AQEM Katibliyinin institusional güclənməsi və gələcək perspektivləri
Tarix: 19-10-2026 | Saat: 11:39
Bölmə:Siyasət | çapa göndər
2026-cı il oktyabrın 15-də Bakıda keçirilən Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) VII Zirvə Görüşündə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin çıxışı təşkilatın regional təhlükəsizlikdəki rolunu, Azərbaycanın sədrliyi dövründə görülən işləri və beynəlxalq münasibətlərdə beynəlxalq hüquq prinsiplərinin əhəmiyyətini bir daha diqqətə çatdırdı. Çıxışda Azərbaycanın müstəqil xarici siyasətinin əsasları, ölkəmizin üzləşdiyi ikili standartlar, ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpası, eləcə də AQEM-in institusional baxımdan gücləndirilməsi məsələləri ön plana çəkildi. Avropa ilə Asiyanın kəsişməsində yerləşən Azərbaycan siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, enerji və humanitar əlaqələrin inkişafı vasitəsilə Avrasiya məkanında birləşdirici rolunu artırır. Ölkəmizin müxtəlif dövlətlərlə ikitərəfli və çoxtərəfli formatlarda qurduğu əməkdaşlıq yalnız iqtisadi münasibətlərin genişlənməsinə deyil, həm də regionda təhlükəsizlik və qarşılıqlı anlaşma mühitinin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın xarici siyasətinin bərabərhüquqluluq, dövlətlərin daxili işlərinə qarışmamaq, suverenliyə və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsiplərinə əsaslandığını vurğuladı. Bu yanaşma beynəlxalq münasibətlərdə ayrı-seçkiliyə və ikili standartlara qarşı ardıcıl mövqenin ifadəsidir. Dövlətlərarası münaqişələrə münasibətdə seçici yanaşmaların tətbiqi beynəlxalq hüququn nüfuzuna zərər vurur, mövcud problemlərin həllini çətinləşdirir və yeni gərginliklərin yaranması riskini artırır. Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdiyi dövrdən etibarən bu cür yanaşmalarla üzləşib. Ölkəmizin beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərinin 20 faizinin uzun müddət işğal altında qalması, yüz minlərlə azərbaycanlının doğma yurdlarından didərgin düşməsi və etnik təmizləmə ilə bağlı iddialar regionun yaxın tarixində ağır nəticələr doğurmuş hadisələrdir. Prezident İlham Əliyev çıxışında Ermənistanın əvvəlki rəhbərliyinin və sonrakı hakimiyyətinin siyasətinə, müharibə ritorikasına və beynəlxalq ictimaiyyətin baş verənlərə uzun müddət lazımi reaksiya verməməsinə toxundu. 2020-ci ildə baş vermiş Vətən müharibəsi nəticəsində Azərbaycan işğal altındakı ərazilərinin böyük hissəsini azad etdi. Noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli bəyanat hərbi əməliyyatların dayandırılmasına gətirib çıxardı. Bununla belə, Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində suverenliyinin tam bərpası məsələsi hələ həllini gözləyirdi. 2023-cü ilin sentyabrında keçirilən antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycan öz suverenliyini ölkənin bütün ərazisində bərpa etdi. Prezidentin çıxışında bu nəticə beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazi bütövlüyünün bərpası və dövlət suverenliyinin təmin olunması kimi vurğulandı. Çıxışın mühüm məqamlarından biri də Azərbaycanın qələbədən sonra tutduğu mövqe idi. Prezident İlham Əliyevin bəyan etdiyi mövqeyə görə, Azərbaycan müharibədən sonra qisasçılıq siyasəti yürütməyərək Ermənistana sülh təklif edib. Bu yanaşma regionda davamlı sülhün qurulması üçün siyasi iradənin ifadəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Bununla yanaşı, sülhün qorunması və möhkəmləndirilməsi üçün səylərin davam etdirilməsi vacibdir.
