Səttar Möhbalıyev: “Azərbaycan-Özbəkistan tərəfdaşlığı Orta Dəhliz boyunca yeni imkanlar yaradır”
Tarix: 22-08-2026 | Saat: 10:10
Bölmə:Manşet / Siyasət | çapa göndər
Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinə nəzər salarkən qarşımıza yalnız iki dövlət arasında qurulmuş diplomatik əlaqələrin mənzərəsi çıxmır. Burada daha dərin, daha fundamental və tarixi köklərə söykənən bir proses müşahidə olunur. Bu proses ortaq tarixdən, dil və mədəni yaxınlıqdan, mənəvi dəyərlərdən qaynaqlanan qardaşlığın zaman keçdikcə siyasi etimada, strateji tərəfdaşlığa və nəhayət, müttəfiqlik münasibətlərinə çevrilməsini ifadə edir.
Bu sözləri mətbuata verdiyi açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Səttar Möhbalıyev deyib.
Fikirlərini davam etdirən millət vəkili bildirib ki, cənab Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibədə səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin mahiyyətini olduqca dəqiq ifadə edir: iki ölkə arasındakı əlaqələrin təməlində ortaq tarix, mədəniyyət, dil, mənəvi dəyərlər, birlik və həmrəylik dayanır. Məhz bu möhkəm təməl üzərində qurulan dövlətlərarası münasibətlər son illərdə misli görünməmiş inkişaf mərhələsinə qədəm qoyaraq ən yüksək pilləyə — müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlib. Bu, təsadüfi və ani proses deyil. Əksinə, ardıcıl siyasi iradənin, qarşılıqlı etimadın və iki ölkə rəhbərliyi arasında formalaşmış səmimi münasibətlərin nəticəsidir. Cənab Prezident İlham Əliyev ilə Prezident Şavkat Mirziyoyev arasında mövcud olan dostluq və qarşılıqlı hörmət dövlətlərarası əlaqələrin yeni məzmun qazanmasında mühüm rol oynayır. Əslində, dövlətlərarası münasibətlərdə şəxsi etimadın siyasi institutlara çevrilməsi həmişə böyük əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərində də məhz belə bir transformasiyanın şahidiyik. Son beş ildə dövlət başçıları səviyyəsində həyata keçirilən 15 qarşılıqlı səfər və müntəzəm təmaslar münasibətlərin dinamikliyini nümayiş etdirən mühüm göstəricidir. Bu intensiv siyasi dialoq iki ölkənin bir-birinə münasibətində təsadüfi yaxınlaşmadan deyil, uzunmüddətli strateji baxışdan xəbər verir. 2024-cü ilin avqustunda cənab Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri, 2025-ci ilin iyulunda isə Prezident Şavkat Mirziyoyevin Azərbaycana dövlət səfəri zamanı imzalanmış sənədlər münasibətlərin hüquqi-siyasi bazasını daha da möhkəmləndirdi. Xüsusilə “Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi haqqında Bəyannamə” və “Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə” iki müstəqil və suveren dövlət arasında münasibətlərin artıq yeni mərhələyə keçdiyini rəsmiləşdirdi. 2023-cü ilin avqustunda yaradılmış Ali Dövlətlərarası Şura isə bu prosesin institusional dayağına çevrilib. Şuranın Daşkənddə və Bakıda keçirilmiş iclasları münasibətlərin yalnız siyasi bəyanatlar səviyyəsində qalmadığını, konkret uzunmüddətli əməkdaşlıq prioritetləri və birgə fəaliyyət mexanizmləri ilə müşayiət olunduğunu göstərir. Deməli, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin ən mühüm xüsusiyyəti siyasi etimadın institutlaşmasıdır. Etimad sənədlərə, sənədlər mexanizmlərə, mexanizmlər isə konkret layihələrə çevrilir. Siyasi yaxınlığın davamlı olması üçün onun iqtisadi dayaqları da möhkəm olmalıdır. Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərində bu dayaqlar artıq formalaşıb. 