Sülhün iqtisadi dividendləri tranzit və enerji əməkdaşlığıdır - DEPUTAT
Tarix: 04-05-2026 | Saat: 21:45
Bölmə:Gündəm | çapa göndər
Prezident cənab İlham Əliyevin “Avropa Siyasi Birliyi”nin 8-ci Zirvə toplantısında videobağlantı formatında çıxışı, təkcə cari diplomatik vəziyyətin təsviri deyil, həm də Cənubi Qafqazda formalaşan yeni siyasi-iqtisadi arxitekturanın konseptual çərçivəsini ortaya qoyur. Çıxışda həm regional sülh prosesinin real nəticələri, həm də beynəlxalq institutların bu prosesə münasibətdə sərgilədiyi fərqli yanaşmalar aydın şəkildə ifadə olunub. Ən diqqətçəkən məqamlardan biri Ermənistanın 2028-ci ildə “Avropa Siyasi Birliyi” Zirvə görüşünün Azərbaycanda keçirilməsinə dəstək verməsi oldu. Bu fakt, formal diplomatik jestdən daha çox, post-münaqişə dövründə qarşılıqlı etimadın formalaşmasının ilkin əlaməti kimi qiymətləndirilməlidir.
Xüsusilə nəzərə alsaq ki, tərəflər cəmi doqquz aydır sülh şəraitindədirlər, belə bir dəstək regionda münasibətlərin normallaşması istiqamətində mühüm psixoloji və siyasi dönüş nöqtəsi hesab oluna bilər. Bu yanaşma, həm də Azərbaycanın irəli sürdüyü “tarazlı platforma” prinsipinin qəbul edildiyini göstərir. Sülh prosesinin yalnız siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmadığı, konkret iqtisadi nəticələrlə müşayiət olunduğu da çıxışda xüsusi vurğulandı. Azərbaycanın birtərəfli qaydada Ermənistan üçün tranzit məhdudiyyətlərini aradan qaldırması və qısa müddətdə 28 min ton yük daşınmasının təmin edilməsi, regionda iqtisadi inteqrasiyanın real əsaslarının formalaşdığını göstərir. Daha diqqətçəkən məqam isə Azərbaycanın ilk dəfə olaraq Ermənistana neft məhsulları ixrac etməsidir. Bu addım klassik rəqib ölkələr arasında iqtisadi əməkdaşlığın başlanğıcı kimi deyil, daha çox qarşılıqlı asılılıq üzərindən sabitliyin möhkəmləndirilməsi strategiyası kimi qiymətləndirilməlidir.
Bu kontekstdə “Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu” kimi təqdim olunan nəqliyyat təşəbbüsü xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın əsas ərazisi ilə Naxçıvanı birləşdirəcək bu marşrut, eyni zamanda Orta Dəhlizin tərkib hissəsi kimi Avrasiya nəqliyyat xəritəsində yeni dinamika yaradır. Layihə yalnız regional deyil, qlobal logistika baxımından da strateji əhəmiyyətə malikdir. Ermənistan üçün isə bu, uzun illər davam edən iqtisadi izolyasiyadan çıxış imkanı deməkdir. Beləliklə, sülh prosesi ilk dəfə olaraq “dividend” gətirən mexanizmə çevrilir. Bununla yanaşı, çıxışda Avropa institutlarına münasibətdə sərgilənən fərqli yanaşmalar diqqəti cəlb edir. Avropa Komissiyasının konstruktiv mövqeyi xüsusi qeyd olunsa da, Avropa Parlamenti və AŞPA-nın fəaliyyətinə kəskin tənqidi münasibət bildirildi. Azərbaycanın arqumenti ondan ibarətdir ki, bu qurumlar regiondakı reallıqları nəzərə almaq əvəzinə, siyasi qərəz və ikili standartlar əsasında qərarlar qəbul edirlər.