Azərbaycanın 2024–2026-cı illərdə AQEM-ə sədrliyi təşkilatın imkanlarının genişləndirilməsi və fəaliyyətinin daha səmərəli qurulması baxımından mühüm mərhələ oldu. Prezident İlham Əliyev VII Zirvə Görüşündə qeyd etdi ki, Azərbaycan sədrliyi dövründə nəqliyyat, bağlantılar, rəqəmsallaşma, ətraf mühitin mühafizəsi, turizm, təhsil, elm və digər sahələrdə əməkdaşlığın inkişafına prioritet diqqət yetirilib. Bu istiqamətlər AQEM-in yalnız siyasi dialoq platforması kimi deyil, həm də üzv dövlətlər arasında konkret əməkdaşlığı təşviq edən çoxtərəfli mexanizm kimi inkişafına xidmət edir. Azərbaycanın təşəbbüsləri təşkilatın gündəliyinin genişlənməsinə, praktiki əməkdaşlıq imkanlarının artmasına və institusional inkişafın sürətlənməsinə zəmin yaradıb. VII Zirvə Görüşündə Laos Xalq Demokratik Respublikasının təşkilata üzv qəbul edilməsi də AQEM-in coğrafi əhatəsinin genişlənməsi baxımından əhəmiyyətli hadisə oldu.
Azərbaycanın sədrliyinin 2028-ci ilədək uzadılması təşkilatın qarşıdakı dövrdə fəaliyyət prioritetlərinin davam etdirilməsi üçün əlavə imkanlar yaradır. Ölkəmizin Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafındakı rolu AQEM çərçivəsində bağlantıların gücləndirilməsi üçün əhəmiyyətli potensial yaradır. Nəqliyyat infrastrukturu, logistika imkanları və beynəlxalq əməkdaşlıq təcrübəsi Azərbaycanı Avrasiya məkanında əlaqələndirici mərkəzlərdən birinə çevirir. Bu imkanlardan AQEM çərçivəsində istifadə olunması üzv dövlətlər arasında ticarət əlaqələrinin və iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsinə töhfə verə bilər. Rəqəmsallaşma, ətraf mühitin mühafizəsi, turizm, təhsil və elm kimi sahələrdə əməkdaşlığın inkişafı da uzunmüddətli etimadın formalaşmasına xidmət edir.
AQEM-in institusional inkişafında Katibliyin fəaliyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Katiblik təşkilatın gündəlik işinin əlaqələndirilməsi, üzv dövlətlər arasında məlumat mübadiləsinin təmin edilməsi və qəbul edilən qərarların həyata keçirilməsinə dəstək göstərilməsi baxımından mühüm funksiyaya malikdir. Təşkilatın fəaliyyət istiqamətləri genişləndikcə Katibliyin üzərinə düşən koordinasiya və təşkilati vəzifələrin də əhəmiyyəti artır. Buna görə də Katibliyin fəaliyyətinin səmərəliliyinin artırılması AQEM-in ümumi institusional güclənməsinin əsas istiqamətlərindən biri kimi nəzərdən keçirilə bilər. Gələcək perspektivlər baxımından Katibliyin mövcud imkanlarının qiymətləndirilməsi, məlumat mübadiləsinin təkmilləşdirilməsi və üzv dövlətlər arasında koordinasiyanın gücləndirilməsi məqsədəuyğun istiqamətlər hesab oluna bilər. Qəbul edilmiş qərarların icra vəziyyətinə dair müntəzəm məlumatların sistemləşdirilməsi, əməkdaşlıq təşəbbüslərinin nəticələrinin izlənməsi və tematik layihələr üzrə təcrübə mübadiləsinin genişləndirilməsi təşkilatın fəaliyyətinə əlavə səmərəlilik qazandıra bilər. Bu tədbirlər mövcud strukturun imkanları və üzv dövlətlərin razılaşdırılmış qərarları əsasında həyata keçirilməlidir.
