Aydın Hüseynov:"Konstitusiya və milli inkişaf strategiyası müstəqil dövlətçiliyimizin hüquqi təməlidir"
Tarix: 06-11-2026 | Saat: 11:43
Bölmə:Manşet / Siyasət | çapa göndər
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası müstəqil dövlətimizin hüquqi təməllərini müəyyənləşdirən sənəd olmaqla yanaşı, xalqımızın milli iradəsini, dövlətçilik fəlsəfəsini və gələcəyə istiqamətlənmiş strateji məqsədlərini özündə əks etdirir. Konstitusiya Gününü qeyd etdiyimiz zaman yalnız 1995-ci ilin noyabrında baş vermiş mühüm tarixi hadisəni yad etmirik. Eyni zamanda, Əsas Qanunun müasir Azərbaycan dövlətinin formalaşmasında oynadığı rolu, milli suverenliyimizin möhkəmləndirilməsinə verdiyi töhfələri və hüquqi dövlət quruculuğu prosesində yaratdığı imkanları bir daha qiymətləndiririk.
Milli Məclisin deputatı Aydın Hüseynov bunları aia.az-a verdiyi açıqlamasında bildirib.
Millət vəkili fikirlərini davam etdirərək bildirib ki, Azərbaycanın konstitusion inkişaf tarixi mürəkkəb və çətin mərhələlərdən keçib. 1918-ci ildə qurulan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti milli dövlətçilik tariximizdə yeni bir dövrün əsasını qoysa da, cəmi 23 ay fəaliyyət göstərdiyi üçün öz Konstitusiyasını qəbul etmək imkanı qazanmadı. Sonrakı illərdə qəbul edilən sovet konstitusiyaları isə Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi suverenliyini təmin edən hüquqi sənədlər deyildi. Buna baxmayaraq, milli kimliyin və dəyərlərin qorunması istiqamətində görülən işlər dövlətçilik düşüncəsinin yaşadılmasına xidmət edirdi. Bu baxımdan, 1978-ci ildə Azərbaycan dilinin dövlət dili statusunun Konstitusiyada təsbit olunması Ulu Öndər Heydər Əliyevin milli maraqlara əsaslanan siyasi mövqeyinin mühüm təzahürü idi. Həmin qərar bir daha sübut edirdi ki, dövlətçiliyin möhkəmliyi yalnız siyasi təsisatların fəaliyyəti ilə deyil, həm də xalqın milli kimliyinin, ana dilinin və mənəvi irsinin qorunması ilə bağlıdır.
Azərbaycan dövlət müstəqilliyini yenidən əldə etdikdən sonra qarşıda mühüm tarixi vəzifələr dayanırdı. Müstəqil dövlətin idarəçilik modelini qurmaq, hüquqi münasibətləri dövrün tələblərinə uyğun formalaşdırmaq və xalqın iradəsini ifadə edən yeni Əsas Qanunu qəbul etmək zərurəti yaranmışdı. Lakin 1991–1993-cü illərdə ölkədə yaşanan siyasi böhran, hakimiyyət uğrunda mübarizə və idarəetmə sistemindəki ciddi problemlər bu prosesin həyata keçirilməsinə ciddi maneələr yaradırdı. Dövlət müstəqilliyinin və gələcəyinin təhlükə qarşısında olduğu bir dövrdə Heydər Əliyevin xalqın çağırışı ilə siyasi hakimiyyətə qayıtması ölkənin taleyində mühüm dönüş nöqtəsi oldu. İlk növbədə ictimai-siyasi sabitliyin bərqərar edilməsi, dövlət institutlarının gücləndirilməsi və idarəetmə sisteminin təkmilləşdirilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər konstitusion quruculuq üçün zəruri zəmin hazırladı.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə işlənib hazırlanmış Konstitusiya layihəsində Azərbaycanın çoxəsrlik dövlətçilik ənənələri müasir beynəlxalq hüquq normaları və demokratik prinsiplərlə uzlaşdırılmışdı. 1995-ci il noyabrın 12-də keçirilən ümumxalq referendumunda seçicilərin 91,9 faizinin Konstitusiyanın qəbul edilməsinə səs verməsi bu mühüm qərarın cəmiyyət tərəfindən dəstəkləndiyini göstərirdi. Noyabrın 27-də qüvvəyə minən Əsas Qanun müstəqil Azərbaycanın dövlət quruluşunu, hakimiyyət orqanlarının formalaşma prinsiplərini və cəmiyyətin gələcək inkişafının hüquqi istiqamətlərini müəyyən etdi. Bununla da ölkəmizdə demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət modelinin qurulması üçün möhkəm qanunvericilik bazası yaradıldı.
