Bakı və Abşeron Yarımadasında Su Təhlükəsizliyi: Determinantlar, Çağırışlar və Strateji Dövlət Siyasəti
Tarix: 13-01-2026 | Saat: 10:15
Bölmə:Manşet / Özəl | çapa göndər
Su resursları tarixən dövlətlərin sosial-iqtisadi inkişafını müəyyən edən əsas strateji amillərdən biri olmuşdur. Sivilizasiyaların formalaşması, şəhərlərin yaranması və iqtisadi fəaliyyətin genişlənməsi bilavasitə su mənbələrinə çıxış imkanları ilə bağlıdır. Müasir dövrdə qlobal iqlim dəyişiklikləri, əhali artımının sürətlənməsi, intensiv urbanizasiya prosesləri və sənayeləşmənin dərinləşməsi suya olan tələbatı kəskin şəkildə artırır. Bu şəraitdə su təhlükəsizliyi anlayışı artıq yalnız ekoloji problem kimi deyil, milli təhlükəsizlik, iqtisadi dayanıqlılıq, ərzaq təhlükəsizliyi və sosial sabitliyin əsas komponentlərindən biri kimi qəbul edilir. Prezident İlham Əliyevin Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasının su təminatına həsr olunmuş yığıncağındakı çıxışı Azərbaycanın bu sahədə apardığı siyasətin strateji və konseptual əsaslarını sistemli şəkildə ortaya qoyur.
Bu məqalənin məqsədi sözügedən çıxış əsasında Bakı–Abşeron regionunda su sektorunu formalaşdıran əsas determinantları elmi baxımdan təhlil etmək, mövcud çağırışları müəyyənləşdirmək və həyata keçirilən dövlət strategiyasının mahiyyətini kompleks şəkildə açıqlamaqdır. Məqalədə su təhlükəsizliyinə təsir edən təbii, demoqrafik, iqtisadi, texnoloji, ekoloji və institusional amillərin qarşılıqlı əlaqəsi ön plana çəkilir.
Azərbaycan su ehtiyatları baxımından məhdud imkanlara malik ölkələr sırasında yer alır. Ölkənin ümumi su ehtiyatlarının böyük hissəsinin dövlət sərhədlərindən kənarda, transsərhəd çay hövzələrində formalaşması bu sahədə risklərin və asılılıqların mövcudluğunu göstərir. Bu faktor su resurslarının idarə olunmasına xüsusi strateji yanaşma tələb edir. Bakı və Abşeron yarımadasında isə təbii şirin su mənbələri son dərəcə məhdud xarakter daşıyır və bu vəziyyət regionun su təminatını daha həssas və mürəkkəb edir. Məhz bu səbəbdən Abşeron yarımadası tarixən ölkənin digər bölgələrindən gətirilən su resursları hesabına təmin edilmişdir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında su anbarlarının inşası və yenidən qurulması məsələsinə xüsusi yer ayrılması təsadüfi deyil. “Taxtakörpü”, “Şəmkirçay”, “Ceyranbatan” kimi su anbarları yalnız mühəndis-texniki obyektlər deyil, eyni zamanda milli su təhlükəsizliyinin strateji dayaqları hesab olunur. Bu su anbarları mövsümi su ehtiyatlarının tənzimlənməsinə, quraqlıq risklərinin azaldılmasına və suyun ilboyu davamlı istifadəsinə imkan yaradır. Azad edilmiş ərazilərdə yerləşən su mənbələrinin bərpası və yeni su anbarlarının tikintisi isə Azərbaycanın su balansında mühüm struktur dəyişiklikləri yaradır, daxili su ehtiyatlarının payını artırır və hidroloji suverenliyi daha da möhkəmləndirir.
Bakı–Sumqayıt–Abşeron aqlomerasiyası ölkənin ən sıx məskunlaşmış ərazisi olmaqla yanaşı, eyni zamanda iqtisadi, sənaye və sosial fəaliyyətin əsas mərkəzi kimi çıxış edir. Son onilliklərdə əhali artımı, kənd yerlərindən şəhərə miqrasiya, əmək bazarının genişlənməsi və yaşayış məntəqələrinin sürətlə böyüməsi nəticəsində bu ərazidə suya olan məişət və kommunal tələbat davamlı şəkildə artmışdır. Aqlomerasiya daxilində suya olan tələbatın artması mövcud infrastruktur üzərində əlavə yük yaradır və yeni idarəetmə yanaşmalarını zəruri edir.
