Paşinyanın siyasi düyünü: Konstitusiya, sülh, yoxsa yenidən seçki?
Tarix: 28-10-2026 | Saat: 16:53
Bölmə:Siyasət / Özəl / Yazar6 | çapa göndər
Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan qarşısında duran siyasi məsələlərdən birini artıq açıq şəkildə gündəmə gətirib: yeni Konstitusiyanın qəbuluna parlamentdə dəstək qazanmaq mümkün olmasa, növbədənkənar seçkilər variantı da nəzərdən keçirilə bilər. İlk baxışdan bu, daxili siyasi mübahisə təsiri bağışlayır. Lakin məsələnin arxasında Ermənistanın Azərbaycanla sülh sazişin[i][/i]ə münasibəti, hakimiyyətin gələcək planları və ölkənin siyasi kursunun hansı istiqamətdə davam edəcəyi kimi daha geniş suallar dayanır.
Paşinyan oktyabrın 22-də jurnalistlərə açıqlamasında yeni Konstitusiya layihəsinin yaxın vaxtlarda ictimaiyyətə təqdim ediləcəyini, müzakirələrdən sonra parlamentə çıxarılacağını bildirib. O, əvvəlcə müxalifəti sənədin qəbulunun vacibliyinə inandırmağa çalışacaqlarını, bu mümkün olmazsa, növbədənkənar parlament seçkiləri də daxil olmaqla başqa variantlara baxılacağını deyib. Baş nazir yeni Konstitusiyanın qəbulunu və Azərbaycanla sülh sazişinin imzalanmasını öz üzərinə götürdüyü siyasi öhdəliklər kimi təqdim edib.
Paşinyanın qarşılaşdığı əsas çətinlik parlamentdəki mandat bölgüsü ilə bağlıdır. 2026-cı il iyunun 7-də keçirilmiş parlament seçkilərində onun rəhbərlik etdiyi “Vətəndaş Müqaviləsi” partiyası 105 yerdən 64-nü qazanıb. Yeni Konstitusiyanın referendum üçün parlamentdən keçirilməsi isə deputatların ən azı üçdəikisinin, yəni 70 nəfərin dəstəyini tələb edir. Beləliklə, hakimiyyətin bu mərhələni keçməsi üçün əlavə altı deputatın səsinə ehtiyacı var.
Bu, sadəcə rəqəmlər arasındakı fərq deyil. Paşinyan hökuməti yeni Konstitusiya təşəbbüsünü həyata keçirmək istəyirsə, ya müxalifətin bir hissəsini razı salmalı, ya da siyasi vəziyyəti dəyişə biləcək başqa mexanizm tapmalıdır. Növbədənkənar seçki ehtimalının gündəmə gətirilməsi də bu çıxış yollarından biri kimi görünür. Ancaq seçkinin keçirilməsi özlüyündə konstitusiya layihəsinin qəbuluna zəmanət vermir. Bunun üçün yeni parlamentin tərkibi və deputatların sonrakı mövqeyi həlledici olacaq.
Məsələnin Azərbaycan üçün əhəmiyyəti Ermənistanın konstitusiya gündəliyinin sülh sazişi ilə əlaqəsindən irəli gəlir. Bakı Ermənistan Konstitusiyasının preambulasında 1990-cı il Müstəqillik Bəyannaməsinə verilən istinadı problemli hesab edir. Həmin bəyannamədə Ermənistanla Dağlıq Qarabağın birləşdirilməsinə dair müddəaya istinad var. Azərbaycan tərəfi bu hüquqi-siyasi bağlantının aradan qaldırılmasını sülh sazişinin imzalanması üçün vacib şərt sayır.
İrəvan isə Konstitusiya məsələsinin Ermənistanın daxili işi olduğunu bildirir. Paşinyan da yeni Konstitusiyanın hazırlanmasını Azərbaycanın tələbi kimi deyil, hakimiyyətin öz siyasi proqramının bir hissəsi kimi təqdim edir. Beləliklə, tərəflərin yanaşmalarında fərq qalır: Bakı mövcud konstitusion istinadı sülh sazişi baxımından problem hesab edir, Ermənistan hökuməti isə dəyişiklik təşəbbüsünü daxili siyasi qərar kimi əsaslandırmağa çalışır.