Konstitusiyanın mahiyyəti yalnız dövlət hakimiyyəti orqanlarının hüquq və vəzifələrini müəyyənləşdirməkdən ibarət deyil. Onun başlıca prinsiplərindən biri insan hüquq və azadlıqlarının tanınması, müdafiəsi və həyata keçirilməsi üçün təminatların yaradılmasıdır. Əsas Qanunda bütün insanların qanun qarşısında bərabərliyi, ayrı-seçkiliyin yolverilməzliyi, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının dövlətin ali məqsədi olması kimi fundamental müddəalar öz əksini tapıb. Bu prinsiplər dövlətlə vətəndaş arasında münasibətlərin hüquqi əsaslarını formalaşdırmaqla yanaşı, dövlət orqanlarının fəaliyyətində qanunçuluq və məsuliyyət tələblərini müəyyən edir. 1998-ci ildə Konstitusiya Məhkəməsinin fəaliyyətə başlaması da konstitusion normaların qorunması, konstitusiya nəzarətinin təmin edilməsi və hüquqi dövlət institutlarının inkişafı baxımından mühüm addım oldu.
Cəmiyyətin və dövlətin inkişafından irəli gələn tələblər Konstitusiyanın müəyyən dövrlərdə yenilənməsini zəruri edib. 2002, 2009 və 2016-cı illərdə ümumxalq referendumları əsasında Əsas Qanuna edilmiş əlavə və dəyişikliklər idarəçilik sisteminin daha da təkmilləşdirilməsinə, insan hüquq və azadlıqlarının müdafiə mexanizmlərinin genişləndirilməsinə, eləcə də dövlət institutlarının fəaliyyətinin müasir tələblərə uyğunlaşdırılmasına xidmət edirdi. Bu dəyişikliklər konstitusion sabitliyin qorunması ilə dövlətin inkişaf prosesində yaranan yeni ehtiyacların nəzərə alınması arasında tarazlığın əhəmiyyətini ortaya qoydu. Beləliklə, Konstitusiya bir tərəfdən dövlətçiliyin dəyişməz əsaslarını qoruyur, digər tərəfdən isə ölkənin tərəqqisinə uyğun hüquqi mexanizmlərin formalaşmasına şərait yaradır.
Sonda Parlament üzvü bunu da qeyd edib ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin tam bərpa olunması Konstitusiyanın tarixi əhəmiyyətinin daha geniş miqyasda təzahür etdiyi mühüm mərhələdir. 2020-ci ildə Vətən müharibəsində əldə edilən tarixi Qələbə və 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən antiterror əməliyyatının nəticələri Azərbaycanın suveren hüquqlarının bütün ərazilərində təmin edilməsinə imkan yaratdı. Bununla da Konstitusiyanın hüquqi qüvvəsinin ölkəmizin bütün ərazisində tam şəkildə bərqərar olması üçün tarixi zəmin formalaşdı. 2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi də Əsas Qanunun qəbulunun 30 illiyini dövlət suverenliyimizin tam bərpası ilə vahid ideya çərçivəsində birləşdirən mühüm qərar oldu. Həmin il təsis edilən yubiley medalı isə Konstitusiyanın inkişafında, hüquqi dövlət prinsiplərinin təşviqində və konstitusion quruluşun möhkəmləndirilməsində xidmətləri olan şəxslərin əməyinin qiymətləndirilməsinə yönəldi.
Hazırda cənab Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan öz müstəqil dövlət siyasətini həyata keçirir, milli maraqlarını ardıcıl şəkildə müdafiə edir və qarşıya qoyduğu yeni inkişaf məqsədlərinə doğru inamla irəliləyir. Bu inkişaf strategiyasının hüquqi əsasını təşkil edən Konstitusiya dövlət suverenliyimizin, ictimai-siyasi sabitliyin və gələcəyə inamın əsas təminatlarından biridir. Əsas Qanunun tələblərinə əməl olunması və qanunun aliliyinin qorunması yalnız dövlət qurumlarının deyil, bütövlükdə cəmiyyətin üzərinə düşən mühüm vəzifədir. Konstitusiya Gününün mahiyyətində dayanan başlıca fikir də bundan ibarətdir: müstəqil dövlətin davamlılığı güclü hüquqi sistemdən, hüquqi dövlətin möhkəmliyi isə qanunlara hörmət və vətəndaş məsuliyyətindən qaynaqlanır. Azərbaycanın gələcək inkişafının təmin edilməsi üçün bu fundamental prinsiplərin qorunması və yaşadılması qarşıdakı nəsillər üçün də mühüm əhəmiyyət kəsb edir- – deyə, Aydın Hüseynov fikirlərini
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Digər xəbərlər
Tarix: 06-11-2026 | Saat: 11:43
Bölmə:Manşet / Siyasət | çapa göndər
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası müstəqil dövlətimizin hüquqi təməllərini müəyyənləşdirən sənəd olmaqla yanaşı, xalqımızın milli iradəsini, dövlətçilik fəlsəfəsini və gələcəyə istiqamətlənmiş strateji məqsədlərini özündə əks etdirir. Konstitusiya Gününü qeyd etdiyimiz zaman yalnız 1995-ci ilin noyabrında baş vermiş mühüm tarixi hadisəni yad etmirik. Eyni zamanda, Əsas Qanunun müasir Azərbaycan dövlətinin formalaşmasında oynadığı rolu, milli suverenliyimizin möhkəmləndirilməsinə verdiyi töhfələri və hüquqi dövlət quruculuğu prosesində yaratdığı imkanları bir daha qiymətləndiririk.
