Azərbaycan milli mətbuatının inkişaf yolu - DEPUTAT
Tarix: 21-07-2026 | Saat: 10:36
Bölmə:Siyasət | çapa göndər
Azərbaycan xalqının milli oyanış tarixini, maarifçilik hərəkatını, dövlətçilik ideyalarının formalaşmasını və müstəqillik uğrunda mübarizəsini mətbuatdan ayrı təsəvvür etmək mümkün deyil. Xalqın ictimai fikrinin formalaşmasında, milli kimliyinin qorunmasında, azərbaycançılıq ideologiyasının inkişafında və dövlətçilik ənənələrinin möhkəmləndirilməsində milli mətbuatın müstəsna rolu olmuşdur. Bu baxımdan hər il 22 iyul tarixinin Milli Mətbuat Günü kimi qeyd olunması yalnız peşə bayramı deyil, həm də milli yaddaşın, maarifçilik irsinin və jurnalistika ənənələrinin təntənəsidir.
2025-ci ildə Azərbaycan milli mətbuatının 150 illik yubileyinin dövlət səviyyəsində qeyd olunması, Prezident İlham Əliyevin müvafiq Sərəncamı ilə yubiley tədbirlərinin keçirilməsi və "Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)" yubiley medalının təsis edilməsi dövlətin milli mətbuata verdiyi yüksək qiymətin daha bir nümunəsi oldu. Bu yubiley təkcə keçmişə baxış deyil, həm də gələcəyə hesablanmış media strategiyasının mühüm tərkib hissəsidir. Azərbaycan milli mətbuatının tarixi 1875-ci il iyulun 22-də Həsən bəy Zərdabinin nəşr etdirdiyi "Əkinçi" qəzeti ilə başlayır. O dövrdə Azərbaycan çar Rusiyasının tərkibində idi və milli dildə qəzet nəşr etdirmək son dərəcə çətin məsələ hesab olunurdu. Buna baxmayaraq, Həsən bəy Zərdabi böyük fədakarlıq göstərərək xalqın maariflənməsini əsas məqsəd seçdi. "Əkinçi" cəmi iki il fəaliyyət göstərsə və yalnız 56 sayı işıq üzü görsə də, onun təsiri yüzillərlə davam edən bir məktəb yaratdı. Qəzet kənd təsərrüfatından elmə, təhsildən səhiyyəyə, milli dəyərlərdən ictimai problemlərə qədər geniş mövzuları əhatə edirdi. Ən vacibi isə odur ki, "Əkinçi" insanları düşünməyə, cəmiyyətin problemlərini müzakirə etməyə, milli kimliklərini dərk etməyə çağırırdı.
Həsən bəy Zərdabi jurnalistikanı sadəcə xəbər vermək vasitəsi deyil, xalqın tərəqqisinə xidmət edən böyük ictimai institut kimi görürdü. Onun yaratdığı ənənələr sonrakı onilliklərdə Azərbaycan jurnalistikasının inkişaf istiqamətini müəyyənləşdirdi.
"Əkinçi"nin bağlanması milli mətbuatın inkişafını dayandıra bilmədi. Əksinə, bu qəzetdən sonra "Ziya", "Ziyayi-Qafqaziyyə", "Kəşkül", "Şərqi-Rus", "Həyat", "Füyuzat", "Molla Nəsrəddin", "İrşad", "Tərəqqi", "Açıq söz", "Həqiqət", "Məktəb" və digər qəzet və jurnallar meydana çıxdı. Bu nəşrlər Azərbaycan xalqının milli özünüdərk prosesini sürətləndirdi. Onlar ana dilinin inkişafına, milli ədəbiyyatın formalaşmasına, ictimai fikrin zənginləşməsinə və müasir dünyagörüşünün yaranmasına ciddi töhfələr verdilər.
XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində milli mətbuat təkcə xəbər mənbəyi deyil, həm də milli ideologiyanın formalaşdırıcısı idi. Bu dövrün görkəmli ziyalıları – Əlimərdan bəy Topçubaşov, Cəlil Məmmədquluzadə, Əli bəy Hüseynzadə, Üzeyir Hacıbəyli və digər böyük şəxsiyyətlər öz publisistik fəaliyyəti ilə milli mətbuatın nüfuzunu daha da yüksəltdilər.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə mətbuat dövlət quruculuğu prosesinin əsas sütunlarından biri idi. Lakin sovet hakimiyyəti illərində senzura jurnalistikanın sərbəst inkişafını məhdudlaşdırdı. Mətbuat dövlət ideologiyasının təbliğ vasitəsinə çevrildi və söz azadlığı ciddi məhdudiyyətlərlə üzləşdi.
Bununla belə, milli mətbuat ənənələri tamamilə itməyərək gələcək müstəqillik dövrü üçün zəmin yaratdı. 1980-ci illərin sonlarında başlayan milli azadlıq hərəkatı zamanı qəzetlər və jurnalistlər xalqın müstəqillik arzularının ifadəçilərinə çevrildilər.
Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpası milli medianın inkişafı üçün yeni mərhələnin başlanğıcı oldu.
1993-cü ildə Ulu Öndər Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışından sonra media sahəsində geniş islahatlara start verildi. Həmin dövrə qədər mövcud olan siyasi və iqtisadi qeyri-sabitlik mətbuatın inkişafına ciddi maneələr yaradırdı. Ulu Öndər Heydər Əliyev söz və məlumat azadlığının demokratik dövlət quruculuğunun əsas prinsiplərindən biri olduğunu bəyan etdi. 1998-ci ildə dövlət senzurasının tamamilə ləğv olunması Azərbaycanın media tarixində dönüş nöqtəsinə çevrildi. Bu addım təkcə hüquqi dəyişiklik deyildi. O, jurnalistikanın müstəqil inkişafı üçün yeni imkanlar yaratdı, qəzetlərin sayının artmasına, plüralizmin genişlənməsinə və media bazarının formalaşmasına səbəb oldu. Eyni zamanda, medianın fəaliyyətini tənzimləyən qanunvericilik bazası yaradıldı, jurnalistlərin hüquqlarının müdafiəsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı.
Son iyirmi ildən artıq dövrdə Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında Azərbaycan mediası keyfiyyətcə yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub. Dövlət başçısı dəfələrlə vurğulayıb ki, güclü dövlət yalnız güclü informasiya siyasəti ilə beynəlxalq aləmdə öz mövqeyini qoruya bilər. Buna görə də media siyasəti dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirilib. "Azərbaycan Respublikasında kütləvi informasiya vasitələrinin inkişafına dövlət dəstəyi Konsepsiyası"nın qəbul edilməsi, daha sonra Medianın İnkişafı Agentliyinin yaradılması media islahatlarının institusional əsaslarını formalaşdırdı. Bu gün jurnalistlərin peşəkarlığının artırılması, media subyektlərinin maliyyə dayanıqlığının gücləndirilməsi, rəqəmsal medianın inkişafı, innovativ layihələrin dəstəklənməsi dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindəndir.
2021-ci ildə qəbul edilən "Media haqqında" Qanun milli media məkanının yeni inkişaf mərhələsini müəyyənləşdirdi. Bu qanun çap, televiziya, radio və onlayn medianın fəaliyyətini müasir dövrün tələblərinə uyğun hüquqi çərçivəyə saldı. Rəqəmsallaşma nəticəsində internet mediası sürətlə inkişaf edib. Bu gün Azərbaycan mediası artıq yalnız ölkə daxilində deyil, dünyanın istənilən nöqtəsində milyonlarla oxucuya çıxış əldə edib. Sosial şəbəkələrin geniş yayılması, mobil jurnalistika, multimedia layihələri və süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi jurnalistikanın mahiyyətini dəyişməkdədir. Müasir jurnalist artıq təkcə yazı müəllifi deyil, həm də fotoqraf, videooperator, analitik və rəqəmsal kontent istehsalçısıdır.
