"101 Ağbabalı" silsiləsindən: Məhyəddin Aydınovun ömür dastanı
Tarix: 24-04-2026 | Saat: 11:39
Bölmə:Özəl / Qərbi Azərbaycan / Yazar4 | çapa göndər
"101 Ağbabalı" silsiləsinin növbəti yazısı – taleyin ən sərt sınaqlarından Qaraçanta mətanəti ilə keçmiş, dövlət adamı dürüstlüyü ilə milli təəssübkeşliyi öz simasında birləşdirən dəyərli ziyalımız Məhyəddin Aydınova həsr olunub.
Hər bir insanın həyat hekayəsi doğulduğu torpağın rəngindən, suyunun dadından və havasının ruhundan başlayır. Elə kəndlər var ki, onlar sadəcə xəritədəki bir nöqtə deyil, bir millətin mənəviyyat qalasıdır. Ağbaba və Şörəyel mahallarının qovuşuğunda, hər iki yurdun gözəlliklərini və qədim tarixini öz köksündə birləşdirən Qaraçanta (sovetlər dövründə Əzizbəyov) məhz belə bir müqəddəs məkandır.
Arxasını vüqarlı Qaragüney dağına söykəyən bu kənd, tarix boyu igidlər məskəni, mərd kişilər yurdu kimi ad çıxarıb. Bu dağın adı isə təsadüfi deyil; o, "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanlarından süzülüb gələn, Oğuzun dayağı, Qazan xanın qardaşı Qara Günənin adını və sarsılmaz ruhunu özündə yaşadır. Qaragüneyin sərt süzgəcindən keçən, bu ulu yurdun havasını udan hər bir övladın xarakterində o qədim Oğuz igidliyinin bükülməz iradəsi, o büllur bulaqların sarsılmaz saflığı həkk olunur. Qaraçanta təkcə təbiəti ilə deyil, həm də yetişdirdiyi ziyalılar ordusu ilə bir elm və irfan ocağına çevrilmişdir.
Məhyəddin Aydınovun həyat missiyası da məhz bu ulu torpağın ona bəxş etdiyi "dağ duruşu" ilə yoğrulub. Onun üçün yaşamaq sadəcə təqvim vərəqlərini dəyişmək deyil, mənsub olduğu kökün şərəfini hər yerdə — hətta düşmən mərkəzi sayılan İrəvanın ən qaynar siyasi dəhlizlərində belə — uca tutmaq missiyası olub. Təbiətlə insan ruhunun o nadir vəhdəti Məhyəddin müəllimin simasında özünün ən kamil ifadəsini tapıb: Qaragüney kimi vüqarlı, Arpa çayı kimi dərindən axan, amma hər an coşmağa hazır olan bir xarakter.
O, taleyin ona ayırdığı ömür payını bir Qaraçantalı bəy vüqarı ilə yaşayıb. Harada olmasından, hansı kürsüdə əyləşməsindən asılı olmayaraq, onun daxili kompası həmişə doğma yurdunu, Ağbabanın haqq səsini göstərib. Gəlin, bu igidlər yurdunun mərd övladının, ömrünü millətin şərəf işinə və dövlətçilik ənənələrinə həsr etmiş Məhyəddin Aydınovun həyat dastanına birlikdə nəzər salaq.
Məhyəddin Aydınovun həyat hekayəsinin ən mürəkkəb və ən şərəfli mərhələsi — onun Ermənistanın ən yüksək siyasi eşalonlarında, düşmən mərkəzi sayılan Yerevanda göstərdiyi mübarizəyə keçək:
Məhyəddin Aydınovun həyat yolu 1956-cı ildə, Ağbabanın o sazaqlı, amma bərəkətli torpağında başlamışdı. Onun uşaqlığı Qaraçanta məktəbinin o zamankı zəngin ziyalı mühitində keçmiş, ilk dərslərini məhz o mərdlik məktəbində almışdı. Lakin onun bilik həvəsi kəndin hüdudlarına sığmırdı. 1970-ci illərin sonunda o, Azərbaycanın ən nüfuzlu ali təhsil ocaqlarından birinə — Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutuna (indiki UNEC) daxil olmaqla Bakıya gəldi.
Bakıdakı tələbəlik illəri Məhyəddin üçün təkcə iqtisadiyyatın sirlərinə yiyələnmək deyil, həm də böyük dövlətçilik təfəkkürünün formalaşdığı dövr idi. 1981-ci ildə institutu bitirəndə o, artıq rəqəmlərin dilini bilən, idarəçilik qabiliyyəti ilə seçilən hazırlıqlı bir mütəxəssis idi. Taleyin qəribə hökmü ilə o, karyera pillələrini Bakıda deyil, yenidən Ermənistanda — Yerevanın ən gərgin döngələrində qalxmalı oldu.
Məhyəddin Aydınovun peşəkar fəaliyyəti Ermənistan Komsomolu Mərkəzi Komitəsində təlimatçı kimi başladı. Gənc bir azərbaycanlının Yerevanın mərkəzində, erməni gənclər təşkilatının rəhbərliyində özünə yer tapması onun həm fitri qabiliyyətinin, həm də sarsılmaz iradəsinin nəticəsi idi. O, komsomol illərində təkcə təşkilatçılıq etmir, həm də o mühitdəki milli mənsubiyyət məsələlərini dərindən analiz edirdi.