Milli Məclisin deputatı Aydın Hüseynov bunları aia.az-a verdiyi açıqlamasında bildirib.
Millət vəkili fikirlərini davam etdirərək bildirib ki, Azərbaycanın konstitusion inkişaf tarixi mürəkkəb və çətin mərhələlərdən keçib. 1918-ci ildə qurulan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti milli dövlətçilik tariximizdə yeni bir dövrün əsasını qoysa da, cəmi 23 ay fəaliyyət göstərdiyi üçün öz Konstitusiyasını qəbul etmək imkanı qazanmadı. Sonrakı illərdə qəbul edilən sovet konstitusiyaları isə Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi suverenliyini təmin edən hüquqi sənədlər deyildi. Buna baxmayaraq, milli kimliyin və dəyərlərin qorunması istiqamətində görülən işlər dövlətçilik düşüncəsinin yaşadılmasına xidmət edirdi. Bu baxımdan, 1978-ci ildə Azərbaycan dilinin dövlət dili statusunun Konstitusiyada təsbit olunması Ulu Öndər Heydər Əliyevin milli maraqlara əsaslanan siyasi mövqeyinin mühüm təzahürü idi. Həmin qərar bir daha sübut edirdi ki, dövlətçiliyin möhkəmliyi yalnız siyasi təsisatların fəaliyyəti ilə deyil, həm də xalqın milli kimliyinin, ana dilinin və mənəvi irsinin qorunması ilə bağlıdır.
Azərbaycan dövlət müstəqilliyini yenidən əldə etdikdən sonra qarşıda mühüm tarixi vəzifələr dayanırdı. Müstəqil dövlətin idarəçilik modelini qurmaq, hüquqi münasibətləri dövrün tələblərinə uyğun formalaşdırmaq və xalqın iradəsini ifadə edən yeni Əsas Qanunu qəbul etmək zərurəti yaranmışdı. Lakin 1991–1993-cü illərdə ölkədə yaşanan siyasi böhran, hakimiyyət uğrunda mübarizə və idarəetmə sistemindəki ciddi problemlər bu prosesin həyata keçirilməsinə ciddi maneələr yaradırdı. Dövlət müstəqilliyinin və gələcəyinin təhlükə qarşısında olduğu bir dövrdə Heydər Əliyevin xalqın çağırışı ilə siyasi hakimiyyətə qayıtması ölkənin taleyində mühüm dönüş nöqtəsi oldu. İlk növbədə ictimai-siyasi sabitliyin bərqərar edilməsi, dövlət institutlarının gücləndirilməsi və idarəetmə sisteminin təkmilləşdirilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər konstitusion quruculuq üçün zəruri zəmin hazırladı.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə işlənib hazırlanmış Konstitusiya layihəsində Azərbaycanın çoxəsrlik dövlətçilik ənənələri müasir beynəlxalq hüquq normaları və demokratik prinsiplərlə uzlaşdırılmışdı. 1995-ci il noyabrın 12-də keçirilən ümumxalq referendumunda seçicilərin 91,9 faizinin Konstitusiyanın qəbul edilməsinə səs verməsi bu mühüm qərarın cəmiyyət tərəfindən dəstəkləndiyini göstərirdi. Noyabrın 27-də qüvvəyə minən Əsas Qanun müstəqil Azərbaycanın dövlət quruluşunu, hakimiyyət orqanlarının formalaşma prinsiplərini və cəmiyyətin gələcək inkişafının hüquqi istiqamətlərini müəyyən etdi. Bununla da ölkəmizdə demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət modelinin qurulması üçün möhkəm qanunvericilik bazası yaradıldı.