Bu fərqi nəzərə almaq vacibdir. Konstitusiyanın dəyişdirilməsi ilə sülh sazişinin imzalanması arasında siyasi əlaqə olsa da, prosesin gələcəyi yalnız bir sənədin qəbulundan asılı deyil. Tərəflərin razılaşdırılmış öhdəlikləri, qarşılıqlı etimad və sülh sazişinin digər müddəaları da əhəmiyyət daşıyır.
Növbədənkənar seçki variantı hakimiyyət üçün həm imkan, həm də riskdir. Əgər Paşinyan seçicilərin yeni Konstitusiya və sülh gündəliyinə dəstəyini yenidən almaq istəyirsə, seçki ona siyasi mandatı təzələmək imkanı verə bilər. Digər tərəfdən, seçkinin nəticəsi əvvəlcədən məlum deyil və hakimiyyətin hazırkı parlament çoxluğunu qoruyacağına zəmanət yoxdur.
Müxalifət üçün isə bu təşəbbüs hökumətin siyasi kursunu sorğulamaq və Konstitusiya məsələsini seçki mübarizəsinin əsas mövzularından birinə çevirmək fürsətidir. Ermənistan daxilində yeni Konstitusiyaya münasibət təkcə hüquqi mətnin məzmunu ilə deyil, onun hansı siyasi şəraitdə hazırlanması və hansı məqsədlərə xidmət etməsi barədə mübahisələrlə də bağlıdır.
Buna görə Paşinyanın açıqlamasını artıq növbədənkənar seçki qərarının verilməsi kimi yox, hakimiyyətin qarşısında duran parlament maneəsini aşmaq üçün mümkün variantın açıq saxlanılması kimi qiymətləndirmək daha düzgündür.
Paşinyan Azərbaycanla yekun sülh sazişinin 2026-cı ilin sonunadək imzalanmasının çətin olduğunu bildirib və prosesin 2027–2028-ci illərə uzana biləcəyini istisna etməyib. Bu açıqlama konstitusiya mübahisəsinin yalnız Ermənistanın daxili siyasi gündəliyi olmadığını, ikitərəfli münasibətlərin gələcək qrafikinə də təsir göstərdiyini göstərir.
Azərbaycan üçün əsas məsələ sülh prosesinin konkret nəticəyə çatması və mövcud fikir ayrılıqlarının həll olunmasıdır. Ermənistan üçün isə konstitusiya dəyişikliklərinin siyasi və ictimai dəstək qazanması, eyni zamanda ölkənin gələcək idarəçilik modelinin müəyyənləşdirilməsi ön plana çıxır. Bu məqsədlər bir-birinə toxunsa da, tərəflərin mövqeləri tam üst-üstə düşmür.
Paşinyanın qarşısında indi bir neçə yol görünür: müxalifəti parlamentdə dəstək verməyə inandırmaq, konstitusiya layihəsini ictimai müzakirələrdən keçirərək siyasi razılaşma axtarmaq və ya növbədənkənar seçki variantını reallaşdırmaq. Hər bir yolun öz siyasi qiyməti və qeyri-müəyyənliyi var. Hələlik baş nazirin açıqlaması konkret seçki tarixi müəyyənləşdirildiyi anlamına gəlmir.
Əsas məsələ Paşinyanın hansı yolu seçəcəyindən əlavə, həmin seçimin Ermənistanın siyasi sabitliyinə və Azərbaycanla sülh prosesinə necə təsir edəcəyidir. Konstitusiya mübahisəsi daxili siyasi rəqabətin alətinə çevrilərsə, müzakirələr daha da kəskinləşə bilər. Əksinə, hüquqi dəyişikliklər barədə aydın mətn, açıq ictimai müzakirə və siyasi qüvvələr arasında əsaslandırılmış dialoq qeyri-müəyyənliyi azaltmağa kömək edə bilər.
Ermənistanın qarşısındakı seçim təkcə Konstitusiyanın dəyişdirilməsi və ya növbədənkənar seçkinin keçirilməsi arasında deyil. Bu, həm də hakimiyyətin siyasi öhdəliklərini hansı üsulla həyata keçirəcəyi, cəmiyyətin həmin kursa necə münasibət göstərəcəyi və Azərbaycanla münasibətlərin hansı hüquqi-siyasi əsaslar üzərində qurulacağı məsələsidir. Qarşıdakı mərhələdə Paşinyanın bəyanatlarından daha çox, atacağı konkret addımlar bu suallara cavab verəcək.