Eyni zamanda, Azərbaycanın coğrafi mövqeyi və beynəlxalq əməkdaşlıq təcrübəsi nəzərə alınmaqla, gələcəkdə Bakıda AQEM çərçivəsində müəyyən sahələr üzrə tematik əməkdaşlıq mərkəzinin yaradılması imkanının müzakirəyə çıxarılması da müəllif təklifi kimi nəzərdən keçirilə bilər. Belə bir təşəbbüsün məqsədi Katibliyin mövcud funksiyalarını təkrarlamaq deyil, nəqliyyat bağlantıları, rəqəmsallaşma və ya dayanıqlı inkişaf kimi istiqamətlərdə üzv dövlətlər arasında praktiki əməkdaşlığı dəstəkləmək olmalıdır. Bunun üçün ilk növbədə belə mərkəzə ehtiyacın olub-olmaması, hüquqi əsaslar, maliyyələşmə mənbələri və mövcud strukturlarla funksional əlaqələr qiymətləndirilməlidir. Bu yanaşma institusional genişlənmənin yalnız zəruri olduğu halda həyata keçirilməsinə imkan verər.
Nəticə etibarilə, AQEM Katibliyinin institusional güclənməsi təşkilatın regional təhlükəsizlik, etimad quruculuğu və çoxtərəfli əməkdaşlıq sahəsindəki rolunun inkişafına töhfə verə bilər. Azərbaycanın sədrliyi dövründə irəli sürülən təşəbbüslərin davam etdirilməsi, üzv dövlətlər arasında koordinasiyanın gücləndirilməsi və qəbul edilən qərarların praktiki nəticələrə çevrilməsi qarşıdakı mərhələnin əsas vəzifələrindəndir. Əsas məqsəd AQEM-in mövcud institusional imkanlarından səmərəli istifadə etmək, Katibliyin fəaliyyətini üzv dövlətlərin ortaq prioritetlərinə uyğun şəkildə inkişaf etdirmək və təşkilatın Asiyada dialoq və əməkdaşlıq platforması kimi mövqeyini möhkəmləndirməkdir.
Şahin Seyidzadə
Milli Məclisin deputatı
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Digər xəbərlər
Tarix: 19-10-2026 | Saat: 11:39
Bölmə:Siyasət | çapa göndər
2026-cı il oktyabrın 15-də Bakıda keçirilən Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) VII Zirvə Görüşündə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin çıxışı təşkilatın regional təhlükəsizlikdəki rolunu, Azərbaycanın sədrliyi dövründə görülən işləri və beynəlxalq münasibətlərdə beynəlxalq hüquq prinsiplərinin əhəmiyyətini bir daha diqqətə çatdırdı. Çıxışda Azərbaycanın müstəqil xarici siyasətinin əsasları, ölkəmizin üzləşdiyi ikili standartlar, ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpası, eləcə də AQEM-in institusional baxımdan gücləndirilməsi məsələləri ön plana çəkildi. Avropa ilə Asiyanın kəsişməsində yerləşən Azərbaycan siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, enerji və humanitar əlaqələrin inkişafı vasitəsilə Avrasiya məkanında birləşdirici rolunu artırır. Ölkəmizin müxtəlif dövlətlərlə ikitərəfli və çoxtərəfli formatlarda qurduğu əməkdaşlıq yalnız iqtisadi münasibətlərin genişlənməsinə deyil, həm də regionda təhlükəsizlik və qarşılıqlı anlaşma mühitinin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın xarici siyasətinin bərabərhüquqluluq, dövlətlərin daxili işlərinə qarışmamaq, suverenliyə və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsiplərinə əsaslandığını vurğuladı. Bu yanaşma beynəlxalq münasibətlərdə ayrı-seçkiliyə və ikili standartlara qarşı ardıcıl mövqenin ifadəsidir. Dövlətlərarası münaqişələrə münasibətdə seçici yanaşmaların tətbiqi beynəlxalq hüququn nüfuzuna zərər vurur, mövcud problemlərin həllini çətinləşdirir və yeni gərginliklərin yaranması riskini artırır. Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdiyi dövrdən etibarən bu cür yanaşmalarla üzləşib. Ölkəmizin beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərinin 20 faizinin uzun müddət işğal altında qalması, yüz minlərlə azərbaycanlının doğma yurdlarından didərgin düşməsi və etnik təmizləmə ilə bağlı iddialar regionun yaxın tarixində ağır nəticələr doğurmuş hadisələrdir. Prezident İlham Əliyev çıxışında Ermənistanın əvvəlki rəhbərliyinin və sonrakı hakimiyyətinin siyasətinə, müharibə ritorikasına və beynəlxalq ictimaiyyətin baş verənlərə uzun müddət lazımi reaksiya verməməsinə toxundu. 2020-ci ildə baş vermiş Vətən müharibəsi nəticəsində Azərbaycan işğal altındakı ərazilərinin böyük hissəsini azad etdi. Noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli bəyanat hərbi əməliyyatların dayandırılmasına gətirib çıxardı. Bununla belə, Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində suverenliyinin tam bərpası məsələsi hələ həllini gözləyirdi. 2023-cü ilin sentyabrında keçirilən antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycan öz suverenliyini ölkənin bütün ərazisində bərpa etdi. Prezidentin çıxışında bu nəticə beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazi bütövlüyünün bərpası və dövlət suverenliyinin təmin olunması kimi vurğulandı. Çıxışın mühüm məqamlarından biri də Azərbaycanın qələbədən sonra tutduğu mövqe idi. Prezident İlham Əliyevin bəyan etdiyi mövqeyə görə, Azərbaycan müharibədən sonra qisasçılıq siyasəti yürütməyərək Ermənistana sülh təklif edib. Bu yanaşma regionda davamlı sülhün qurulması üçün siyasi iradənin ifadəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Bununla yanaşı, sülhün qorunması və möhkəmləndirilməsi üçün səylərin davam etdirilməsi vacibdir.
Azərbaycanın 2024–2026-cı illərdə AQEM-ə sədrliyi təşkilatın imkanlarının genişləndirilməsi və fəaliyyətinin daha səmərəli qurulması baxımından mühüm mərhələ oldu. Prezident İlham Əliyev VII Zirvə Görüşündə qeyd etdi ki, Azərbaycan sədrliyi dövründə nəqliyyat, bağlantılar, rəqəmsallaşma, ətraf mühitin mühafizəsi, turizm, təhsil, elm və digər sahələrdə əməkdaşlığın inkişafına prioritet diqqət yetirilib. Bu istiqamətlər AQEM-in yalnız siyasi dialoq platforması kimi deyil, həm də üzv dövlətlər arasında konkret əməkdaşlığı təşviq edən çoxtərəfli mexanizm kimi inkişafına xidmət edir. Azərbaycanın təşəbbüsləri təşkilatın gündəliyinin genişlənməsinə, praktiki əməkdaşlıq imkanlarının artmasına və institusional inkişafın sürətlənməsinə zəmin yaradıb. VII Zirvə Görüşündə Laos Xalq Demokratik Respublikasının təşkilata üzv qəbul edilməsi də AQEM-in coğrafi əhatəsinin genişlənməsi baxımından əhəmiyyətli hadisə oldu.
Azərbaycanın sədrliyinin 2028-ci ilədək uzadılması təşkilatın qarşıdakı dövrdə fəaliyyət prioritetlərinin davam etdirilməsi üçün əlavə imkanlar yaradır. Ölkəmizin Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafındakı rolu AQEM çərçivəsində bağlantıların gücləndirilməsi üçün əhəmiyyətli potensial yaradır. Nəqliyyat infrastrukturu, logistika imkanları və beynəlxalq əməkdaşlıq təcrübəsi Azərbaycanı Avrasiya məkanında əlaqələndirici mərkəzlərdən birinə çevirir. Bu imkanlardan AQEM çərçivəsində istifadə olunması üzv dövlətlər arasında ticarət əlaqələrinin və iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsinə töhfə verə bilər. Rəqəmsallaşma, ətraf mühitin mühafizəsi, turizm, təhsil və elm kimi sahələrdə əməkdaşlığın inkişafı da uzunmüddətli etimadın formalaşmasına xidmət edir.