Urbanizasiyanın əsas problemlərindən biri də məhz su sektoru ilə bağlıdır. Şəhərlərin genişlənməsi su istehlakının həcmini artırmaqla yanaşı, mövcud su şəbəkələrinin həddindən artıq yüklənməsinə, kanalizasiya və yağış sularının idarə edilməsində ciddi çətinliklərin yaranmasına səbəb olur. Bu proseslər nəticəsində həm texniki, həm də sanitar risklər meydana çıxır. Dövlət başçısının çıxışında fasiləsiz içməli su ilə təminatın 70 faizdən 95 faizə çatdırılması hədəfi urban su idarəçiliyinin elmi prinsiplərinə əsaslanır və şəhər əhalisinin həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsinə yönəlmiş strateji məqsəd kimi qiymətləndirilir.
Su iqtisadi inkişafın əsas və əvəzolunmaz resurslarından biridir. Son illərdə Bakı və Abşeron yarımadasında sənaye istehsalının, xidmət sektorunun və tikinti fəaliyyətinin intensivləşməsi suya olan tələbatı daha da artırmışdır. Bununla yanaşı, mövcud infrastrukturun bir hissəsinin köhnəlməsi və su itkilərinin yüksək səviyyədə qalması iqtisadi səmərəliliyi əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədir. Su itkilərinin yüksək faiz təşkil etməsi beynəlxalq praktikada kritik hədd hesab olunur və bu vəziyyət maliyyə resurslarının səmərəsiz istifadəsinə, su qıtlığının dərinləşməsinə və tarif siyasətində balanssızlığa gətirib çıxara bilər. Dövlət proqramında itkilərin azaldılması, sayğaclaşdırmanın 100 faizə çatdırılması və paylayıcı şəbəkələrin yenilənməsi iqtisadi baxımdan rasional, elmi cəhətdən əsaslandırılmış yanaşma kimi qəbul edilir.
Su sektorunun uzunmüddətli dayanıqlığı müasir texnologiyaların tətbiqindən birbaşa asılıdır. Oğuz–Qəbələ–Bakı su kəməri və Samur–Abşeron kanalı kimi iri infrastruktur layihələri Bakı və Abşeron yarımadasının su təminatında strateji əhəmiyyət daşıyır və regionun su təhlükəsizliyinin texnoloji əsaslarını formalaşdırır. Bununla yanaşı, su təhlükəsizliyi yalnız kəmiyyət göstəriciləri ilə deyil, keyfiyyət amilləri ilə də ölçülür. Kanalizasiya sularının lazımi səviyyədə təmizlənməməsi Xəzər dənizinin çirklənməsinə, ekosistemlərin deqradasiyasına və ictimai sağlamlıq üçün risklərin artmasına səbəb ola bilər. Prezidentin çıxışında dənizə axıdılan suların 100 faiz təmizlənməsi tələbi ekoloji təhlükəsizlik və davamlı inkişaf prinsiplərinə tam uyğundur. Yağış sularının idarə olunması üçün kollektor şəbəkələrinin qurulması isə şəhər ekosisteminin iqlim dəyişiklikləri fonunda davamlılığını artırır.
Su sektorunda uğurlu islahatların əsas şərti güclü siyasi iradə və effektiv institusional idarəetmə mexanizmlərinin mövcudluğudur. 2035-ci ilə qədər nəzərdə tutulan dövlət proqramı uzunmüddətli planlaşdırma, mərhələli icra və institusional koordinasiya prinsiplərinə əsaslanır. Maliyyələşmənin dövlət büdcəsi və xarici kreditlər hesabına həyata keçirilməsi, eyni zamanda xarici borcun ÜDM-ə nisbətdə aşağı səviyyədə saxlanılması fiskal dayanıqlılığın mühüm göstəricisidir. İctimai nəzarət mexanizmlərinin və rəqəmsal idarəetmənin tətbiqi isə su sektorunda şəffaflığın, hesabatlılığın və idarəetmə effektivliyinin artırılmasına xidmət edir.
Bakı və Abşeron yarımadasının su problemləri bir və ya bir neçə amilin deyil, çoxşaxəli determinantlar sisteminin qarşılıqlı təsirinin nəticəsidir. Prezident İlham Əliyevin çıxışı bu determinantların elmi əsaslarla dərk edildiyini və onların kompleks dövlət siyasəti çərçivəsində həll edildiyini nümayiş etdirir. Təbii, demoqrafik, iqtisadi, texnoloji, ekoloji və institusional amillərin uzlaşdırılması Azərbaycanın su təhlükəsizliyinin təmin olunmasının əsas şərtidir. 2035-ci ilə qədər icrası nəzərdə tutulan proqram Bakı və Abşeron yarımadasında su təminatının keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçidini təmin etməklə yanaşı, ölkənin davamlı inkişaf strategiyasının mühüm və ayrılmaz sütunlarından birinə çevriləcəkdir.