Şəmsi Qoca
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Digər xəbərlər
Tarix: 28-10-2026 | Saat: 16:53
Bölmə:Siyasət / Özəl / Yazar6 | çapa göndər
Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan qarşısında duran siyasi məsələlərdən birini artıq açıq şəkildə gündəmə gətirib: yeni Konstitusiyanın qəbuluna parlamentdə dəstək qazanmaq mümkün olmasa, növbədənkənar seçkilər variantı da nəzərdən keçirilə bilər. İlk baxışdan bu, daxili siyasi mübahisə təsiri bağışlayır. Lakin məsələnin arxasında Ermənistanın Azərbaycanla sülh sazişin[i][/i]ə münasibəti, hakimiyyətin gələcək planları və ölkənin siyasi kursunun hansı istiqamətdə davam edəcəyi kimi daha geniş suallar dayanır.
Paşinyan oktyabrın 22-də jurnalistlərə açıqlamasında yeni Konstitusiya layihəsinin yaxın vaxtlarda ictimaiyyətə təqdim ediləcəyini, müzakirələrdən sonra parlamentə çıxarılacağını bildirib. O, əvvəlcə müxalifəti sənədin qəbulunun vacibliyinə inandırmağa çalışacaqlarını, bu mümkün olmazsa, növbədənkənar parlament seçkiləri də daxil olmaqla başqa variantlara baxılacağını deyib. Baş nazir yeni Konstitusiyanın qəbulunu və Azərbaycanla sülh sazişinin imzalanmasını öz üzərinə götürdüyü siyasi öhdəliklər kimi təqdim edib.
Paşinyanın qarşılaşdığı əsas çətinlik parlamentdəki mandat bölgüsü ilə bağlıdır. 2026-cı il iyunun 7-də keçirilmiş parlament seçkilərində onun rəhbərlik etdiyi “Vətəndaş Müqaviləsi” partiyası 105 yerdən 64-nü qazanıb. Yeni Konstitusiyanın referendum üçün parlamentdən keçirilməsi isə deputatların ən azı üçdəikisinin, yəni 70 nəfərin dəstəyini tələb edir. Beləliklə, hakimiyyətin bu mərhələni keçməsi üçün əlavə altı deputatın səsinə ehtiyacı var.
Bu, sadəcə rəqəmlər arasındakı fərq deyil. Paşinyan hökuməti yeni Konstitusiya təşəbbüsünü həyata keçirmək istəyirsə, ya müxalifətin bir hissəsini razı salmalı, ya da siyasi vəziyyəti dəyişə biləcək başqa mexanizm tapmalıdır. Növbədənkənar seçki ehtimalının gündəmə gətirilməsi də bu çıxış yollarından biri kimi görünür. Ancaq seçkinin keçirilməsi özlüyündə konstitusiya layihəsinin qəbuluna zəmanət vermir. Bunun üçün yeni parlamentin tərkibi və deputatların sonrakı mövqeyi həlledici olacaq.
Məsələnin Azərbaycan üçün əhəmiyyəti Ermənistanın konstitusiya gündəliyinin sülh sazişi ilə əlaqəsindən irəli gəlir. Bakı Ermənistan Konstitusiyasının preambulasında 1990-cı il Müstəqillik Bəyannaməsinə verilən istinadı problemli hesab edir. Həmin bəyannamədə Ermənistanla Dağlıq Qarabağın birləşdirilməsinə dair müddəaya istinad var. Azərbaycan tərəfi bu hüquqi-siyasi bağlantının aradan qaldırılmasını sülh sazişinin imzalanması üçün vacib şərt sayır.
İrəvan isə Konstitusiya məsələsinin Ermənistanın daxili işi olduğunu bildirir. Paşinyan da yeni Konstitusiyanın hazırlanmasını Azərbaycanın tələbi kimi deyil, hakimiyyətin öz siyasi proqramının bir hissəsi kimi təqdim edir. Beləliklə, tərəflərin yanaşmalarında fərq qalır: Bakı mövcud konstitusion istinadı sülh sazişi baxımından problem hesab edir, Ermənistan hökuməti isə dəyişiklik təşəbbüsünü daxili siyasi qərar kimi əsaslandırmağa çalışır.