2025-ci ildə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin əvvəlki illə müqayisədə üç dəfədən çox artaraq 795 milyon dollara çatması, 2026-cı ilin yanvar-may aylarında isə daha 33 faiz artım qeydə alınması iqtisadi münasibətlərin sürətli tempini nümayiş etdirir. Bu rəqəmlərin əhəmiyyəti yalnız ticarətin həcmi ilə ölçülmür. Əsas məsələ iki iqtisadiyyatın bir-birini tamamlaması və qarşılıqlı investisiyaların genişlənməsidir. 500 milyon ABŞ dolları ümumi kapitalla yaradılmış Azərbaycan–Özbəkistan İnvestisiya Şirkəti bu baxımdan mühüm platformadır. Şirkətin hər iki ölkədə müxtəlif sektorlarda perspektivli layihələrin maliyyələşdirilməsinə və həyata keçirilməsinə töhfə verməsi iqtisadi əlaqələrin yeni keyfiyyət mərhələsinə keçdiyini göstərir. Hökumətlərarası Komissiyanın 15 iclas keçirməsi də iqtisadi gündəliyin institusional əsaslarının kifayət qədər möhkəm olduğunu təsdiqləyir. Burada diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, əməkdaşlıq artıq sadəcə “mal alıb-satmaq” səviyyəsində deyil. Birgə müəssisələr, istehsal layihələri, investisiya təşəbbüsləri və qarşılıqlı kapital qoyuluşları münasibətlərə daha uzunmüddətli xarakter verir. Füzulidə yaradılan 100 hektarlıq “Dostluq bağı”, “Chevrolet” və “Isuzu” markalı avtomobillərin istehsalı sahəsində əməkdaşlıq bunun konkret nümunələridir. 2026-cı il iyulun 13-nə olan məlumata görə, Azərbaycanda 10 720 “Chevrolet” avtomobili və 275 “Isuzu” avtobusu istehsal edilib. Bu layihələrin başqa bir mühüm tərəfi də var: iqtisadi əməkdaşlıq Azərbaycan ərazisində, o cümlədən işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən quruculuq prosesinə də inteqrasiya olunur. Beləliklə, Özbəkistanla iqtisadi tərəfdaşlıq həm gəlir gətirən layihələr, həm də Azərbaycanın yeni inkişaf məkanlarının formalaşması baxımından strateji məna daşıyır. Özbəkistan investisiyalı 130-dan çox kommersiya təşkilatının Azərbaycanda fəaliyyət göstərməsi, Azərbaycanın isə Özbəkistanda hotelçilik və turizm sektorlarından tutmuş böyük yaşayış və istirahət layihələrinə qədər investisiya təşəbbüsləri həyata keçirməsi qarşılıqlı iqtisadi etimadın göstəricisidir.
Millət vəkili onu da bildirib ki, Azərbaycan–Özbəkistan əməkdaşlığının mühüm istiqamətlərindən biri də energetikadır. Neft-qaz sahəsində 2016-cı ildən fəaliyyət göstərən “Neftegaztexnologiya” birgə müəssisəsi və 2024-cü ildə SOCAR ilə “Özbəknefteqaz” arasında yaradılmış “Turan Energy AFEZCO” əməkdaşlığın artıq praktik və istehsal xarakteri daşıdığını göstərir. Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistanın energetika qurumları tərəfindən 2025-ci ildə yaradılmış “Yaşıl Dəhliz Birliyi” Azərbaycan–Mərkəzi Asiya yaşıl enerji dəhlizinin formalaşdırılması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Burada söhbət yalnız üç ölkənin enerji əməkdaşlığından getmir. Bu layihə gələcəkdə Xəzər üzərindən bərpaolunan enerjinin nəqli və Avropa bazarlarına çıxarılması imkanlarını genişləndirə biləcək regional enerji arxitekturasının elementlərindən birinə çevrilə bilər. Azərbaycan ilə Özbəkistanı yaxınlaşdıran ən mühüm amillərdən biri də onların coğrafi mövqeyidir. Azərbaycan Cənubi Qafqazın, Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın strateji məkanında yerləşir. Bu iki coğrafiyanın birləşməsi Şərqlə Qərb arasında yeni nəqliyyat və logistika imkanlarının yaradılması üçün mühüm üstünlük yaradır. 