Səttar Möhbalıyev: "Konstitusiyamız müstəqil Azərbaycanın hüquqi təməli, dövlətçiliyimizin möhkəm istinadıdır"
Bu gün, 13:20. Yazar: azer
“Konstitusiyamız ümumbəşəri dəyərlərə və mütərəqqi milli ənənələrə söykənərək, bu günün reallıqlarını, dövlətin, cəmiyyətin inkişaf perspektivlərini əks etdirir”. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin bu fikirləri müstəqil Azərbaycan Respublikasının Əsas Qanununun mahiyyətini, tarixi missiyasını və dövlət quruculuğundakı əhəmiyyətini aydın ifadə edir. Konstitusiya hər bir müstəqil dövlətin hüquqi dayağı, cəmiyyətin inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirən fundamental sənəd, insan və vətəndaş hüquqlarının təminatına xidmət edən ali hüquqi çərçivədir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası isə xalqımızın çoxəsrlik dövlətçilik ənənələrini, milli iradəsini və müstəqil gələcək qurmaq əzmini özündə birləşdirən tarixi nailiyyətdir.
Bu sözləri aia.az-a verdiyi açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Səttar Möhbalıyev deyib.
Fikirlərini davam etdirən millət vəkili bildirib ki, hər il noyabrın 12-də qeyd etdiyimiz Konstitusiya Günü dövlətimizin hüquqi əsaslarına ehtiramın, müstəqilliyimizin möhkəmləndirilməsi yolunda əldə etdiyimiz nailiyyətlərin və gələcək qarşısında məsuliyyətimizin ifadəsidir. Bu əlamətdar gün bizə xatırladır ki, dövlətçiliyin davamlı inkişafı yalnız siyasi müstəqilliklə deyil, həm də hüququn aliliyinə, qanunçuluğa, insan hüquqlarına və ictimai məsuliyyətə əsaslanan möhkəm hüquqi sistemlə mümkündür.
Dövlətçilik tariximizin hüquqi salnaməsi
Azərbaycan xalqının müasir konstitusiya tarixinin kökləri mürəkkəb tarixi proseslərlə bağlıdır. 1918–1920-ci illərdə fəaliyyət göstərmiş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti cəmi 23 ay yaşasa da, milli dövlətçilik düşüncəsinin inkişafında əvəzsiz iz qoydu. Həmin dövrdə ayrıca Konstitusiyanın qəbul edilməsi mümkün olmadı. Azərbaycanın ilk Konstitusiyası 1921-ci il mayın 19-da, sovet hakimiyyəti dövründə qəbul edildi. Sonrakı onilliklərdə ölkənin əsas qanunu sovet dövlət quruluşunun prinsiplərinə uyğun olaraq bir neçə dəfə yeniləndi.
Bu tarixi mərhələdə 1978-ci il aprelin 21-də qəbul edilən Azərbaycan SSR Konstitusiyası xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə həmin Konstitusiyanın 73-cü maddəsində Azərbaycan dilinin dövlət dili olması müddəası təsbit edildi. Bu addım milli dilimizin və mənəvi dəyərlərimizin qorunması baxımından mühüm hadisə idi. Beləliklə, mürəkkəb siyasi şəraitdə belə, xalqımızın milli kimliyinin əsaslarından biri olan ana dilinin hüquqi statusunun möhkəmləndirilməsinə nail olundu.
1991-ci il oktyabrın 18-də dövlət müstəqilliyinin bərpası Azərbaycanın qarşısında yeni tarixi vəzifələr qoydu. Müstəqil dövlətin siyasi, iqtisadi və ictimai həyatını tənzimləyən, demokratik inkişafın hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirən yeni Konstitusiyanın hazırlanması zərurətə çevrildi. Lakin müstəqilliyin ilk illərində ölkədə yaşanan böhran, siyasi qeyri-sabitlik və idarəçilik problemləri bu mühüm vəzifənin həyata keçirilməsini çətinləşdirirdi.
1993-cü ildə Heydər Əliyevin rəhbərliyə qayıdışından sonra dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi, ictimai-siyasi sabitliyin təmin olunması və müstəqil dövlət quruculuğunun hüquqi əsaslarının yaradılması istiqamətində ardıcıl addımlar atıldı. Yeni Konstitusiyanın hazırlanması bu prosesin əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi.