Azərbaycan mediasının tarixində Vətən müharibəsi xüsusi mərhələdir. 44 günlük müharibə dövründə jurnalistlər cəbhə bölgəsində operativ informasiya yaymaqla yanaşı, Ermənistanın dezinformasiya kampaniyasına qarşı mühüm informasiya mübarizəsi apardılar. Azərbaycan jurnalistləri dünyanın müxtəlif media qurumlarına obyektiv məlumatlar təqdim etdilər, işğal nəticəsində dağıdılmış şəhər və kəndləri, mülki əhaliyə qarşı törədilmiş cinayətləri sənədləşdirdilər. Postmüharibə dövründə də media Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan bərpa-quruculuq işlərini, Böyük Qayıdış proqramını və Azərbaycanın sülh gündəliyini beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırmaq missiyasını davam etdirir.
Son illərdə Şuşa şəhərində keçirilən Qlobal Media Forumları Azərbaycanın media diplomatiyasının mühüm platformasına çevrilib. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən yüzlərlə jurnalist, media rəhbəri və ekspertin iştirak etdiyi forumlar dezinformasiyaya qarşı mübarizə, süni intellekt dövründə jurnalistika, rəqəmsal transformasiya və informasiya təhlükəsizliyi kimi aktual mövzuların müzakirəsinə imkan yaradır. Bu tədbirlər Azərbaycanın qlobal informasiya siyasətində artan rolunu nümayiş etdirir və ölkəmizin beynəlxalq media əməkdaşlığını daha da gücləndirir.
Bu gün media qarşısında yeni çağırışlar dayanır. Süni intellekt, böyük verilənlər, rəqəmsal platformalar və sosial şəbəkələr informasiya istehsalı prosesini kökündən dəyişir. Belə şəraitdə peşəkarlıq, obyektivlik, etik davranış və faktların yoxlanılması daha böyük əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan mediasının qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri milli informasiya təhlükəsizliyinin qorunması, dezinformasiyanın qarşısının alınması, media savadlılığının artırılması və rəqabətqabiliyyətli milli informasiya resurslarının inkişaf etdirilməsidir. Prezident İlham Əliyevin də vurğuladığı kimi, Azərbaycan jurnalistikası hər zaman milli maraqları üstün tutmalı, peşəkarlıq və vətənpərvərlik prinsiplərinə sadiq qalmalıdır. Məhz bu prinsiplər əsasında formalaşan media həm cəmiyyətin düzgün məlumatlandırılmasına, həm də dövlətin beynəlxalq nüfuzunun möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Azərbaycan milli mətbuatı "Əkinçi"nin yaratdığı maarifçilik missiyasını bu gün də uğurla davam etdirir. Tarixin müxtəlif mərhələlərində çətin sınaqlardan keçən milli jurnalistika müstəqillik dövründə yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuş, hüquqi bazası təkmilləşdirilmiş, iqtisadi dayaqları gücləndirilmiş və rəqəmsal transformasiya prosesinə uğurla inteqrasiya olunmuşdur. Bu gün Azərbaycan mediası yalnız ölkədaxili informasiya məkanının aparıcı institutu deyil, həm də beynəlxalq informasiya mühitində ölkəmizin maraqlarını müdafiə edən mühüm strateji platformadır. "Əkinçi" ilə başlanan şərəfli yol müasir rəqəmsal media mərhələsində də eyni ideyaya – həqiqətin, maarifçiliyin və dövlətçilik maraqlarının qorunmasına xidmət edir. Məhz bu ənənələrin davam etdirilməsi Azərbaycan milli mətbuatının gələcək uğurlarının əsas təminatıdır.