2025-ci ildə iki ölkə arasında tranzit daşımalarının 6,7 faiz artaraq 1,4 milyon tona çatması, 2026-cı ilin yanvar-iyun aylarında isə daha 12,2 faiz artım qeydə alınması bu potensialın artıq real iqtisadi göstəricilərdə əks olunduğunu göstərir. Daha böyük perspektiv isə Çin–Qırğızıstan–Özbəkistan dəmir yolu layihəsinin Orta Dəhliz və TRIPP ilə inteqrasiyası ilə bağlıdır. Bu inteqrasiya baş verdiyi halda Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz, oradan isə daha geniş Avrasiya məkanı arasında yük və ticarət əlaqələrinin yeni imkanlar qazanması mümkündür. Burada Azərbaycan–Özbəkistan tərəfdaşlığının geoiqtisadi əhəmiyyəti xüsusilə artır. Azərbaycan və Özbəkistanı birləşdirən ortaq dil, mədəniyyət, tarix və mənəvi dəyərlər bu baxımdan böyük üstünlükdür. Son illərdə keçirilən mədəniyyət günləri, incəsənət festivalları, elmi konfranslar, ədəbi tədbirlər və təhsil proqramları bu tarixi yaxınlığı müasir əməkdaşlıq formatlarına çevirir. 2023 və 2025-ci illərdə Azərbaycanda Özbəkistan Mədəniyyəti Günlərinin, 2024-cü ildə isə Özbəkistanda Azərbaycan Mədəniyyəti Günlərinin keçirilməsi, Xivədə “Şuşa Günləri”nin təşkil olunması xalqların bir-birinin mədəni irsinə artan marağını göstərir. Bakının mərkəzində yaradılacaq 5 hektarlıq “Özbəkistan” parkı isə bu münasibətlərin şəhər məkanında da rəmzləşən ifadəsidir. Eyni zamanda Özbəkistan Milli Pedaqoji Universitetinin Nizami Gəncəvinin adını daşıması Azərbaycan–Özbəkistan mənəvi bağlarının nə qədər dərin olduğunu göstərən xüsusi nümunədir. Füzuli şəhərində Mirzə Uluqbəy adına orta məktəbin inşa edilməsi isə bu qardaşlığın daha bir mühüm ifadəsidir. Bu layihə təkcə təhsil obyekti deyil; işğaldan azad edilmiş ərazilərin dirçəldilməsinə verilən qardaş dəstəyinin simvoludur. Təhsil sahəsində qarşılıqlı tələbə mübadiləsi də münasibətlərin gələcəyə yönəlmiş xarakterini göstərir. 2025–2026-cı tədris ilində Özbəkistanın 67 vətəndaşının Azərbaycanda, Azərbaycanın isə 176 vətəndaşının Özbəkistanda təhsil alması gələcək nəsillərin bir-birini daha yaxından tanımasına xidmət edir. Media əməkdaşlığı da ayrıca əhəmiyyət daşıyır. 2024-cü ildə Daşkənddə Birinci Özbəkistan–Azərbaycan Media Forumunun, 2025-ci ildə Bakıda İkinci Azərbaycan–Özbəkistan Media Forumunun keçirilməsi informasiya məkanında qarşılıqlı əlaqələrin dərinləşdiyini göstərir. Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinə yalnız ikitərəfli müstəvidən baxmaq bu münasibətlərin real miqyasını tam görməyə imkan vermir. Bu əlaqələr eyni zamanda Türk dünyasının inteqrasiyası prosesinin mühüm tərkib hissəsidir. Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində Azərbaycan və Özbəkistanın fəal əməkdaşlığı siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, enerji, təhsil, elm və mədəniyyət sahələrində türk dövlətlərinin daha sıx birliyinə xidmət edir. Qəbələdə keçirilmiş Türk Dövlətləri Təşkilatının Dövlət Başçıları Şurasının 12-ci Zirvə Görüşü də bu prosesin mühüm mərhələlərindən biri kimi təqdim olunur. Azərbaycan və Özbəkistan TDT-ni yalnız hökumətlərarası əməkdaşlıq platforması kimi deyil, ortaq tarix və mənəvi dəyərlərin gələcəyə daşındığı birlik kimi qiymətləndirirlər. Bu yanaşma münasibətlərin siyasi ölçüsünü mədəni-mənəvi ölçü ilə tamamlayır.
Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin ən diqqətçəkən strateji nəticələrindən biri Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərinin yeni mərhələyə keçməsidir. Son illərdə Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, enerji və humanitar əlaqələr sürətlə inkişaf edib. Bunun arxasında ortaq tarix və mədəni yaxınlıqla yanaşı, qarşılıqlı iqtisadi maraqlar və yeni geosiyasi reallıqlar dayanır. Özbəkistanın sədrliyi ilə Daşkənddə keçirilən 7-ci Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşündə Azərbaycanın bu formata tamhüquqlu iştirakı ilə bağlı qərarın qəbul edilməsi isə mühüm siyasi hadisədir. Bunun nəticəsində əvvəllər “C5” kimi təqdim edilən regional format faktiki olaraq “C6” formatına çevrilib. Bu, Azərbaycanın regiona coğrafi baxımdan daxil olması demək deyil. Daha mühüm məsələ Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında siyasi və iqtisadi bağlantı yaradan strateji aktora çevrilməsidir. Bütün bu istiqamətləri bir araya gətirdikdə Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin mahiyyəti daha aydın görünür. Siyasi müttəfiqlik iqtisadi tərəfdaşlıqla tamamlanır. İqtisadi əməkdaşlıq nəqliyyat və logistika imkanları ilə genişlənir. Enerji tərəfdaşlığı yaşıl enerji gündəliyinə keçir. Humanitar münasibətlər təhsil, mədəniyyət, media, turizm və vətəndaş cəmiyyəti vasitəsilə cəmiyyətlərə yayılır. İkitərəfli əlaqələr isə Türk Dövlətləri Təşkilatı və Mərkəzi Asiyanın regional formatları vasitəsilə çoxtərəfli məzmun qazanır.
Cənab Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində təqdim olunan faktlar göstərir ki, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri artıq öz inkişafının keyfiyyətcə yeni mərhələsindədir. Bu münasibətlərin gücü yalnız imzalanmış sənədlərdə deyil, onların arxasında dayanan siyasi iradədə, qarşılıqlı etimadda, iqtisadi maraqların uzlaşmasında və xalqların mənəvi yaxınlığındadır. Əslində, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin bugünkü mənzərəsini bir cümlə ilə belə ifadə etmək mümkündür: ortaq tarix qardaşlığı doğurdu, qardaşlıq siyasi etimada çevrildi, siyasi etimad strateji tərəfdaşlığı yaratdı, strateji tərəfdaşlıq isə müttəfiqliyə yüksəldi. İndi qarşıda duran əsas vəzifə əldə edilmiş siyasi nəticələri yeni iqtisadi layihələrlə, daha sıx humanitar əlaqələrlə, regional nəqliyyat və enerji təşəbbüsləri ilə zənginləşdirməkdir-deyə Səttar Möhbalıyev fikirlərini yekunlaşdırıb.
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Digər xəbərlər
Tarix: 22-08-2026 | Saat: 10:10
Bölmə:Manşet / Siyasət | çapa göndər
Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinə nəzər salarkən qarşımıza yalnız iki dövlət arasında qurulmuş diplomatik əlaqələrin mənzərəsi çıxmır. Burada daha dərin, daha fundamental və tarixi köklərə söykənən bir proses müşahidə olunur. Bu proses ortaq tarixdən, dil və mədəni yaxınlıqdan, mənəvi dəyərlərdən qaynaqlanan qardaşlığın zaman keçdikcə siyasi etimada, strateji tərəfdaşlığa və nəhayət, müttəfiqlik münasibətlərinə çevrilməsini ifadə edir.
Bu sözləri mətbuata verdiyi açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Səttar Möhbalıyev deyib.
Fikirlərini davam etdirən millət vəkili bildirib ki, cənab Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibədə səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin mahiyyətini olduqca dəqiq ifadə edir: iki ölkə arasındakı əlaqələrin təməlində ortaq tarix, mədəniyyət, dil, mənəvi dəyərlər, birlik və həmrəylik dayanır. Məhz bu möhkəm təməl üzərində qurulan dövlətlərarası münasibətlər son illərdə misli görünməmiş inkişaf mərhələsinə qədəm qoyaraq ən yüksək pilləyə — müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlib. Bu, təsadüfi və ani proses deyil. Əksinə, ardıcıl siyasi iradənin, qarşılıqlı etimadın və iki ölkə rəhbərliyi arasında formalaşmış səmimi münasibətlərin nəticəsidir. Cənab Prezident İlham Əliyev ilə Prezident Şavkat Mirziyoyev arasında mövcud olan dostluq və