Onun yüksək hazırlığı Ermənistan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin diqqətindən yayına bilməzdi. Tezliklə o, MK-nın kənd təsərrüfatı və təşkilat-partiya işi şöbələrinə müfəttiş və məsul təşkilatçı kimi dəvət olundu. Bu, o dövr üçün Ermənistanda bir azərbaycanlının qalxa biləcəyi ən yüksək zirvələrdən biri idi. Lakin bu kürsü Məhyəddin müəllim üçün rahatlıq deyil, böyük bir mübarizə meydanı idi. O, Ermənistanın müxtəlif rayonlarını qarış-qarış gəzir, kənd təsərrüfatı işləri bəhanəsi ilə azərbaycanlı kəndlərinin vəziyyətini öyrənir, soydaşlarımızın qarşılaşdığı gizli maneələri mərkəzi hakimiyyətin masasına qoyurdu.
Onun bu "Yerevan dövrü" — komsomolun coşqusu ilə partiya idarəçiliyinin ciddiyyətinin birləşdiyi illər, əslində gələcək deportasiya və milli münaqişə illərində göstərəcəyi böyük fədakarlığın hazırlıq mərhələsi idi. Məhyəddin Aydınov həmin dövrdə Yerevanın siyasi elitasına sübut etdi ki, bir Ağbabalı ziyalısı həm iqtisadiyyatı onlardan yaxşı bilir, həm də dövləti onlardan daha ləyaqətlə idarə edir.
Məhyəddin Aydınovun 1980-ci illərin sonunda Ermənistan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsində müfəttiş və məsul təşkilatçı kimi çalışması, sadəcə bir karyera uğuru deyildi; bu, odun-alovun içində bir millətin şərəfini qorumaq missiyası idi. O illərdə Yerevan küçələrində "miatsum" sədaları ucalanda, erməni şovinizminin ideoloqları azərbaycanlılara qarşı psixoloji və fiziki terrorun təməlini qoyanda, Məhyəddin müəllim həmin mərkəzin daxilində təkbaşına bir müqavimət hərəkatı idi.
O, erməni rəhbərliyinin ən gizli planlarından xəbərdar olan, hər addımı izlənən, lakin bir addım da geri çəkilməyən polad iradəli bir ziyalı idi. Bir çoxlarının çəkinib susduğu, taleyi ilə barışdığı o qanlı-qadalı günlərdə Məhyəddin Aydınov öz nüfuzundan və vəzifə imkanlarından istifadə edərək soydaşlarımızın hüquqlarını son ana qədər müdafiə etdi. O, Yerevanın ən gərgin dövründə — azərbaycanlıların sonuncu nəfərinə qədər deportasiya edildiyi o dəhşətli zaman kəsiyində xalqın mənəvi dayağına çevrildi. Onun Yerevanın "qara kabinetlərində" səsləndirdiyi hər bir kəskin etiraz, əslində Qaragüney dağından gələn bir nərə idi.
Məhyəddin müəllim təkcə siyasi mübariz deyil, həm də çox savadlı bir iqtisadçı idi. Onun iqtisadi bilikləri və idarəçilik bacarığı düşməni belə onunla hesablaşmağa məcbur edirdi. O, rəqəmlərin dili ilə erməni yalanlarını ifşa edir, Azərbaycan torpaqlarının və xalqının iqtisadi-siyasi maraqlarını hər şeydən uca tuturdu. Bakıya qayıtdıqdan sonra Bakı Şəhər Partiya Komitəsində və digər dövlət strukturlarında çalışarkən, Ermənistanda topladığı o acı, lakin zəngin təcrübəni müstəqil Azərbaycanın quruculuğuna sərf etdi.
O, Xocalı faciəsindən əvvəlki gərginlikləri, o dövrün kəşfiyyat xarakterli məlumatlarını və mərkəzi hakimiyyətin laqeydliyini ən xırda detallarına qədər bilən bir yaddaş daşıyıcısı idi. Məhyəddin müəllim bu həqiqətləri dilə gətirərkən heç vaxt ehtiyat etmədi; çünki o, gücünü vəzifədən deyil, Qaraçanta bəylərinin soyundan və Qaragüneyin əzəmətindən alırdı.
Məhyəddin Aydınovun Bakı fəaliyyəti, əslində, bir millətin fəlakət anında özünü necə toparlamasının və bir ziyalının fərdi taleyinin xalqın taleyi ilə necə qırılmaz tellərlə bağlandığının canlı nümunəsidir. 1988-ci ilin o qanlı payızında Yerevanın "odundan" çıxıb Bakıya pənah gətirən Məhyəddin müəllim üçün paytaxt sadəcə təhlükəsiz bir liman deyildi, bura həm də yarımçıq qalmış bir davanın yeni cəbhəsi idi.