Rövşən Əliyev
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Digər xəbərlər
Tarix: 13-01-2026 | Saat: 10:15
Bölmə:Manşet / Özəl | çapa göndər
Su resursları tarixən dövlətlərin sosial-iqtisadi inkişafını müəyyən edən əsas strateji amillərdən biri olmuşdur. Sivilizasiyaların formalaşması, şəhərlərin yaranması və iqtisadi fəaliyyətin genişlənməsi bilavasitə su mənbələrinə çıxış imkanları ilə bağlıdır. Müasir dövrdə qlobal iqlim dəyişiklikləri, əhali artımının sürətlənməsi, intensiv urbanizasiya prosesləri və sənayeləşmənin dərinləşməsi suya olan tələbatı kəskin şəkildə artırır. Bu şəraitdə su təhlükəsizliyi anlayışı artıq yalnız ekoloji problem kimi deyil, milli təhlükəsizlik, iqtisadi dayanıqlılıq, ərzaq təhlükəsizliyi və sosial sabitliyin əsas komponentlərindən biri kimi qəbul edilir. Prezident İlham Əliyevin Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasının su təminatına həsr olunmuş yığıncağındakı çıxışı Azərbaycanın bu sahədə apardığı siyasətin strateji və konseptual əsaslarını sistemli şəkildə ortaya qoyur.
Bu məqalənin məqsədi sözügedən çıxış əsasında Bakı–Abşeron regionunda su sektorunu formalaşdıran əsas determinantları elmi baxımdan təhlil etmək, mövcud çağırışları müəyyənləşdirmək və həyata keçirilən dövlət strategiyasının mahiyyətini kompleks şəkildə açıqlamaqdır. Məqalədə su təhlükəsizliyinə təsir edən təbii, demoqrafik, iqtisadi, texnoloji, ekoloji və institusional amillərin qarşılıqlı əlaqəsi ön plana çəkilir.
Azərbaycan su ehtiyatları baxımından məhdud imkanlara malik ölkələr sırasında yer alır. Ölkənin ümumi su ehtiyatlarının böyük hissəsinin dövlət sərhədlərindən kənarda, transsərhəd çay hövzələrində formalaşması bu sahədə risklərin və asılılıqların mövcudluğunu göstərir. Bu faktor su resurslarının idarə olunmasına xüsusi strateji yanaşma tələb edir. Bakı və Abşeron yarımadasında isə təbii şirin su mənbələri son dərəcə məhdud xarakter daşıyır və bu vəziyyət regionun su təminatını daha həssas və mürəkkəb edir. Məhz bu səbəbdən Abşeron yarımadası tarixən ölkənin digər bölgələrindən gətirilən su resursları hesabına təmin edilmişdir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında su anbarlarının inşası və yenidən qurulması məsələsinə xüsusi yer ayrılması təsadüfi deyil. “Taxtakörpü”, “Şəmkirçay”, “Ceyranbatan” kimi su anbarları yalnız mühəndis-texniki obyektlər deyil, eyni zamanda milli su təhlükəsizliyinin strateji dayaqları hesab olunur. Bu su anbarları mövsümi su ehtiyatlarının tənzimlənməsinə, quraqlıq risklərinin azaldılmasına və suyun ilboyu davamlı istifadəsinə imkan yaradır. Azad edilmiş ərazilərdə yerləşən su mənbələrinin bərpası və yeni su anbarlarının tikintisi isə Azərbaycanın su balansında mühüm struktur dəyişiklikləri yaradır, daxili su ehtiyatlarının payını artırır və hidroloji suverenliyi daha da möhkəmləndirir.
Bakı–Sumqayıt–Abşeron aqlomerasiyası ölkənin ən sıx məskunlaşmış ərazisi olmaqla yanaşı, eyni zamanda iqtisadi, sənaye və sosial fəaliyyətin əsas mərkəzi kimi çıxış edir. Son onilliklərdə əhali artımı, kənd yerlərindən şəhərə miqrasiya, əmək bazarının genişlənməsi və yaşayış məntəqələrinin sürətlə böyüməsi nəticəsində bu ərazidə suya olan məişət və kommunal tələbat davamlı şəkildə artmışdır. Aqlomerasiya daxilində suya olan tələbatın artması mövcud infrastruktur üzərində əlavə yük yaradır və yeni idarəetmə yanaşmalarını zəruri edir.