Bu fərqi nəzərə almaq vacibdir. Konstitusiyanın dəyişdirilməsi ilə sülh sazişinin imzalanması arasında siyasi əlaqə olsa da, prosesin gələcəyi yalnız bir sənədin qəbulundan asılı deyil. Tərəflərin razılaşdırılmış öhdəlikləri, qarşılıqlı etimad və sülh sazişinin digər müddəaları da əhəmiyyət daşıyır.
Növbədənkənar seçki variantı hakimiyyət üçün həm imkan, həm də riskdir. Əgər Paşinyan seçicilərin yeni Konstitusiya və sülh gündəliyinə dəstəyini yenidən almaq istəyirsə, seçki ona siyasi mandatı təzələmək imkanı verə bilər. Digər tərəfdən, seçkinin nəticəsi əvvəlcədən məlum deyil və hakimiyyətin hazırkı parlament çoxluğunu qoruyacağına zəmanət yoxdur.
Müxalifət üçün isə bu təşəbbüs hökumətin siyasi kursunu sorğulamaq və Konstitusiya məsələsini seçki mübarizəsinin əsas mövzularından birinə çevirmək fürsətidir. Ermənistan daxilində yeni Konstitusiyaya münasibət təkcə hüquqi mətnin məzmunu ilə deyil, onun hansı siyasi şəraitdə hazırlanması və hansı məqsədlərə xidmət etməsi barədə mübahisələrlə də bağlıdır.
Buna görə Paşinyanın açıqlamasını artıq növbədənkənar seçki qərarının verilməsi kimi yox, hakimiyyətin qarşısında duran parlament maneəsini aşmaq üçün mümkün variantın açıq saxlanılması kimi qiymətləndirmək daha düzgündür.
Paşinyan Azərbaycanla yekun sülh sazişinin 2026-cı ilin sonunadək imzalanmasının çətin olduğunu bildirib və prosesin 2027–2028-ci illərə uzana biləcəyini istisna etməyib. Bu açıqlama konstitusiya mübahisəsinin yalnız Ermənistanın daxili siyasi gündəliyi olmadığını, ikitərəfli münasibətlərin gələcək qrafikinə də təsir göstərdiyini göstərir.
Azərbaycan üçün əsas məsələ sülh prosesinin konkret nəticəyə çatması və mövcud fikir ayrılıqlarının həll olunmasıdır. Ermənistan üçün isə konstitusiya dəyişikliklərinin siyasi və ictimai dəstək qazanması, eyni zamanda ölkənin gələcək idarəçilik modelinin müəyyənləşdirilməsi ön plana çıxır. Bu məqsədlər bir-birinə toxunsa da, tərəflərin mövqeləri tam üst-üstə düşmür.
Paşinyanın qarşısında indi bir neçə yol görünür: müxalifəti parlamentdə dəstək verməyə inandırmaq, konstitusiya layihəsini ictimai müzakirələrdən keçirərək siyasi razılaşma axtarmaq və ya növbədənkənar seçki variantını reallaşdırmaq. Hər bir yolun öz siyasi qiyməti və qeyri-müəyyənliyi var. Hələlik baş nazirin açıqlaması konkret seçki tarixi müəyyənləşdirildiyi anlamına gəlmir.
Əsas məsələ Paşinyanın hansı yolu seçəcəyindən əlavə, həmin seçimin Ermənistanın siyasi sabitliyinə və Azərbaycanla sülh prosesinə necə təsir edəcəyidir. Konstitusiya mübahisəsi daxili siyasi rəqabətin alətinə çevrilərsə, müzakirələr daha da kəskinləşə bilər. Əksinə, hüquqi dəyişikliklər barədə aydın mətn, açıq ictimai müzakirə və siyasi qüvvələr arasında əsaslandırılmış dialoq qeyri-müəyyənliyi azaltmağa kömək edə bilər.
Ermənistanın qarşısındakı seçim təkcə Konstitusiyanın dəyişdirilməsi və ya növbədənkənar seçkinin keçirilməsi arasında deyil. Bu, həm də hakimiyyətin siyasi öhdəliklərini hansı üsulla həyata keçirəcəyi, cəmiyyətin həmin kursa necə münasibət göstərəcəyi və Azərbaycanla münasibətlərin hansı hüquqi-siyasi əsaslar üzərində qurulacağı məsələsidir. Qarşıdakı mərhələdə Paşinyanın bəyanatlarından daha çox, atacağı konkret addımlar bu suallara cavab verəcək.
Şəmsi Qoca
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Xəbəri paylaş
Digər xəbərlər