Məhyəddin müəllimin Bakı Şəhər Partiya Komitəsində məsul vəzifəyə təyin olunması təsadüfi deyildi. O dövrün mürəkkəb siyasi mühitində, paytaxtın hər gün mitinqlərlə, gərginliklərlə ləpələndiyi bir vaxtda idarəetmə sükanı arxasında soyuqqanlı, iqtisadi məntiqi güclü və ən əsası, erməni xislətini daxildən tanıyan birinə ehtiyac var idi. O, Bakının idarəçilik mexanizmlərinə Yerevanın o sərt siyasi məktəbindən keçmiş bir peşəkar kimi daxil oldu. Lakin o, kabinetlərdə əyləşib sənəd imzalayan sıravi bir məmur olmadı. Məhyəddin müəllim paytaxtın ən qaynar nöqtələrində, zavod və fabriklərdə, küçələrə çıxmış narazı kütlələrin içində idi. O, mərkəzi hakimiyyətin ziddiyyətli qərarları ilə xalqın haqlı qəzəbi arasında bir "mənəvi bufer" rolunu oynayır, emosiyaların deyil, dövlətçilik təfəkkürünün qalib gəlməsi üçün çalışırdı.
Bakıya axın-axın gələn, yurdundan-yuvasından didərgin düşmüş minlərlə Qərbi azərbaycanlı üçün Məhyəddin Aydınovun kabineti sadəcə bir məmur otağı deyil, bir ümid yeri idi. O, öz həmyerlilərinin ağrısını hər kəsdən yaxşı anlayırdı; axı o da eyni taleyi yaşamışdı. Həmin illərdə qaçqınların yerləşdirilməsi, onlara ilkin yardımların təşkili və ən əsası, bu insanların hüquqi statusunun tanınması istiqamətində Məhyəddin müəllimin gördüyü işlər tariximizin görünməyən qəhrəmanlıq səhifələrindəndir. O, dövlət imkanlarını səfərbər edərək, minlərlə insanın çörək və sığınacaq tapmasında, uşaqların təhsilə cəlb olunmasında misilsiz xidmətlər göstərdi. Hər bir Amasiyalı, hər bir Qaraçantalı Bakıda çətinliyə düşəndə bilirdi ki, Şəhər Komitəsində onları dinləyən, dərdinə ortaq olan bir Qaragüney vüqarlı qardaşları var.
1990-cı ilin o qanlı yanvar gecəsi və ondan sonrakı fövqəladə vəziyyət dövrü Məhyəddin Aydınovun bir dövlət xadimi kimi xarakterini tam çılpaqlığı ilə ortaya qoydu. Tankların Bakı küçələrini tapdadığı, komendant saatının insanları qorxu altında saxladığı o günlərdə o, paytaxtın idarə olunmasında məsuliyyəti öz üzərinə götürən azsaylı şəxslərdən idi. O, sovet generallarının qarşısına çıxaraq şəhərin təminat məsələlərini həll edir, əhalinin ərzaq və dərmanla təmin olunması üçün gecəsini gündüzünə qatırdı. Məhyəddin müəllim həmin günlərdə həm də erməni lobbisinin Bakıdakı hadisələri dünyaya təhrif olunmuş şəkildə çatdırmasının qarşısını almaq üçün informasiya cəbhəsində mübarizə aparırdı.
Məhyəddin Aydınovun Bakı fəaliyyəti sübut etdi ki, əsl idarəçilik təkcə biliklə deyil, həm də vicdanla ölçülür. O, paytaxtın ən mürəkkəb iqtisadi-sosial problemlərini həll edərkən belə, ruhundakı o "Qaraçanta dürüstlüyünü" bir an belə itirmədi.
Məhyəddin Aydınovun Bakıdakı fəaliyyəti təkcə inzibati işlərlə deyil, həm də dövrün ən nüfuzlu siyasi simaları ilə qurduğu prinsipial münasibətlərlə xarakterizə olunur. Onun Yerevan mühitindən gələn "siyasi bərkliyi" Bakının mürəkkəb idarəçilik iyerarxiyasında ona xüsusi bir çəki qazandırmışdı.
Məhyəddin müəllim Bakıya qayıdanda Azərbaycan rəhbərliyində, xüsusən də mərkəzi aparatda çalışanlar onun Ermənistandakı fəaliyyətini, oradakı gərgin proseslərin daxili mətbəxinə bələdliyini yüksək qiymətləndirirdilər. O, Əbdürrəhman Vəzirovun və daha sonra Ayaz Mütəllibovun hakimiyyəti dövründə Bakı Şəhər Partiya Komitəsinin birinci katibləri və mərkəzi rəhbərliklə birbaşa təmasda olurdu. Lakin Məhyəddin müəllimi digər məmurlardan fərqləndirən əsas cəhət onun rəhbərlik qarşısında "hə" deyib susan yox, həqiqəti, xüsusən də Qərbi Azərbaycanla bağlı acı gerçəkləri cəsarətlə dilə gətirən bir sima olması idi.