Xüsusilə 2023-cü ildə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü təmin etməsindən sonra AŞPA tərəfindən tətbiq olunan məhdudiyyətlər rəsmi Bakı tərəfindən selektiv yanaşma kimi qiymətləndirilir. Avropa Parlamentinə yönələn tənqidlər konkret onların qəbul etdiyi qətnamələr ilə bağlıdır. Qısa müddət ərzində qəbul edilmiş çoxsaylı qətnamələr artıq institusional qərəzin göstəricisinə çevrilib. Burada əsas arqument ondan ibarətdir ki, Avropa Parlamenti öz daxilində mövcud olan fundamental problemləri həll etmək əvəzinə, xarici siyasi gündəlik üzərindən populist mövqe sərgiləyir. Nəticə etibarilə, Azərbaycan parlamentinin bu qurumla əməkdaşlığı dayandırmaq qərarı, diplomatik təzyiqlərə qarşı institusional cavab kimi təqdim olunur. Bütün bu ziddiyyətlər fonunda Azərbaycanın əsas xətti dəyişməz qalır: sülh gündəliyinə sadiqlik. Prezident İlham Əliyevin çıxışının yekun hissəsində vurğulanan bu məqam, Bakının strateji prioritetinin qarşıdurma deyil, əməkdaşlıq üzərində qurulduğunu göstərir. Ermənistan rəhbərliyinin də verdiyi açıqlamalar fonunda bu mövqe qarşılıqlı şəkildə təsdiqlənir. Hesab edirəm ki, “Avropa Siyasi Birliyi” platformasında səsləndirilən bu mesajlar bir neçə mühüm nəticəni ortaya qoyur. Birincisi, Cənubi Qafqazda sülh artıq abstrakt məqsəd deyil, konkret iqtisadi və nəqliyyat layihələri ilə müşayiət olunan reallıqdır. İkincisi, regionda formalaşan yeni nizam beynəlxalq aktorların yanaşmalarını da yenidən nəzərdən keçirməyə məcbur edir. Üçüncüsü isə, Azərbaycan bu prosesdə yalnız iştirakçı deyil, eyni zamanda təşəbbüskar və gündəm formalaşdıran aktor kimi çıxış edir. Belə bir şəraitdə əsas sual ondan ibarətdir: beynəlxalq institutlar regionda yaranan yeni reallıqları qəbul edib konstruktiv mövqe sərgiləyəcəklər, yoxsa mövcud ziddiyyətlər sülh prosesinin institusional müstəvidə ləngiməsinə səbəb olacaq? Hazırkı mərhələdə görünən odur ki, regional dinamika artıq geriyə dönüşü çətin olan bir mərhələyə daxil olub və bu dinamikanın əsas hərəkətverici qüvvəsi məhz praqmatik əməkdaşlıqdır.
Tahir Mirkişili,
Milli Məclisin deputatı
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Digər xəbərlər
Tarix: 04-05-2026 | Saat: 21:45
Bölmə:Gündəm | çapa göndər
Prezident cənab İlham Əliyevin “Avropa Siyasi Birliyi”nin 8-ci Zirvə toplantısında videobağlantı formatında çıxışı, təkcə cari diplomatik vəziyyətin təsviri deyil, həm də Cənubi Qafqazda formalaşan yeni siyasi-iqtisadi arxitekturanın konseptual çərçivəsini ortaya qoyur. Çıxışda həm regional sülh prosesinin real nəticələri, həm də beynəlxalq institutların bu prosesə münasibətdə sərgilədiyi fərqli yanaşmalar aydın şəkildə ifadə olunub. Ən diqqətçəkən məqamlardan biri Ermənistanın 2028-ci ildə “Avropa Siyasi Birliyi” Zirvə görüşünün Azərbaycanda keçirilməsinə dəstək verməsi oldu. Bu fakt, formal diplomatik jestdən daha çox, post-münaqişə dövründə qarşılıqlı etimadın formalaşmasının ilkin əlaməti kimi qiymətləndirilməlidir.
Xüsusilə nəzərə alsaq ki, tərəflər cəmi doqquz aydır sülh şəraitindədirlər, belə bir dəstək regionda münasibətlərin normallaşması istiqamətində mühüm psixoloji və siyasi dönüş nöqtəsi hesab oluna bilər. Bu yanaşma, həm də Azərbaycanın irəli sürdüyü “tarazlı platforma” prinsipinin qəbul edildiyini göstərir. Sülh prosesinin yalnız siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmadığı, konkret iqtisadi nəticələrlə müşayiət olunduğu da çıxışda xüsusi vurğulandı. Azərbaycanın birtərəfli qaydada Ermənistan üçün tranzit məhdudiyyətlərini aradan qaldırması və qısa müddətdə 28 min ton yük daşınmasının təmin edilməsi, regionda iqtisadi inteqrasiyanın real əsaslarının formalaşdığını göstərir. Daha diqqətçəkən məqam isə Azərbaycanın ilk dəfə olaraq Ermənistana neft məhsulları ixrac etməsidir. Bu addım klassik rəqib ölkələr arasında iqtisadi əməkdaşlığın başlanğıcı kimi deyil, daha çox qarşılıqlı asılılıq üzərindən sabitliyin möhkəmləndirilməsi strategiyası kimi qiymətləndirilməlidir.