qarşılıqlı hörmət dövlətlərarası əlaqələrin yeni məzmun qazanmasında mühüm rol oynayır. Əslində, dövlətlərarası münasibətlərdə şəxsi etimadın siyasi institutlara çevrilməsi həmişə böyük əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərində də məhz belə bir transformasiyanın şahidiyik. Son beş ildə dövlət başçıları səviyyəsində həyata keçirilən 15 qarşılıqlı səfər və müntəzəm təmaslar münasibətlərin dinamikliyini nümayiş etdirən mühüm göstəricidir. Bu intensiv siyasi dialoq iki ölkənin bir-birinə münasibətində təsadüfi yaxınlaşmadan deyil, uzunmüddətli strateji baxışdan xəbər verir. 2024-cü ilin avqustunda cənab Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri, 2025-ci ilin iyulunda isə Prezident Şavkat Mirziyoyevin Azərbaycana dövlət səfəri zamanı imzalanmış sənədlər münasibətlərin hüquqi-siyasi bazasını daha da möhkəmləndirdi. Xüsusilə “Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi haqqında Bəyannamə” və “Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə” iki müstəqil və suveren dövlət arasında münasibətlərin artıq yeni mərhələyə keçdiyini rəsmiləşdirdi. 2023-cü ilin avqustunda yaradılmış Ali Dövlətlərarası Şura isə bu prosesin institusional dayağına çevrilib. Şuranın Daşkənddə və Bakıda keçirilmiş iclasları münasibətlərin yalnız siyasi bəyanatlar səviyyəsində qalmadığını, konkret uzunmüddətli əməkdaşlıq prioritetləri və birgə fəaliyyət mexanizmləri ilə müşayiət olunduğunu göstərir. Deməli, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin ən mühüm xüsusiyyəti siyasi etimadın institutlaşmasıdır. Etimad sənədlərə, sənədlər mexanizmlərə, mexanizmlər isə konkret layihələrə çevrilir. Siyasi yaxınlığın davamlı olması üçün onun iqtisadi dayaqları da möhkəm olmalıdır. Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərində bu dayaqlar artıq formalaşıb. 2025-ci ildə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin əvvəlki illə müqayisədə üç dəfədən çox artaraq 795 milyon dollara çatması, 2026-cı ilin yanvar-may aylarında isə daha 33 faiz artım qeydə alınması iqtisadi münasibətlərin sürətli tempini nümayiş etdirir. Bu rəqəmlərin əhəmiyyəti yalnız ticarətin həcmi ilə ölçülmür. Əsas məsələ iki iqtisadiyyatın bir-birini tamamlaması və qarşılıqlı investisiyaların genişlənməsidir. 500 milyon ABŞ dolları ümumi kapitalla yaradılmış Azərbaycan–Özbəkistan İnvestisiya Şirkəti bu baxımdan mühüm platformadır. Şirkətin hər iki ölkədə müxtəlif sektorlarda perspektivli layihələrin maliyyələşdirilməsinə və həyata keçirilməsinə töhfə verməsi iqtisadi əlaqələrin yeni keyfiyyət mərhələsinə keçdiyini göstərir. Hökumətlərarası Komissiyanın 15 iclas keçirməsi də iqtisadi gündəliyin institusional əsaslarının kifayət qədər möhkəm olduğunu təsdiqləyir. Burada diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, əməkdaşlıq artıq sadəcə “mal alıb-satmaq” səviyyəsində deyil. Birgə müəssisələr, istehsal layihələri, investisiya təşəbbüsləri və qarşılıqlı kapital qoyuluşları münasibətlərə daha uzunmüddətli xarakter verir. Füzulidə yaradılan 100 hektarlıq “Dostluq bağı”, “Chevrolet” və “Isuzu” markalı avtomobillərin istehsalı sahəsində əməkdaşlıq bunun konkret nümunələridir. 2026-cı il iyulun 13-nə olan məlumata görə, Azərbaycanda 10 720 “Chevrolet” avtomobili və 275 “Isuzu” avtobusu istehsal edilib. Bu layihələrin başqa bir mühüm tərəfi də var: iqtisadi əməkdaşlıq Azərbaycan ərazisində, o cümlədən işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən quruculuq prosesinə də inteqrasiya olunur. Beləliklə, Özbəkistanla iqtisadi tərəfdaşlıq həm gəlir gətirən layihələr, həm də Azərbaycanın yeni inkişaf məkanlarının formalaşması baxımından strateji məna daşıyır. Özbəkistan investisiyalı 130-dan çox kommersiya təşkilatının Azərbaycanda fəaliyyət göstərməsi, Azərbaycanın isə Özbəkistanda hotelçilik və turizm sektorlarından tutmuş böyük yaşayış və istirahət layihələrinə qədər investisiya təşəbbüsləri həyata keçirməsi qarşılıqlı iqtisadi etimadın göstəricisidir.