Onun Bakı Şəhər Partiya Komitəsindəki fəaliyyəti zamanı şəhər rəhbərliyi ilə münasibətləri qarşılıqlı ehtiram üzərində qurulmuşdu. O, dövrün siyasi liderləri üçün sadəcə bir icraçı deyil, Ermənistanın daxili siyasi vəziyyəti, erməni rəhbərliyinin gizli niyyətləri barədə ən dəqiq məlumata malik olan bir "analitik mərkəz" idi. Bir çox kritik məqamlarda, xüsusən də paytaxta gələn qaçqın ordusunun idarə olunması və onlara qarşı tətbiq edilən bürokratik maneələrin aradan qaldırılması üçün o, rəhbərliklə sərt mübahisələrdən belə çəkinmirdi.
1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycanın siyasi mənzərəsi sürətlə dəyişərkən, Məhyəddin Aydınov köhnə nomenklaturanın içində qalsa da, ruhən milli azadlıq hərəkatının hədəflərinə yaxın idi. O, dövrün müxalifət liderləri və xalq hərəkatının nümayəndələri ilə dövlət rəhbərliyi arasında mütəmadi olaraq gizli və aşkar dialoqlar qurur, gərginliyin qana çevrilməməsi üçün böyük səylər göstərirdi.
Onun Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı ərəfəsindəki mövqeyi də maraqlıdır. Məhyəddin müəllim dövlətçilik təcrübəsi olan bir insan kimi anlayırdı ki, Azərbaycanı gözləyən xaosdan yalnız böyük siyasi iradə xilas edə bilər. O, öz həmyerlisi, ulu öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik xəttinə və siyasi kursuna həmişə sadiq qaldı, onun Bakıya qayıdışından sonra dövlət idarəçilik sisteminin yenidən qurulmasında öz təcrübəsi ilə yaxından iştirak etdi.
Məhyəddin müəllimin siyasi liderlərlə münasibətlərindəki ən kəsərli silahı onun "Yaddaş"ı idi. O, 1988-ci ildə Yerevanda baş verən satqınlıqların, mərkəzi Moskva rəhbərliyinin Azərbaycanın maraqlarını necə qurban verməsinin canlı şahidi olaraq, hər zaman milli rəhbərliyi bu xətaları təkrarlamamağa çağırırdı. Onun üçün siyasi liderlərlə münasibət şəxsi karyera deyil, bir millətin, xüsusən də itirilmiş Qərbi Azərbaycanın haqq işini dövlət səviyyəsində qorumaq vasitəsi idi.
Məhyəddin Aydınovun bu gün də bizimlə olması, onun Qərbi Azərbaycanla bağlı apardığı mübarizənin hələ bitmədiyinin, əksinə, yeni bir mərhələyə qədəm qoyduğunun göstəricisidir. O, sadəcə keçmişin xatirələrini deyil, həm də gələcək qayıdışın strateji planını öz yaddaşında yaşadan bir canlı xəzinədir. Bu gün Məhyəddin müəllim paytaxtın ziyalı mühitində bir "Ağbaba elçisi" kimi qəbul olunur. Onun məsləhətləri, o dövrün gərgin siyasi prosesləri ilə bağlı analizləri gənc nəsil dövlət xadimləri və tədqiqatçılar üçün misilsiz bir mənbədir.
O, hələ də o vüqarlı Qaragüney duruşunu qoruyub saxlayır. Onun üçün yaşamaq – mənsub olduğu millətin haqqını hər platformada müdafiə etmək, Amasiya və Şörəyel həsrətini "Qayıdış" konsepsiyası ilə real hədəfə çevirmək deməkdir. Məhyəddin müəllimin varlığı Bakıda yaşayan hər bir həmyerlimiz üçün bir arxayınlıq, bir mənəvi güc mənbəyidir.
"101 Ağbabalı" dastanında Məhyəddin Aydınovun obrazı – dövlətçilik təfəkkürü ilə milli təəssübkeşliyin ideal vəhdəti kimi həkk olunur. O, taleyin ən sərt küləklərinə Qaraçanta mətanəti ilə sinə gərən, Yerevanda bir qala kimi dayanan və Bakıda öz təcrübəsi ilə xalqına xidmət edən yaşayan əfsanədir.
Onun ömür yolu sübut edir ki, əsl ziyalılıq yalnız diplomlarla deyil, həm də sınaq anlarında göstərilən xarakterlə ölçülür. Məhyəddin müəllim öz ləyaqəti ilə bu adı ən uca zirvəyə daşımışdır.
Məhyəddin Aydınov Bakıda yaşadığı illər ərzində uca vəzifələr tutsa da, paytaxtın dəbdəbəli həyatı onun ruhundakı Qaraçanta sadəliyini və Qaragüney vəqarını zərrə qədər də dəyişmədi. O, Bakının mərkəzində, dövlətin ən uca kürsülərində belə özünü həmişə o dağların oğlu kimi hiss etdi. Onun ömür yolu sübut etdi ki, əsl ziyalı harada yaşayırsa yaşasın, onun ürəyi mütləq doğulduğu torpağın nəbzi ilə döyünməlidir. Məhyəddin müəllim məhz belə bir ürək sahibidir — paytaxtda bir dövlət adamı, ruhunda isə əbədi bir Qərbi azərbaycanlı...