Bu kontekstdə “Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu” kimi təqdim olunan nəqliyyat təşəbbüsü xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın əsas ərazisi ilə Naxçıvanı birləşdirəcək bu marşrut, eyni zamanda Orta Dəhlizin tərkib hissəsi kimi Avrasiya nəqliyyat xəritəsində yeni dinamika yaradır. Layihə yalnız regional deyil, qlobal logistika baxımından da strateji əhəmiyyətə malikdir. Ermənistan üçün isə bu, uzun illər davam edən iqtisadi izolyasiyadan çıxış imkanı deməkdir. Beləliklə, sülh prosesi ilk dəfə olaraq “dividend” gətirən mexanizmə çevrilir. Bununla yanaşı, çıxışda Avropa institutlarına münasibətdə sərgilənən fərqli yanaşmalar diqqəti cəlb edir. Avropa Komissiyasının konstruktiv mövqeyi xüsusi qeyd olunsa da, Avropa Parlamenti və AŞPA-nın fəaliyyətinə kəskin tənqidi münasibət bildirildi. Azərbaycanın arqumenti ondan ibarətdir ki, bu qurumlar regiondakı reallıqları nəzərə almaq əvəzinə, siyasi qərəz və ikili standartlar əsasında qərarlar qəbul edirlər.
Xüsusilə 2023-cü ildə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü təmin etməsindən sonra AŞPA tərəfindən tətbiq olunan məhdudiyyətlər rəsmi Bakı tərəfindən selektiv yanaşma kimi qiymətləndirilir. Avropa Parlamentinə yönələn tənqidlər konkret onların qəbul etdiyi qətnamələr ilə bağlıdır. Qısa müddət ərzində qəbul edilmiş çoxsaylı qətnamələr artıq institusional qərəzin göstəricisinə çevrilib. Burada əsas arqument ondan ibarətdir ki, Avropa Parlamenti öz daxilində mövcud olan fundamental problemləri həll etmək əvəzinə, xarici siyasi gündəlik üzərindən populist mövqe sərgiləyir. Nəticə etibarilə, Azərbaycan parlamentinin bu qurumla əməkdaşlığı dayandırmaq qərarı, diplomatik təzyiqlərə qarşı institusional cavab kimi təqdim olunur. Bütün bu ziddiyyətlər fonunda Azərbaycanın əsas xətti dəyişməz qalır: sülh gündəliyinə sadiqlik. Prezident İlham Əliyevin çıxışının yekun hissəsində vurğulanan bu məqam, Bakının strateji prioritetinin qarşıdurma deyil, əməkdaşlıq üzərində qurulduğunu göstərir. Ermənistan rəhbərliyinin də verdiyi açıqlamalar fonunda bu mövqe qarşılıqlı şəkildə təsdiqlənir. Hesab edirəm ki, “Avropa Siyasi Birliyi” platformasında səsləndirilən bu mesajlar bir neçə mühüm nəticəni ortaya qoyur. Birincisi, Cənubi Qafqazda sülh artıq abstrakt məqsəd deyil, konkret iqtisadi və nəqliyyat layihələri ilə müşayiət olunan reallıqdır. İkincisi, regionda formalaşan yeni nizam beynəlxalq aktorların yanaşmalarını da yenidən nəzərdən keçirməyə məcbur edir. Üçüncüsü isə, Azərbaycan bu prosesdə yalnız iştirakçı deyil, eyni zamanda təşəbbüskar və gündəm formalaşdıran aktor kimi çıxış edir. Belə bir şəraitdə əsas sual ondan ibarətdir: beynəlxalq institutlar regionda yaranan yeni reallıqları qəbul edib konstruktiv mövqe sərgiləyəcəklər, yoxsa mövcud ziddiyyətlər sülh prosesinin institusional müstəvidə ləngiməsinə səbəb olacaq? Hazırkı mərhələdə görünən odur ki, regional dinamika artıq geriyə dönüşü çətin olan bir mərhələyə daxil olub və bu dinamikanın əsas hərəkətverici qüvvəsi məhz praqmatik əməkdaşlıqdır.
Tahir Mirkişili,
Milli Məclisin deputatı
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Xəbəri paylaş
Digər xəbərlər