Şahin Seyidzadə,
Milli Məclisin deputatı
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Digər xəbərlər
Tarix: 21-07-2026 | Saat: 10:36
Bölmə:Siyasət | çapa göndər
Azərbaycan xalqının milli oyanış tarixini, maarifçilik hərəkatını, dövlətçilik ideyalarının formalaşmasını və müstəqillik uğrunda mübarizəsini mətbuatdan ayrı təsəvvür etmək mümkün deyil. Xalqın ictimai fikrinin formalaşmasında, milli kimliyinin qorunmasında, azərbaycançılıq ideologiyasının inkişafında və dövlətçilik ənənələrinin möhkəmləndirilməsində milli mətbuatın müstəsna rolu olmuşdur. Bu baxımdan hər il 22 iyul tarixinin Milli Mətbuat Günü kimi qeyd olunması yalnız peşə bayramı deyil, həm də milli yaddaşın, maarifçilik irsinin və jurnalistika ənənələrinin təntənəsidir.
2025-ci ildə Azərbaycan milli mətbuatının 150 illik yubileyinin dövlət səviyyəsində qeyd olunması, Prezident İlham Əliyevin müvafiq Sərəncamı ilə yubiley tədbirlərinin keçirilməsi və "Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)" yubiley medalının təsis edilməsi dövlətin milli mətbuata verdiyi yüksək qiymətin daha bir nümunəsi oldu. Bu yubiley təkcə keçmişə baxış deyil, həm də gələcəyə hesablanmış media strategiyasının mühüm tərkib hissəsidir. Azərbaycan milli mətbuatının tarixi 1875-ci il iyulun 22-də Həsən bəy Zərdabinin nəşr etdirdiyi "Əkinçi" qəzeti ilə başlayır. O dövrdə Azərbaycan çar Rusiyasının tərkibində idi və milli dildə qəzet nəşr etdirmək son dərəcə çətin məsələ hesab olunurdu. Buna baxmayaraq, Həsən bəy Zərdabi böyük fədakarlıq göstərərək xalqın maariflənməsini əsas məqsəd seçdi. "Əkinçi" cəmi iki il fəaliyyət göstərsə və yalnız 56 sayı işıq üzü görsə də, onun təsiri yüzillərlə davam edən bir məktəb yaratdı. Qəzet kənd təsərrüfatından elmə, təhsildən səhiyyəyə, milli dəyərlərdən ictimai problemlərə qədər geniş mövzuları əhatə edirdi. Ən vacibi isə odur ki, "Əkinçi" insanları düşünməyə, cəmiyyətin problemlərini müzakirə etməyə, milli kimliklərini dərk etməyə çağırırdı.
Həsən bəy Zərdabi jurnalistikanı sadəcə xəbər vermək vasitəsi deyil, xalqın tərəqqisinə xidmət edən böyük ictimai institut kimi görürdü. Onun yaratdığı ənənələr sonrakı onilliklərdə Azərbaycan jurnalistikasının inkişaf istiqamətini müəyyənləşdirdi.
"Əkinçi"nin bağlanması milli mətbuatın inkişafını dayandıra bilmədi. Əksinə, bu qəzetdən sonra "Ziya", "Ziyayi-Qafqaziyyə", "Kəşkül", "Şərqi-Rus", "Həyat", "Füyuzat", "Molla Nəsrəddin", "İrşad", "Tərəqqi", "Açıq söz", "Həqiqət", "Məktəb" və digər qəzet və jurnallar meydana çıxdı. Bu nəşrlər Azərbaycan xalqının milli özünüdərk prosesini sürətləndirdi. Onlar ana dilinin inkişafına, milli ədəbiyyatın formalaşmasına, ictimai fikrin zənginləşməsinə və müasir dünyagörüşünün yaranmasına ciddi töhfələr verdilər.
XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində milli mətbuat təkcə xəbər mənbəyi deyil, həm də milli ideologiyanın formalaşdırıcısı idi. Bu dövrün görkəmli ziyalıları – Əlimərdan bəy Topçubaşov, Cəlil Məmmədquluzadə, Əli bəy Hüseynzadə, Üzeyir Hacıbəyli və digər böyük şəxsiyyətlər öz publisistik fəaliyyəti ilə milli mətbuatın nüfuzunu daha da yüksəltdilər.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə mətbuat dövlət quruculuğu prosesinin əsas sütunlarından biri idi. Lakin sovet hakimiyyəti illərində senzura jurnalistikanın sərbəst inkişafını məhdudlaşdırdı. Mətbuat dövlət ideologiyasının təbliğ vasitəsinə çevrildi və söz azadlığı ciddi məhdudiyyətlərlə üzləşdi.
Bununla belə, milli mətbuat ənənələri tamamilə itməyərək gələcək müstəqillik dövrü üçün zəmin yaratdı. 1980-ci illərin sonlarında başlayan milli azadlıq hərəkatı zamanı qəzetlər və jurnalistlər xalqın müstəqillik arzularının ifadəçilərinə çevrildilər.
Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpası milli medianın inkişafı üçün yeni mərhələnin başlanğıcı oldu.
1993-cü ildə Ulu Öndər Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışından sonra media sahəsində geniş islahatlara start verildi. Həmin dövrə qədər mövcud olan siyasi və iqtisadi qeyri-sabitlik mətbuatın inkişafına ciddi maneələr yaradırdı. Ulu Öndər Heydər Əliyev söz və məlumat azadlığının demokratik dövlət quruculuğunun əsas prinsiplərindən biri olduğunu bəyan etdi. 1998-ci ildə dövlət senzurasının tamamilə ləğv olunması Azərbaycanın media tarixində dönüş nöqtəsinə çevrildi. Bu addım təkcə hüquqi dəyişiklik deyildi. O, jurnalistikanın müstəqil inkişafı üçün yeni imkanlar yaratdı, qəzetlərin sayının artmasına, plüralizmin genişlənməsinə və media bazarının formalaşmasına səbəb oldu. Eyni zamanda, medianın fəaliyyətini tənzimləyən qanunvericilik bazası yaradıldı, jurnalistlərin hüquqlarının müdafiəsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı.
Son iyirmi ildən artıq dövrdə Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında Azərbaycan mediası keyfiyyətcə yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub. Dövlət başçısı dəfələrlə vurğulayıb ki, güclü dövlət yalnız güclü informasiya siyasəti ilə beynəlxalq aləmdə öz mövqeyini qoruya bilər. Buna görə də media siyasəti dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirilib. "Azərbaycan Respublikasında kütləvi informasiya vasitələrinin inkişafına dövlət dəstəyi Konsepsiyası"nın qəbul edilməsi, daha sonra Medianın İnkişafı Agentliyinin yaradılması media islahatlarının institusional əsaslarını formalaşdırdı. Bu gün jurnalistlərin peşəkarlığının artırılması, media subyektlərinin maliyyə dayanıqlığının gücləndirilməsi, rəqəmsal medianın inkişafı, innovativ layihələrin dəstəklənməsi dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindəndir.
2021-ci ildə qəbul edilən "Media haqqında" Qanun milli media məkanının yeni inkişaf mərhələsini müəyyənləşdirdi. Bu qanun çap, televiziya, radio və onlayn medianın fəaliyyətini müasir dövrün tələblərinə uyğun hüquqi çərçivəyə saldı. Rəqəmsallaşma nəticəsində internet mediası sürətlə inkişaf edib. Bu gün Azərbaycan mediası artıq yalnız ölkə daxilində deyil, dünyanın istənilən nöqtəsində milyonlarla oxucuya çıxış əldə edib. Sosial şəbəkələrin geniş yayılması, mobil jurnalistika, multimedia layihələri və süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi jurnalistikanın mahiyyətini dəyişməkdədir. Müasir jurnalist artıq təkcə yazı müəllifi deyil, həm də fotoqraf, videooperator, analitik və rəqəmsal kontent istehsalçısıdır.