Şəmsi Qoca
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Digər xəbərlər
Tarix: 24-04-2026 | Saat: 11:39
Bölmə:Özəl / Qərbi Azərbaycan / Yazar4 | çapa göndər
"101 Ağbabalı" silsiləsinin növbəti yazısı – taleyin ən sərt sınaqlarından Qaraçanta mətanəti ilə keçmiş, dövlət adamı dürüstlüyü ilə milli təəssübkeşliyi öz simasında birləşdirən dəyərli ziyalımız Məhyəddin Aydınova həsr olunub.
Dövlətçilik və milli təəssübkeşliyin vəhdəti
Hər bir insanın həyat hekayəsi doğulduğu torpağın rəngindən, suyunun dadından və havasının ruhundan başlayır. Elə kəndlər var ki, onlar sadəcə xəritədəki bir nöqtə deyil, bir millətin mənəviyyat qalasıdır. Ağbaba və Şörəyel mahallarının qovuşuğunda, hər iki yurdun gözəlliklərini və qədim tarixini öz köksündə birləşdirən Qaraçanta (sovetlər dövründə Əzizbəyov) məhz belə bir müqəddəs məkandır.
Arxasını vüqarlı Qaragüney dağına söykəyən bu kənd, tarix boyu igidlər məskəni, mərd kişilər yurdu kimi ad çıxarıb. Bu dağın adı isə təsadüfi deyil; o, "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanlarından süzülüb gələn, Oğuzun dayağı, Qazan xanın qardaşı Qara Günənin adını və sarsılmaz ruhunu özündə yaşadır. Qaragüneyin sərt süzgəcindən keçən, bu ulu yurdun havasını udan hər bir övladın xarakterində o qədim Oğuz igidliyinin bükülməz iradəsi, o büllur bulaqların sarsılmaz saflığı həkk olunur. Qaraçanta təkcə təbiəti ilə deyil, həm də yetişdirdiyi ziyalılar ordusu ilə bir elm və irfan ocağına çevrilmişdir.
Məhyəddin Aydınovun həyat missiyası da məhz bu ulu torpağın ona bəxş etdiyi "dağ duruşu" ilə yoğrulub. Onun üçün yaşamaq sadəcə təqvim vərəqlərini dəyişmək deyil, mənsub olduğu kökün şərəfini hər yerdə — hətta düşmən mərkəzi sayılan İrəvanın ən qaynar siyasi dəhlizlərində belə — uca tutmaq missiyası olub. Təbiətlə insan ruhunun o nadir vəhdəti Məhyəddin müəllimin simasında özünün ən kamil ifadəsini tapıb: Qaragüney kimi vüqarlı, Arpa çayı kimi dərindən axan, amma hər an coşmağa hazır olan bir xarakter.
O, taleyin ona ayırdığı ömür payını bir Qaraçantalı bəy vüqarı ilə yaşayıb. Harada olmasından, hansı kürsüdə əyləşməsindən asılı olmayaraq, onun daxili kompası həmişə doğma yurdunu, Ağbabanın haqq səsini göstərib. Gəlin, bu igidlər yurdunun mərd övladının, ömrünü millətin şərəf işinə və dövlətçilik ənənələrinə həsr etmiş Məhyəddin Aydınovun həyat dastanına birlikdə nəzər salaq.
Məhyəddin Aydınovun həyat hekayəsinin ən mürəkkəb və ən şərəfli mərhələsi — onun Ermənistanın ən yüksək siyasi eşalonlarında, düşmən mərkəzi sayılan Yerevanda göstərdiyi mübarizəyə keçək:
Məhyəddin Aydınovun həyat yolu 1956-cı ildə, Ağbabanın o sazaqlı, amma bərəkətli torpağında başlamışdı. Onun uşaqlığı Qaraçanta məktəbinin o zamankı zəngin ziyalı mühitində keçmiş, ilk dərslərini məhz o mərdlik məktəbində almışdı. Lakin onun bilik həvəsi kəndin hüdudlarına sığmırdı. 1970-ci illərin sonunda o, Azərbaycanın ən nüfuzlu ali təhsil ocaqlarından birinə — Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutuna (indiki UNEC) daxil olmaqla Bakıya gəldi.
Bakıdakı tələbəlik illəri Məhyəddin üçün təkcə iqtisadiyyatın sirlərinə yiyələnmək deyil, həm də böyük dövlətçilik təfəkkürünün formalaşdığı dövr idi. 1981-ci ildə institutu bitirəndə o, artıq rəqəmlərin dilini bilən, idarəçilik qabiliyyəti ilə seçilən hazırlıqlı bir mütəxəssis idi. Taleyin qəribə hökmü ilə o, karyera pillələrini Bakıda deyil, yenidən Ermənistanda — Yerevanın ən gərgin döngələrində qalxmalı oldu.
Məhyəddin Aydınovun peşəkar fəaliyyəti Ermənistan Komsomolu Mərkəzi Komitəsində təlimatçı kimi başladı. Gənc bir azərbaycanlının Yerevanın mərkəzində, erməni gənclər təşkilatının rəhbərliyində özünə yer tapması onun həm fitri qabiliyyətinin, həm də sarsılmaz iradəsinin nəticəsi idi. O, komsomol illərində təkcə təşkilatçılıq etmir, həm də o mühitdəki milli mənsubiyyət məsələlərini dərindən analiz edirdi.