Urbanizasiyanın əsas problemlərindən biri də məhz su sektoru ilə bağlıdır. Şəhərlərin genişlənməsi su istehlakının həcmini artırmaqla yanaşı, mövcud su şəbəkələrinin həddindən artıq yüklənməsinə, kanalizasiya və yağış sularının idarə edilməsində ciddi çətinliklərin yaranmasına səbəb olur. Bu proseslər nəticəsində həm texniki, həm də sanitar risklər meydana çıxır. Dövlət başçısının çıxışında fasiləsiz içməli su ilə təminatın 70 faizdən 95 faizə çatdırılması hədəfi urban su idarəçiliyinin elmi prinsiplərinə əsaslanır və şəhər əhalisinin həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsinə yönəlmiş strateji məqsəd kimi qiymətləndirilir.
Su iqtisadi inkişafın əsas və əvəzolunmaz resurslarından biridir. Son illərdə Bakı və Abşeron yarımadasında sənaye istehsalının, xidmət sektorunun və tikinti fəaliyyətinin intensivləşməsi suya olan tələbatı daha da artırmışdır. Bununla yanaşı, mövcud infrastrukturun bir hissəsinin köhnəlməsi və su itkilərinin yüksək səviyyədə qalması iqtisadi səmərəliliyi əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədir. Su itkilərinin yüksək faiz təşkil etməsi beynəlxalq praktikada kritik hədd hesab olunur və bu vəziyyət maliyyə resurslarının səmərəsiz istifadəsinə, su qıtlığının dərinləşməsinə və tarif siyasətində balanssızlığa gətirib çıxara bilər. Dövlət proqramında itkilərin azaldılması, sayğaclaşdırmanın 100 faizə çatdırılması və paylayıcı şəbəkələrin yenilənməsi iqtisadi baxımdan rasional, elmi cəhətdən əsaslandırılmış yanaşma kimi qəbul edilir.
Su sektorunun uzunmüddətli dayanıqlığı müasir texnologiyaların tətbiqindən birbaşa asılıdır. Oğuz–Qəbələ–Bakı su kəməri və Samur–Abşeron kanalı kimi iri infrastruktur layihələri Bakı və Abşeron yarımadasının su təminatında strateji əhəmiyyət daşıyır və regionun su təhlükəsizliyinin texnoloji əsaslarını formalaşdırır. Bununla yanaşı, su təhlükəsizliyi yalnız kəmiyyət göstəriciləri ilə deyil, keyfiyyət amilləri ilə də ölçülür. Kanalizasiya sularının lazımi səviyyədə təmizlənməməsi Xəzər dənizinin çirklənməsinə, ekosistemlərin deqradasiyasına və ictimai sağlamlıq üçün risklərin artmasına səbəb ola bilər. Prezidentin çıxışında dənizə axıdılan suların 100 faiz təmizlənməsi tələbi ekoloji təhlükəsizlik və davamlı inkişaf prinsiplərinə tam uyğundur. Yağış sularının idarə olunması üçün kollektor şəbəkələrinin qurulması isə şəhər ekosisteminin iqlim dəyişiklikləri fonunda davamlılığını artırır.
Su sektorunda uğurlu islahatların əsas şərti güclü siyasi iradə və effektiv institusional idarəetmə mexanizmlərinin mövcudluğudur. 2035-ci ilə qədər nəzərdə tutulan dövlət proqramı uzunmüddətli planlaşdırma, mərhələli icra və institusional koordinasiya prinsiplərinə əsaslanır. Maliyyələşmənin dövlət büdcəsi və xarici kreditlər hesabına həyata keçirilməsi, eyni zamanda xarici borcun ÜDM-ə nisbətdə aşağı səviyyədə saxlanılması fiskal dayanıqlılığın mühüm göstəricisidir. İctimai nəzarət mexanizmlərinin və rəqəmsal idarəetmənin tətbiqi isə su sektorunda şəffaflığın, hesabatlılığın və idarəetmə effektivliyinin artırılmasına xidmət edir.
Bakı və Abşeron yarımadasının su problemləri bir və ya bir neçə amilin deyil, çoxşaxəli determinantlar sisteminin qarşılıqlı təsirinin nəticəsidir. Prezident İlham Əliyevin çıxışı bu determinantların elmi əsaslarla dərk edildiyini və onların kompleks dövlət siyasəti çərçivəsində həll edildiyini nümayiş etdirir. Təbii, demoqrafik, iqtisadi, texnoloji, ekoloji və institusional amillərin uzlaşdırılması Azərbaycanın su təhlükəsizliyinin təmin olunmasının əsas şərtidir. 2035-ci ilə qədər icrası nəzərdə tutulan proqram Bakı və Abşeron yarımadasında su təminatının keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçidini təmin etməklə yanaşı, ölkənin davamlı inkişaf strategiyasının mühüm və ayrılmaz sütunlarından birinə çevriləcəkdir.
Rövşən Əliyev
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Xəbəri paylaş
Digər xəbərlər
13-01-2026