Konstitusiyanın mahiyyəti yalnız dövlət hakimiyyəti orqanlarının hüquq və vəzifələrini müəyyənləşdirməkdən ibarət deyil. Onun başlıca prinsiplərindən biri insan hüquq və azadlıqlarının tanınması, müdafiəsi və həyata keçirilməsi üçün təminatların yaradılmasıdır. Əsas Qanunda bütün insanların qanun qarşısında bərabərliyi, ayrı-seçkiliyin yolverilməzliyi, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının dövlətin ali məqsədi olması kimi fundamental müddəalar öz əksini tapıb. Bu prinsiplər dövlətlə vətəndaş arasında münasibətlərin hüquqi əsaslarını formalaşdırmaqla yanaşı, dövlət orqanlarının fəaliyyətində qanunçuluq və məsuliyyət tələblərini müəyyən edir. 1998-ci ildə Konstitusiya Məhkəməsinin fəaliyyətə başlaması da konstitusion normaların qorunması, konstitusiya nəzarətinin təmin edilməsi və hüquqi dövlət institutlarının inkişafı baxımından mühüm addım oldu.
Cəmiyyətin və dövlətin inkişafından irəli gələn tələblər Konstitusiyanın müəyyən dövrlərdə yenilənməsini zəruri edib. 2002, 2009 və 2016-cı illərdə ümumxalq referendumları əsasında Əsas Qanuna edilmiş əlavə və dəyişikliklər idarəçilik sisteminin daha da təkmilləşdirilməsinə, insan hüquq və azadlıqlarının müdafiə mexanizmlərinin genişləndirilməsinə, eləcə də dövlət institutlarının fəaliyyətinin müasir tələblərə uyğunlaşdırılmasına xidmət edirdi. Bu dəyişikliklər konstitusion sabitliyin qorunması ilə dövlətin inkişaf prosesində yaranan yeni ehtiyacların nəzərə alınması arasında tarazlığın əhəmiyyətini ortaya qoydu. Beləliklə, Konstitusiya bir tərəfdən dövlətçiliyin dəyişməz əsaslarını qoruyur, digər tərəfdən isə ölkənin tərəqqisinə uyğun hüquqi mexanizmlərin formalaşmasına şərait yaradır.
Sonda Parlament üzvü bunu da qeyd edib ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin tam bərpa olunması Konstitusiyanın tarixi əhəmiyyətinin daha geniş miqyasda təzahür etdiyi mühüm mərhələdir. 2020-ci ildə Vətən müharibəsində əldə edilən tarixi Qələbə və 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən antiterror əməliyyatının nəticələri Azərbaycanın suveren hüquqlarının bütün ərazilərində təmin edilməsinə imkan yaratdı. Bununla da Konstitusiyanın hüquqi qüvvəsinin ölkəmizin bütün ərazisində tam şəkildə bərqərar olması üçün tarixi zəmin formalaşdı. 2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi də Əsas Qanunun qəbulunun 30 illiyini dövlət suverenliyimizin tam bərpası ilə vahid ideya çərçivəsində birləşdirən mühüm qərar oldu. Həmin il təsis edilən yubiley medalı isə Konstitusiyanın inkişafında, hüquqi dövlət prinsiplərinin təşviqində və konstitusion quruluşun möhkəmləndirilməsində xidmətləri olan şəxslərin əməyinin qiymətləndirilməsinə yönəldi.
Hazırda cənab Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan öz müstəqil dövlət siyasətini həyata keçirir, milli maraqlarını ardıcıl şəkildə müdafiə edir və qarşıya qoyduğu yeni inkişaf məqsədlərinə doğru inamla irəliləyir. Bu inkişaf strategiyasının hüquqi əsasını təşkil edən Konstitusiya dövlət suverenliyimizin, ictimai-siyasi sabitliyin və gələcəyə inamın əsas təminatlarından biridir. Əsas Qanunun tələblərinə əməl olunması və qanunun aliliyinin qorunması yalnız dövlət qurumlarının deyil, bütövlükdə cəmiyyətin üzərinə düşən mühüm vəzifədir. Konstitusiya Gününün mahiyyətində dayanan başlıca fikir də bundan ibarətdir: müstəqil dövlətin davamlılığı güclü hüquqi sistemdən, hüquqi dövlətin möhkəmliyi isə qanunlara hörmət və vətəndaş məsuliyyətindən qaynaqlanır. Azərbaycanın gələcək inkişafının təmin edilməsi üçün bu fundamental prinsiplərin qorunması və yaşadılması qarşıdakı nəsillər üçün də mühüm əhəmiyyət kəsb edir- – deyə, Aydın Hüseynov fikirlərini
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Xəbəri paylaş
Digər xəbərlər
06-11-2026