Onun yüksək hazırlığı Ermənistan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin diqqətindən yayına bilməzdi. Tezliklə o, MK-nın kənd təsərrüfatı və təşkilat-partiya işi şöbələrinə müfəttiş və məsul təşkilatçı kimi dəvət olundu. Bu, o dövr üçün Ermənistanda bir azərbaycanlının qalxa biləcəyi ən yüksək zirvələrdən biri idi. Lakin bu kürsü Məhyəddin müəllim üçün rahatlıq deyil, böyük bir mübarizə meydanı idi. O, Ermənistanın müxtəlif rayonlarını qarış-qarış gəzir, kənd təsərrüfatı işləri bəhanəsi ilə azərbaycanlı kəndlərinin vəziyyətini öyrənir, soydaşlarımızın qarşılaşdığı gizli maneələri mərkəzi hakimiyyətin masasına qoyurdu.
Onun bu "Yerevan dövrü" — komsomolun coşqusu ilə partiya idarəçiliyinin ciddiyyətinin birləşdiyi illər, əslində gələcək deportasiya və milli münaqişə illərində göstərəcəyi böyük fədakarlığın hazırlıq mərhələsi idi. Məhyəddin Aydınov həmin dövrdə Yerevanın siyasi elitasına sübut etdi ki, bir Ağbabalı ziyalısı həm iqtisadiyyatı onlardan yaxşı bilir, həm də dövləti onlardan daha ləyaqətlə idarə edir.
Məhyəddin Aydınovun 1980-ci illərin sonunda Ermənistan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsində müfəttiş və məsul təşkilatçı kimi çalışması, sadəcə bir karyera uğuru deyildi; bu, odun-alovun içində bir millətin şərəfini qorumaq missiyası idi. O illərdə Yerevan küçələrində "miatsum" sədaları ucalanda, erməni şovinizminin ideoloqları azərbaycanlılara qarşı psixoloji və fiziki terrorun təməlini qoyanda, Məhyəddin müəllim həmin mərkəzin daxilində təkbaşına bir müqavimət hərəkatı idi.
O, erməni rəhbərliyinin ən gizli planlarından xəbərdar olan, hər addımı izlənən, lakin bir addım da geri çəkilməyən polad iradəli bir ziyalı idi. Bir çoxlarının çəkinib susduğu, taleyi ilə barışdığı o qanlı-qadalı günlərdə Məhyəddin Aydınov öz nüfuzundan və vəzifə imkanlarından istifadə edərək soydaşlarımızın hüquqlarını son ana qədər müdafiə etdi. O, Yerevanın ən gərgin dövründə — azərbaycanlıların sonuncu nəfərinə qədər deportasiya edildiyi o dəhşətli zaman kəsiyində xalqın mənəvi dayağına çevrildi. Onun Yerevanın "qara kabinetlərində" səsləndirdiyi hər bir kəskin etiraz, əslində Qaragüney dağından gələn bir nərə idi.
Məhyəddin müəllim təkcə siyasi mübariz deyil, həm də çox savadlı bir iqtisadçı idi. Onun iqtisadi bilikləri və idarəçilik bacarığı düşməni belə onunla hesablaşmağa məcbur edirdi. O, rəqəmlərin dili ilə erməni yalanlarını ifşa edir, Azərbaycan torpaqlarının və xalqının iqtisadi-siyasi maraqlarını hər şeydən uca tuturdu. Bakıya qayıtdıqdan sonra Bakı Şəhər Partiya Komitəsində və digər dövlət strukturlarında çalışarkən, Ermənistanda topladığı o acı, lakin zəngin təcrübəni müstəqil Azərbaycanın quruculuğuna sərf etdi.
O, Xocalı faciəsindən əvvəlki gərginlikləri, o dövrün kəşfiyyat xarakterli məlumatlarını və mərkəzi hakimiyyətin laqeydliyini ən xırda detallarına qədər bilən bir yaddaş daşıyıcısı idi. Məhyəddin müəllim bu həqiqətləri dilə gətirərkən heç vaxt ehtiyat etmədi; çünki o, gücünü vəzifədən deyil, Qaraçanta bəylərinin soyundan və Qaragüneyin əzəmətindən alırdı.
Məhyəddin Aydınovun Bakı fəaliyyəti, əslində, bir millətin fəlakət anında özünü necə toparlamasının və bir ziyalının fərdi taleyinin xalqın taleyi ilə necə qırılmaz tellərlə bağlandığının canlı nümunəsidir. 1988-ci ilin o qanlı payızında Yerevanın "odundan" çıxıb Bakıya pənah gətirən Məhyəddin müəllim üçün paytaxt sadəcə təhlükəsiz bir liman deyildi, bura həm də yarımçıq qalmış bir davanın yeni cəbhəsi idi.