AQEM-in institusional inkişafında Katibliyin fəaliyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Katiblik təşkilatın gündəlik işinin əlaqələndirilməsi, üzv dövlətlər arasında məlumat mübadiləsinin təmin edilməsi və qəbul edilən qərarların həyata keçirilməsinə dəstək göstərilməsi baxımından mühüm funksiyaya malikdir. Təşkilatın fəaliyyət istiqamətləri genişləndikcə Katibliyin üzərinə düşən koordinasiya və təşkilati vəzifələrin də əhəmiyyəti artır. Buna görə də Katibliyin fəaliyyətinin səmərəliliyinin artırılması AQEM-in ümumi institusional güclənməsinin əsas istiqamətlərindən biri kimi nəzərdən keçirilə bilər. Gələcək perspektivlər baxımından Katibliyin mövcud imkanlarının qiymətləndirilməsi, məlumat mübadiləsinin təkmilləşdirilməsi və üzv dövlətlər arasında koordinasiyanın gücləndirilməsi məqsədəuyğun istiqamətlər hesab oluna bilər. Qəbul edilmiş qərarların icra vəziyyətinə dair müntəzəm məlumatların sistemləşdirilməsi, əməkdaşlıq təşəbbüslərinin nəticələrinin izlənməsi və tematik layihələr üzrə təcrübə mübadiləsinin genişləndirilməsi təşkilatın fəaliyyətinə əlavə səmərəlilik qazandıra bilər. Bu tədbirlər mövcud strukturun imkanları və üzv dövlətlərin razılaşdırılmış qərarları əsasında həyata keçirilməlidir.
Eyni zamanda, Azərbaycanın coğrafi mövqeyi və beynəlxalq əməkdaşlıq təcrübəsi nəzərə alınmaqla, gələcəkdə Bakıda AQEM çərçivəsində müəyyən sahələr üzrə tematik əməkdaşlıq mərkəzinin yaradılması imkanının müzakirəyə çıxarılması da müəllif təklifi kimi nəzərdən keçirilə bilər. Belə bir təşəbbüsün məqsədi Katibliyin mövcud funksiyalarını təkrarlamaq deyil, nəqliyyat bağlantıları, rəqəmsallaşma və ya dayanıqlı inkişaf kimi istiqamətlərdə üzv dövlətlər arasında praktiki əməkdaşlığı dəstəkləmək olmalıdır. Bunun üçün ilk növbədə belə mərkəzə ehtiyacın olub-olmaması, hüquqi əsaslar, maliyyələşmə mənbələri və mövcud strukturlarla funksional əlaqələr qiymətləndirilməlidir. Bu yanaşma institusional genişlənmənin yalnız zəruri olduğu halda həyata keçirilməsinə imkan verər.
Nəticə etibarilə, AQEM Katibliyinin institusional güclənməsi təşkilatın regional təhlükəsizlik, etimad quruculuğu və çoxtərəfli əməkdaşlıq sahəsindəki rolunun inkişafına töhfə verə bilər. Azərbaycanın sədrliyi dövründə irəli sürülən təşəbbüslərin davam etdirilməsi, üzv dövlətlər arasında koordinasiyanın gücləndirilməsi və qəbul edilən qərarların praktiki nəticələrə çevrilməsi qarşıdakı mərhələnin əsas vəzifələrindəndir. Əsas məqsəd AQEM-in mövcud institusional imkanlarından səmərəli istifadə etmək, Katibliyin fəaliyyətini üzv dövlətlərin ortaq prioritetlərinə uyğun şəkildə inkişaf etdirmək və təşkilatın Asiyada dialoq və əməkdaşlıq platforması kimi mövqeyini möhkəmləndirməkdir.
Şahin Seyidzadə
Milli Məclisin deputatı
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Xəbəri paylaş
Digər xəbərlər
19-10-2026
