edə bilər
Tarix: 13-11-2026 | Saat: 19:00
Bölmə:Özəl | çapa göndər
Kosmosda baş verə biləcək güclü nüvə partlayışı Yer ətrafında fəaliyyət göstərən minlərlə peykin sıradan çıxmasına səbəb ola bilər. Alimlərin yeni araşdırmasına əsasən, müəyyən şəraitdə tək bir partlayış aşağı Yer orbitindəki peyklərin 98 faizinin fəaliyyətini dayandırması ilə nəticələnə bilər.
Viskonsin-Medison və Prinston universitetləri də daxil olmaqla bir neçə elmi müəssisənin tədqiqatçıları nüvə partlayışının kosmik infrastruktura mümkün təsirlərini kompüter modeli vasitəsilə araşdırıblar.
Nəticələri “arXiv” platformasında yayımlanan tədqiqatda gücü bir meqaton olan nüvə partlayışının Yer səthindən 500 kilometr yüksəklikdə, Cənubi Atlantika üzərində baş verməsi ssenarisi nəzərdən keçirilib.
Hesablamalara aşağı Yer orbitində yerləşən təxminən 13 min 300 peyk daxil edilib.
Araşdırmanın ən diqqətçəkən nəticəsi peyklərin qısa müddətdə kütləvi şəkildə sıradan çıxa bilməsidir. Modelə görə, partlayışdan sonrakı ilk 24 saat ərzində peyklərin 25 faizi, üç gün ərzində 78 faizi, bir həftə ərzində isə 98 faizi fəaliyyətini itirə bilər.
Alimlər bildirirlər ki, əsas təhlükə təkcə partlayışın ilkin təsirindən qaynaqlanmır. Nüvə partlayışı nəticəsində yaranan yüksək enerjili hissəciklər Yerin maqnit sahəsində toplanaraq süni radiasiya qurşağı formalaşdıra bilər.
Peyklər həmin ərazidən dəfələrlə keçdikcə güclü radiasiyaya məruz qalır. Bu isə onların elektron avadanlıqlarının zədələnməsinə və idarəetmə sistemlərinin sıradan çıxmasına gətirib çıxara bilər.
Tədqiqatçılar peyklərin radiasiyaya davamlılığının üç dəfə artırıldığı alternativ ssenarini də yoxlayıblar. Lakin nəticələr bu halda belə ciddi təhlükənin qalacağını göstərib. Hesablamalara əsasən, iki həftə ərzində peyklərin təxminən 97 faizi fəaliyyətini dayandıra bilər.
Nüvə partlayışının digər mümkün nəticəsi isə kosmosda toqquşmaların artmasıdır. İdarəetmə və manevr imkanlarını itirən peyklər bir-biri ilə toqquşa, nəticədə orbitdə əlavə kosmik tullantılar yarana bilər.
Modelə görə, belə bir hadisədən sonrakı iki il ərzində təxminən 20 peyk toqquşması baş verə bilər. Bu isə fəaliyyətini davam etdirən digər kosmik aparatların təhlükəsizliyini də risk altına salar.
Bununla belə, alimlər araşdırmanın real hadisəyə deyil, hipotetik kompüter modelinə əsaslandığını xüsusi vurğulayırlar.
Nəticələr partlayışın gücü, baş verdiyi yüksəklik, peyklərin orbitdə yerləşməsi və radiasiyaya davamlılığı kimi amillərdən asılıdır. Buna görə də 98 faizlik göstərici kosmosda baş verəcək istənilən nüvə partlayışının mütləq nəticəsi hesab edilə bilməz.
Qeyd edək ki, araşdırma hələ müstəqil elmi ekspertizadan keçməyib. Buna baxmayaraq, tədqiqat kosmik infrastrukturun nüvə partlayışları və süni radiasiya qurşaqları qarşısında nə qədər həssas ola biləcəyini göstərir.