Məhyəddin müəllimin Bakı Şəhər Partiya Komitəsində məsul vəzifəyə təyin olunması təsadüfi deyildi. O dövrün mürəkkəb siyasi mühitində, paytaxtın hər gün mitinqlərlə, gərginliklərlə ləpələndiyi bir vaxtda idarəetmə sükanı arxasında soyuqqanlı, iqtisadi məntiqi güclü və ən əsası, erməni xislətini daxildən tanıyan birinə ehtiyac var idi. O, Bakının idarəçilik mexanizmlərinə Yerevanın o sərt siyasi məktəbindən keçmiş bir peşəkar kimi daxil oldu. Lakin o, kabinetlərdə əyləşib sənəd imzalayan sıravi bir məmur olmadı. Məhyəddin müəllim paytaxtın ən qaynar nöqtələrində, zavod və fabriklərdə, küçələrə çıxmış narazı kütlələrin içində idi. O, mərkəzi hakimiyyətin ziddiyyətli qərarları ilə xalqın haqlı qəzəbi arasında bir "mənəvi bufer" rolunu oynayır, emosiyaların deyil, dövlətçilik təfəkkürünün qalib gəlməsi üçün çalışırdı.
Bakıya axın-axın gələn, yurdundan-yuvasından didərgin düşmüş minlərlə Qərbi azərbaycanlı üçün Məhyəddin Aydınovun kabineti sadəcə bir məmur otağı deyil, bir ümid yeri idi. O, öz həmyerlilərinin ağrısını hər kəsdən yaxşı anlayırdı; axı o da eyni taleyi yaşamışdı. Həmin illərdə qaçqınların yerləşdirilməsi, onlara ilkin yardımların təşkili və ən əsası, bu insanların hüquqi statusunun tanınması istiqamətində Məhyəddin müəllimin gördüyü işlər tariximizin görünməyən qəhrəmanlıq səhifələrindəndir. O, dövlət imkanlarını səfərbər edərək, minlərlə insanın çörək və sığınacaq tapmasında, uşaqların təhsilə cəlb olunmasında misilsiz xidmətlər göstərdi. Hər bir Amasiyalı, hər bir Qaraçantalı Bakıda çətinliyə düşəndə bilirdi ki, Şəhər Komitəsində onları dinləyən, dərdinə ortaq olan bir Qaragüney vüqarlı qardaşları var.
1990-cı ilin o qanlı yanvar gecəsi və ondan sonrakı fövqəladə vəziyyət dövrü Məhyəddin Aydınovun bir dövlət xadimi kimi xarakterini tam çılpaqlığı ilə ortaya qoydu. Tankların Bakı küçələrini tapdadığı, komendant saatının insanları qorxu altında saxladığı o günlərdə o, paytaxtın idarə olunmasında məsuliyyəti öz üzərinə götürən azsaylı şəxslərdən idi. O, sovet generallarının qarşısına çıxaraq şəhərin təminat məsələlərini həll edir, əhalinin ərzaq və dərmanla təmin olunması üçün gecəsini gündüzünə qatırdı. Məhyəddin müəllim həmin günlərdə həm də erməni lobbisinin Bakıdakı hadisələri dünyaya təhrif olunmuş şəkildə çatdırmasının qarşısını almaq üçün informasiya cəbhəsində mübarizə aparırdı.
Məhyəddin Aydınovun Bakı fəaliyyəti sübut etdi ki, əsl idarəçilik təkcə biliklə deyil, həm də vicdanla ölçülür. O, paytaxtın ən mürəkkəb iqtisadi-sosial problemlərini həll edərkən belə, ruhundakı o "Qaraçanta dürüstlüyünü" bir an belə itirmədi.
Məhyəddin Aydınovun Bakıdakı fəaliyyəti təkcə inzibati işlərlə deyil, həm də dövrün ən nüfuzlu siyasi simaları ilə qurduğu prinsipial münasibətlərlə xarakterizə olunur. Onun Yerevan mühitindən gələn "siyasi bərkliyi" Bakının mürəkkəb idarəçilik iyerarxiyasında ona xüsusi bir çəki qazandırmışdı.
Məhyəddin müəllim Bakıya qayıdanda Azərbaycan rəhbərliyində, xüsusən də mərkəzi aparatda çalışanlar onun Ermənistandakı fəaliyyətini, oradakı gərgin proseslərin daxili mətbəxinə bələdliyini yüksək qiymətləndirirdilər. O, Əbdürrəhman Vəzirovun və daha sonra Ayaz Mütəllibovun hakimiyyəti dövründə Bakı Şəhər Partiya Komitəsinin birinci katibləri və mərkəzi rəhbərliklə birbaşa təmasda olurdu. Lakin Məhyəddin müəllimi digər məmurlardan fərqləndirən əsas cəhət onun rəhbərlik qarşısında "hə" deyib susan yox, həqiqəti, xüsusən də Qərbi Azərbaycanla bağlı acı gerçəkləri cəsarətlə dilə gətirən bir sima olması idi.
