İran və Rusiya Xəzərlə bağlı hərəkətə keçdi – Azərbaycanın mövqeyi diqqət mərkəzində
Bu gün, 21:47. Yazar: vasif
İran və Rusiya ABŞ-nin Xəzər dənizi ilə bağlı gündəmə gələn “Dəmir qapı” (“Iron Gate”) təşəbbüsünə qarşı mövqelərini əlaqələndirmək üçün danışıqlara başlayıblar. Bu proses Xəzərin təhlükəsizliyi və Azərbaycanın mümkün mövqeyi ilə bağlı müzakirələri aktuallaşdırıb.
Məlumata görə, İran xarici işlər nazirinin hüquqi və beynəlxalq məsələlər üzrə müavini Kazem Qəribabadi Rusiyanın Tehrandakı səfiri Aleksey Dedovla görüşündə Xəzər hövzəsində yaranmış vəziyyəti müzakirə edib.
Görüş zamanı ABŞ-nin planlaşdırdığı addımlar, onların mümkün nəticələri və Tehranla Moskvanın birgə fəaliyyət imkanları ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb.
Qəribabadi bildirib ki, İran və Rusiya ortaq təhlükələrə qarşı əməkdaşlığın gücləndirilməsini vacib hesab edir. Onun sözlərinə görə, Xəzərdə sabitliyin qorunması yalnız iki ölkənin deyil, bütün sahilyanı dövlətlərin maraqlarına uyğundur.
Müzakirələrin əsas mövzularından biri ABŞ-nin İranın Xəzər dənizi vasitəsilə mümkün silah daşımalarının qarşısını almaq məqsədilə yaratdığı bildirilən “Dəmir qapı” təşəbbüsüdür.
Yayılan məlumatlarda bu strukturun Floridada yerləşən və təxminən 20 nəfərdən ibarət koordinasiya qrupu olduğu qeyd edilir. Bununla belə, təşəbbüsün konkret fəaliyyət mexanizmi, Xəzərdə fiziki əməliyyatlar keçirib-keçirməyəcəyi və sahilyanı ölkələrlə hansı formada əməkdaşlıq edəcəyi aydın deyil.
Məsələnin Azərbaycan üçün əhəmiyyətini artıran əsas amil Xəzər dənizinin xüsusi hüquqi statusudur.
2018-ci ildə Azərbaycan, Rusiya, İran, Qazaxıstan və Türkmənistan arasında imzalanmış Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında Konvensiyada sahilyanı olmayan dövlətlərin silahlı qüvvələrinin dənizdə mövcudluğuna yol verilməməsi prinsipi təsbit edilib.
Bu baxımdan, ABŞ-nin təşəbbüsünün hansı formada həyata keçiriləcəyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Əgər fəaliyyət yalnız məlumatların toplanması və koordinasiya ilə məhdudlaşarsa, onun hüquqi və təhlükəsizlik nəticələri Xəzərdə birbaşa hərbi iştirakdan fərqli olacaq.
Bəs Azərbaycan hansı mövqeni tuta bilər?
Mövcud vəziyyətdə Bakı ilə yanaşı, Qazaxıstan və Türkmənistanın da hadisələrin inkişafını izləməsi, eyni zamanda ABŞ ilə münasibətlərdə əlavə gərginlik yaratmamağa çalışması mümkün diplomatik yanaşmalardan biri kimi qiymətləndirilir.
Digər tərəfdən, İran və Rusiyanın məsələni bütün Xəzəryanı dövlətlərin ortaq təhlükəsizlik maraqları çərçivəsində təqdim etməsi gələcəkdə beştərəfli məsləhətləşmələr ehtimalını gündəmə gətirir.
Hələlik ABŞ-nin Xəzərdə hərbi qüvvə yerləşdirəcəyinə dair konkret qərar barədə məlumat yoxdur. Buna görə də “Dəmir qapı” təşəbbüsünün regionda birbaşa hərbi qarşıdurmaya səbəb olacağını söyləmək üçün əsas yoxdur.
Bununla belə, Tehran və Moskvanın koordinasiyaya başlaması Xəzər hövzəsində təhlükəsizlik məsələlərinin yenidən diplomatik gündəmin ön sıralarına çıxdığını göstərir.
Azərbaycan üçün əsas məsələ isə Xəzərin mövcud hüquqi rejiminin qorunması, regional sabitliyin təmin edilməsi və bütün tərəflərlə münasibətlərdə milli maraqların nəzərə alınmasıdır.
Geri dön