1995-ci il — müstəqil dövlətimizin Əsas Qanununun qəbul edildiyi tarixi il
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə yaradılmış Konstitusiya komissiyası müstəqil Azərbaycanın gələcək inkişafını müəyyənləşdirəcək Əsas Qanunun layihəsini hazırladı. Layihədə xalqımızın dövlətçilik ənənələri, demokratik idarəçilik prinsipləri, beynəlxalq hüququn mütərəqqi müddəaları və insan hüquqlarının qorunması məsələləri nəzərə alındı.
1995-ci il noyabrın 12-də keçirilən ümumxalq referendumunda Azərbaycan Respublikasının ilk müstəqil Konstitusiyası qəbul edildi. Əsas Qanun həmin il noyabrın 27-də qüvvəyə mindi. Bu hadisə müstəqil Azərbaycan dövlətinin hüquqi inkişafında yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Konstitusiyanın qəbul edilməsi dövlət hakimiyyətinin təşkilinin, qanunvericilik sisteminin formalaşdırılmasının, vətəndaş hüquq və azadlıqlarının qorunmasının vahid hüquqi əsasını yaratdı.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik fəlsəfəsində Konstitusiya yalnız hüquqi müddəaların toplusu deyil, dövlətin uzunmüddətli inkişafına xidmət edən fundamental sənəd idi. O, müstəqil Azərbaycanın demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət kimi inkişafını təmin edəcək, hakimiyyət qollarının səlahiyyətlərini müəyyənləşdirəcək və xalqın iradəsinə əsaslanan idarəçilik sistemini möhkəmləndirəcək bir Əsas Qanunun zəruriliyini xüsusi vurğulayırdı.
Prezident İlham Əliyev də Konstitusiyanın tarixi əhəmiyyətini qeyd edərək bildirmişdir ki, Ümummilli Lider Heydər Əliyevin bilavasitə rəhbərliyi ilə hazırlanmış bu sənəd müasir dünyanın sivil dəyərlərinə, qanun yaradıcılığı təcrübəsinə və xalqımızın çoxəsrlik dövlətçilik ənənələrinə əsaslanaraq demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət quruculuğu üçün möhkəm təməl yaratmışdır.
Hüquqi dövlətin və sabit inkişafın etibarlı dayağı
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası dövlətin idarəçilik sistemini, hakimiyyət bölgüsünün əsaslarını, vətəndaşların hüquq və vəzifələrini, eləcə də dövlətin strateji məqsədlərini müəyyənləşdirir. Əsas Qanunda xalqın hakimiyyətin yeganə mənbəyi olması, dövlət müstəqilliyinin və suverenliyin qorunması, qanunların aliliyi, demokratik idarəçilik və vətəndaş cəmiyyətinin inkişafı kimi fundamental prinsiplər təsbit edilib.
Konstitusiyanın mühüm xüsusiyyətlərindən biri insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarına geniş yer ayırmasıdır. İnsan ləyaqətinin qorunması, bərabərlik, fikir və söz azadlığı, vicdan azadlığı, mülkiyyət hüququ, təhsil və sosial təminat kimi hüquqların konstitusion səviyyədə təsbit edilməsi dövlətin və cəmiyyətin inkişafında mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu hüquqların real həyatda təmin olunması isə dövlət orqanlarının, ictimai institutların və hər bir vətəndaşın məsuliyyətini artırır.
1998-ci ildə Konstitusiya Məhkəməsinin fəaliyyətə başlaması ölkədə konstitusiya nəzarəti mexanizminin formalaşması baxımından mühüm mərhələ oldu. Bu təsisatın yaradılması Konstitusiyanın aliliyinin təmin edilməsi və hüquqi dövlət prinsiplərinin inkişafı üçün institusional zəmin yaratdı.
Sonrakı illərdə 2002, 2009 və 2016-cı illərdə keçirilmiş referendumlar vasitəsilə Konstitusiyaya əlavə və dəyişikliklər edildi. Bu dəyişikliklər müxtəlif sahələrdə hüquqi tənzimləmənin təkmilləşdirilməsi, dövlət idarəçiliyinin yenilənməsi və insan hüquqlarının müdafiəsi mexanizmlərinin inkişafı ilə bağlı məsələləri əhatə etdi.
Konstitusiyanın əhəmiyyəti yalnız onun qəbul edildiyi tarixlə məhdudlaşmır. Əsas Qanunun gücü onun müddəalarının gündəlik həyatda tətbiqində, qanunçuluğun qorunmasında, vətəndaşların hüquqlarına hörmətlə yanaşılmasında və dövlətlə cəmiyyət arasında qarşılıqlı məsuliyyətin möhkəmləndirilməsində təzahür edir-deyə Səttar Möhbalıyev fikrini tamamlayıb.
Geri dön