Onun Bakı Şəhər Partiya Komitəsindəki fəaliyyəti zamanı şəhər rəhbərliyi ilə münasibətləri qarşılıqlı ehtiram üzərində qurulmuşdu. O, dövrün siyasi liderləri üçün sadəcə bir icraçı deyil, Ermənistanın daxili siyasi vəziyyəti, erməni rəhbərliyinin gizli niyyətləri barədə ən dəqiq məlumata malik olan bir "analitik mərkəz" idi. Bir çox kritik məqamlarda, xüsusən də paytaxta gələn qaçqın ordusunun idarə olunması və onlara qarşı tətbiq edilən bürokratik maneələrin aradan qaldırılması üçün o, rəhbərliklə sərt mübahisələrdən belə çəkinmirdi.
1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycanın siyasi mənzərəsi sürətlə dəyişərkən, Məhyəddin Aydınov köhnə nomenklaturanın içində qalsa da, ruhən milli azadlıq hərəkatının hədəflərinə yaxın idi. O, dövrün müxalifət liderləri və xalq hərəkatının nümayəndələri ilə dövlət rəhbərliyi arasında mütəmadi olaraq gizli və aşkar dialoqlar qurur, gərginliyin qana çevrilməməsi üçün böyük səylər göstərirdi.
Onun Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı ərəfəsindəki mövqeyi də maraqlıdır. Məhyəddin müəllim dövlətçilik təcrübəsi olan bir insan kimi anlayırdı ki, Azərbaycanı gözləyən xaosdan yalnız böyük siyasi iradə xilas edə bilər. O, öz həmyerlisi, ulu öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik xəttinə və siyasi kursuna həmişə sadiq qaldı, onun Bakıya qayıdışından sonra dövlət idarəçilik sisteminin yenidən qurulmasında öz təcrübəsi ilə yaxından iştirak etdi.
Məhyəddin müəllimin siyasi liderlərlə münasibətlərindəki ən kəsərli silahı onun "Yaddaş"ı idi. O, 1988-ci ildə Yerevanda baş verən satqınlıqların, mərkəzi Moskva rəhbərliyinin Azərbaycanın maraqlarını necə qurban verməsinin canlı şahidi olaraq, hər zaman milli rəhbərliyi bu xətaları təkrarlamamağa çağırırdı. Onun üçün siyasi liderlərlə münasibət şəxsi karyera deyil, bir millətin, xüsusən də itirilmiş Qərbi Azərbaycanın haqq işini dövlət səviyyəsində qorumaq vasitəsi idi.
Məhyəddin Aydınovun bu gün də bizimlə olması, onun Qərbi Azərbaycanla bağlı apardığı mübarizənin hələ bitmədiyinin, əksinə, yeni bir mərhələyə qədəm qoyduğunun göstəricisidir. O, sadəcə keçmişin xatirələrini deyil, həm də gələcək qayıdışın strateji planını öz yaddaşında yaşadan bir canlı xəzinədir. Bu gün Məhyəddin müəllim paytaxtın ziyalı mühitində bir "Ağbaba elçisi" kimi qəbul olunur. Onun məsləhətləri, o dövrün gərgin siyasi prosesləri ilə bağlı analizləri gənc nəsil dövlət xadimləri və tədqiqatçılar üçün misilsiz bir mənbədir.
O, hələ də o vüqarlı Qaragüney duruşunu qoruyub saxlayır. Onun üçün yaşamaq – mənsub olduğu millətin haqqını hər platformada müdafiə etmək, Amasiya və Şörəyel həsrətini "Qayıdış" konsepsiyası ilə real hədəfə çevirmək deməkdir. Məhyəddin müəllimin varlığı Bakıda yaşayan hər bir həmyerlimiz üçün bir arxayınlıq, bir mənəvi güc mənbəyidir.
"101 Ağbabalı" dastanında Məhyəddin Aydınovun obrazı – dövlətçilik təfəkkürü ilə milli təəssübkeşliyin ideal vəhdəti kimi həkk olunur. O, taleyin ən sərt küləklərinə Qaraçanta mətanəti ilə sinə gərən, Yerevanda bir qala kimi dayanan və Bakıda öz təcrübəsi ilə xalqına xidmət edən yaşayan əfsanədir.
Onun ömür yolu sübut edir ki, əsl ziyalılıq yalnız diplomlarla deyil, həm də sınaq anlarında göstərilən xarakterlə ölçülür. Məhyəddin müəllim öz ləyaqəti ilə bu adı ən uca zirvəyə daşımışdır.
Məhyəddin Aydınov Bakıda yaşadığı illər ərzində uca vəzifələr tutsa da, paytaxtın dəbdəbəli həyatı onun ruhundakı Qaraçanta sadəliyini və Qaragüney vəqarını zərrə qədər də dəyişmədi. O, Bakının mərkəzində, dövlətin ən uca kürsülərində belə özünü həmişə o dağların oğlu kimi hiss etdi. Onun ömür yolu sübut etdi ki, əsl ziyalı harada yaşayırsa yaşasın, onun ürəyi mütləq doğulduğu torpağın nəbzi ilə döyünməlidir. Məhyəddin müəllim məhz belə bir ürək sahibidir — paytaxtda bir dövlət adamı, ruhunda isə əbədi bir Qərbi azərbaycanlı...
Şəmsi Qoca
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Xəbəri paylaş
Digər xəbərlər
24-04-2026