Millət vəkili onu da bildirib ki, Azərbaycan–Özbəkistan əməkdaşlığının mühüm istiqamətlərindən biri də energetikadır. Neft-qaz sahəsində 2016-cı ildən fəaliyyət göstərən “Neftegaztexnologiya” birgə müəssisəsi və 2024-cü ildə SOCAR ilə “Özbəknefteqaz” arasında yaradılmış “Turan Energy AFEZCO” əməkdaşlığın artıq praktik və istehsal xarakteri daşıdığını göstərir. Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistanın energetika qurumları tərəfindən 2025-ci ildə yaradılmış “Yaşıl Dəhliz Birliyi” Azərbaycan–Mərkəzi Asiya yaşıl enerji dəhlizinin formalaşdırılması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Burada söhbət yalnız üç ölkənin enerji əməkdaşlığından getmir. Bu layihə gələcəkdə Xəzər üzərindən bərpaolunan enerjinin nəqli və Avropa bazarlarına çıxarılması imkanlarını genişləndirə biləcək regional enerji arxitekturasının elementlərindən birinə çevrilə bilər. Azərbaycan ilə Özbəkistanı yaxınlaşdıran ən mühüm amillərdən biri də onların coğrafi mövqeyidir. Azərbaycan Cənubi Qafqazın, Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın strateji məkanında yerləşir. Bu iki coğrafiyanın birləşməsi Şərqlə Qərb arasında yeni nəqliyyat və logistika imkanlarının yaradılması üçün mühüm üstünlük yaradır. 2025-ci ildə iki ölkə arasında tranzit daşımalarının 6,7 faiz artaraq 1,4 milyon tona çatması, 2026-cı ilin yanvar-iyun aylarında isə daha 12,2 faiz artım qeydə alınması bu potensialın artıq real iqtisadi göstəricilərdə əks olunduğunu göstərir. Daha böyük perspektiv isə Çin–Qırğızıstan–Özbəkistan dəmir yolu layihəsinin Orta Dəhliz və TRIPP ilə inteqrasiyası ilə bağlıdır. Bu inteqrasiya baş verdiyi halda Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz, oradan isə daha geniş Avrasiya məkanı arasında yük və ticarət əlaqələrinin yeni imkanlar qazanması mümkündür. Burada Azərbaycan–Özbəkistan tərəfdaşlığının geoiqtisadi əhəmiyyəti xüsusilə artır. Azərbaycan və Özbəkistanı birləşdirən ortaq dil, mədəniyyət, tarix və mənəvi dəyərlər bu baxımdan böyük üstünlükdür. Son illərdə keçirilən mədəniyyət günləri, incəsənət festivalları, elmi konfranslar, ədəbi tədbirlər və təhsil proqramları bu tarixi yaxınlığı müasir əməkdaşlıq formatlarına çevirir. 2023 və 2025-ci illərdə Azərbaycanda Özbəkistan Mədəniyyəti Günlərinin, 2024-cü ildə isə Özbəkistanda Azərbaycan Mədəniyyəti Günlərinin keçirilməsi, Xivədə “Şuşa Günləri”nin təşkil olunması xalqların bir-birinin mədəni irsinə artan marağını göstərir. Bakının mərkəzində yaradılacaq 5 hektarlıq “Özbəkistan” parkı isə bu münasibətlərin şəhər məkanında da rəmzləşən ifadəsidir. Eyni zamanda Özbəkistan Milli Pedaqoji Universitetinin Nizami Gəncəvinin adını daşıması Azərbaycan–Özbəkistan mənəvi bağlarının nə qədər dərin olduğunu göstərən xüsusi nümunədir. Füzuli şəhərində Mirzə Uluqbəy adına orta məktəbin inşa edilməsi isə bu qardaşlığın daha bir mühüm ifadəsidir. Bu layihə təkcə təhsil obyekti deyil; işğaldan azad edilmiş ərazilərin dirçəldilməsinə verilən qardaş dəstəyinin simvoludur. Təhsil sahəsində qarşılıqlı tələbə mübadiləsi də münasibətlərin gələcəyə yönəlmiş xarakterini göstərir. 2025–2026-cı tədris ilində Özbəkistanın 67 vətəndaşının Azərbaycanda, Azərbaycanın isə 176 vətəndaşının Özbəkistanda təhsil alması gələcək nəsillərin bir-birini daha yaxından tanımasına xidmət edir. Media əməkdaşlığı da ayrıca əhəmiyyət daşıyır. 2024-cü ildə Daşkənddə Birinci Özbəkistan–Azərbaycan Media Forumunun, 2025-ci ildə Bakıda İkinci Azərbaycan–Özbəkistan Media Forumunun keçirilməsi informasiya məkanında qarşılıqlı əlaqələrin dərinləşdiyini göstərir. Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinə yalnız ikitərəfli müstəvidən baxmaq bu münasibətlərin real miqyasını tam görməyə imkan vermir. Bu əlaqələr eyni zamanda Türk dünyasının inteqrasiyası prosesinin mühüm tərkib hissəsidir. Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində Azərbaycan və Özbəkistanın fəal əməkdaşlığı siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, enerji, təhsil, elm və mədəniyyət sahələrində türk dövlətlərinin daha sıx birliyinə xidmət edir. Qəbələdə keçirilmiş Türk Dövlətləri Təşkilatının Dövlət Başçıları Şurasının 12-ci Zirvə Görüşü də bu prosesin mühüm mərhələlərindən biri kimi təqdim olunur. Azərbaycan və Özbəkistan TDT-ni yalnız hökumətlərarası əməkdaşlıq platforması kimi deyil, ortaq tarix və mənəvi dəyərlərin gələcəyə daşındığı birlik kimi qiymətləndirirlər. Bu yanaşma münasibətlərin siyasi ölçüsünü mədəni-mənəvi ölçü ilə tamamlayır.
Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin ən diqqətçəkən strateji nəticələrindən biri Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərinin yeni mərhələyə keçməsidir. Son illərdə Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, enerji və humanitar əlaqələr sürətlə inkişaf edib. Bunun arxasında ortaq tarix və mədəni yaxınlıqla yanaşı, qarşılıqlı iqtisadi maraqlar və yeni geosiyasi reallıqlar dayanır. Özbəkistanın sədrliyi ilə Daşkənddə keçirilən 7-ci Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşündə Azərbaycanın bu formata tamhüquqlu iştirakı ilə bağlı qərarın qəbul edilməsi isə mühüm siyasi hadisədir. Bunun nəticəsində əvvəllər “C5” kimi təqdim edilən regional format faktiki olaraq “C6” formatına çevrilib. Bu, Azərbaycanın regiona coğrafi baxımdan daxil olması demək deyil. Daha mühüm məsələ Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında siyasi və iqtisadi bağlantı yaradan strateji aktora çevrilməsidir. Bütün bu istiqamətləri bir araya gətirdikdə Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin mahiyyəti daha aydın görünür. Siyasi müttəfiqlik iqtisadi tərəfdaşlıqla tamamlanır. İqtisadi əməkdaşlıq nəqliyyat və logistika imkanları ilə genişlənir. Enerji tərəfdaşlığı yaşıl enerji gündəliyinə keçir. Humanitar münasibətlər təhsil, mədəniyyət, media, turizm və vətəndaş cəmiyyəti vasitəsilə cəmiyyətlərə yayılır. İkitərəfli əlaqələr isə Türk Dövlətləri Təşkilatı və Mərkəzi Asiyanın regional formatları vasitəsilə çoxtərəfli məzmun qazanır.
Cənab Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində təqdim olunan faktlar göstərir ki, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri artıq öz inkişafının keyfiyyətcə yeni mərhələsindədir. Bu münasibətlərin gücü yalnız imzalanmış sənədlərdə deyil, onların arxasında dayanan siyasi iradədə, qarşılıqlı etimadda, iqtisadi maraqların uzlaşmasında və xalqların mənəvi yaxınlığındadır. Əslində, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin bugünkü mənzərəsini bir cümlə ilə belə ifadə etmək mümkündür: ortaq tarix qardaşlığı doğurdu, qardaşlıq siyasi etimada çevrildi, siyasi etimad strateji tərəfdaşlığı yaratdı, strateji tərəfdaşlıq isə müttəfiqliyə yüksəldi. İndi qarşıda duran əsas vəzifə əldə edilmiş siyasi nəticələri yeni iqtisadi layihələrlə, daha sıx humanitar əlaqələrlə, regional nəqliyyat və enerji təşəbbüsləri ilə zənginləşdirməkdir-deyə Səttar Möhbalıyev fikirlərini yekunlaşdırıb.
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Xəbəri paylaş
Digər xəbərlər