Azərbaycan mediasının tarixində Vətən müharibəsi xüsusi mərhələdir. 44 günlük müharibə dövründə jurnalistlər cəbhə bölgəsində operativ informasiya yaymaqla yanaşı, Ermənistanın dezinformasiya kampaniyasına qarşı mühüm informasiya mübarizəsi apardılar. Azərbaycan jurnalistləri dünyanın müxtəlif media qurumlarına obyektiv məlumatlar təqdim etdilər, işğal nəticəsində dağıdılmış şəhər və kəndləri, mülki əhaliyə qarşı törədilmiş cinayətləri sənədləşdirdilər. Postmüharibə dövründə də media Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan bərpa-quruculuq işlərini, Böyük Qayıdış proqramını və Azərbaycanın sülh gündəliyini beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırmaq missiyasını davam etdirir.
Son illərdə Şuşa şəhərində keçirilən Qlobal Media Forumları Azərbaycanın media diplomatiyasının mühüm platformasına çevrilib. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən yüzlərlə jurnalist, media rəhbəri və ekspertin iştirak etdiyi forumlar dezinformasiyaya qarşı mübarizə, süni intellekt dövründə jurnalistika, rəqəmsal transformasiya və informasiya təhlükəsizliyi kimi aktual mövzuların müzakirəsinə imkan yaradır. Bu tədbirlər Azərbaycanın qlobal informasiya siyasətində artan rolunu nümayiş etdirir və ölkəmizin beynəlxalq media əməkdaşlığını daha da gücləndirir.
Bu gün media qarşısında yeni çağırışlar dayanır. Süni intellekt, böyük verilənlər, rəqəmsal platformalar və sosial şəbəkələr informasiya istehsalı prosesini kökündən dəyişir. Belə şəraitdə peşəkarlıq, obyektivlik, etik davranış və faktların yoxlanılması daha böyük əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan mediasının qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri milli informasiya təhlükəsizliyinin qorunması, dezinformasiyanın qarşısının alınması, media savadlılığının artırılması və rəqabətqabiliyyətli milli informasiya resurslarının inkişaf etdirilməsidir. Prezident İlham Əliyevin də vurğuladığı kimi, Azərbaycan jurnalistikası hər zaman milli maraqları üstün tutmalı, peşəkarlıq və vətənpərvərlik prinsiplərinə sadiq qalmalıdır. Məhz bu prinsiplər əsasında formalaşan media həm cəmiyyətin düzgün məlumatlandırılmasına, həm də dövlətin beynəlxalq nüfuzunun möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Azərbaycan milli mətbuatı "Əkinçi"nin yaratdığı maarifçilik missiyasını bu gün də uğurla davam etdirir. Tarixin müxtəlif mərhələlərində çətin sınaqlardan keçən milli jurnalistika müstəqillik dövründə yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuş, hüquqi bazası təkmilləşdirilmiş, iqtisadi dayaqları gücləndirilmiş və rəqəmsal transformasiya prosesinə uğurla inteqrasiya olunmuşdur. Bu gün Azərbaycan mediası yalnız ölkədaxili informasiya məkanının aparıcı institutu deyil, həm də beynəlxalq informasiya mühitində ölkəmizin maraqlarını müdafiə edən mühüm strateji platformadır. "Əkinçi" ilə başlanan şərəfli yol müasir rəqəmsal media mərhələsində də eyni ideyaya – həqiqətin, maarifçiliyin və dövlətçilik maraqlarının qorunmasına xidmət edir. Məhz bu ənənələrin davam etdirilməsi Azərbaycan milli mətbuatının gələcək uğurlarının əsas təminatıdır.
Şahin Seyidzadə,
Milli Məclisin deputatı
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Xəbəri paylaş
Digər xəbərlər
21-07-2026