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Digər xəbərlər
Tarix: 13-11-2026 | Saat: 19:00
Bölmə:Özəl | çapa göndər
Kosmosda baş verə biləcək güclü nüvə partlayışı Yer ətrafında fəaliyyət göstərən minlərlə peykin sıradan çıxmasına səbəb ola bilər. Alimlərin yeni araşdırmasına əsasən, müəyyən şəraitdə tək bir partlayış aşağı Yer orbitindəki peyklərin 98 faizinin fəaliyyətini dayandırması ilə nəticələnə bilər.
Viskonsin-Medison və Prinston universitetləri də daxil olmaqla bir neçə elmi müəssisənin tədqiqatçıları nüvə partlayışının kosmik infrastruktura mümkün təsirlərini kompüter modeli vasitəsilə araşdırıblar.
Nəticələri “arXiv” platformasında yayımlanan tədqiqatda gücü bir meqaton olan nüvə partlayışının Yer səthindən 500 kilometr yüksəklikdə, Cənubi Atlantika üzərində baş verməsi ssenarisi nəzərdən keçirilib.
Hesablamalara aşağı Yer orbitində yerləşən təxminən 13 min 300 peyk daxil edilib.
Araşdırmanın ən diqqətçəkən nəticəsi peyklərin qısa müddətdə kütləvi şəkildə sıradan çıxa bilməsidir. Modelə görə, partlayışdan sonrakı ilk 24 saat ərzində peyklərin 25 faizi, üç gün ərzində 78 faizi, bir həftə ərzində isə 98 faizi fəaliyyətini itirə bilər.
Alimlər bildirirlər ki, əsas təhlükə təkcə partlayışın ilkin təsirindən qaynaqlanmır. Nüvə partlayışı nəticəsində yaranan yüksək enerjili hissəciklər Yerin maqnit sahəsində toplanaraq süni radiasiya qurşağı formalaşdıra bilər.
Peyklər həmin ərazidən dəfələrlə keçdikcə güclü radiasiyaya məruz qalır. Bu isə onların elektron avadanlıqlarının zədələnməsinə və idarəetmə sistemlərinin sıradan çıxmasına gətirib çıxara bilər.
Tədqiqatçılar peyklərin radiasiyaya davamlılığının üç dəfə artırıldığı alternativ ssenarini də yoxlayıblar. Lakin nəticələr bu halda belə ciddi təhlükənin qalacağını göstərib. Hesablamalara əsasən, iki həftə ərzində peyklərin təxminən 97 faizi fəaliyyətini dayandıra bilər.
Nüvə partlayışının digər mümkün nəticəsi isə kosmosda toqquşmaların artmasıdır. İdarəetmə və manevr imkanlarını itirən peyklər bir-biri ilə toqquşa, nəticədə orbitdə əlavə kosmik tullantılar yarana bilər.
Modelə görə, belə bir hadisədən sonrakı iki il ərzində təxminən 20 peyk toqquşması baş verə bilər. Bu isə fəaliyyətini davam etdirən digər kosmik aparatların təhlükəsizliyini də risk altına salar.
Bununla belə, alimlər araşdırmanın real hadisəyə deyil, hipotetik kompüter modelinə əsaslandığını xüsusi vurğulayırlar.
Nəticələr partlayışın gücü, baş verdiyi yüksəklik, peyklərin orbitdə yerləşməsi və radiasiyaya davamlılığı kimi amillərdən asılıdır. Buna görə də 98 faizlik göstərici kosmosda baş verəcək istənilən nüvə partlayışının mütləq nəticəsi hesab edilə bilməz.
Qeyd edək ki, araşdırma hələ müstəqil elmi ekspertizadan keçməyib. Buna baxmayaraq, tədqiqat kosmik infrastrukturun nüvə partlayışları və süni radiasiya qurşaqları qarşısında nə qədər həssas ola biləcəyini göstərir.
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Xəbəri paylaş
Digər xəbərlər
13-11-2026
