Dialoq ədalətsizliyin üstünü örtməməlidir
Bu gün, 10:43. Yazar: azer
Bakıda keçirilən VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu bir daha göstərir ki, Azərbaycan dünyaya yalnız müxtəlif mədəniyyətlərin görüşdüyü məkan kimi deyil, həm də beynəlxalq münasibətlərdə ədalət, suverenlik və qarşılıqlı hörmət prinsiplərinin müdafiə olunduğu platforma kimi müraciət edir. Cənab Prezident İlham Əliyevin forumun açılış mərasimindəki çıxışı da bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçısının səsləndirdiyi fikirlər mədəniyyətlərarası anlaşma çağırışlarını Azərbaycanın tarixi təcrübəsi, regionda sülh axtarışları və beynəlxalq hüquqa münasibəti ilə bir araya gətirir.
Dünyanın münaqişələrdən, qarşıdurmalardan və siyasi etimadsızlıqdan əziyyət çəkdiyi bir vaxtda Bakıda belə bir forumun keçirilməsi təsadüfi deyil. “Ortaq gələcək naminə dialoq” ideyası bu gün bəşəriyyətin qarşısında duran mühüm çağırışlardan birinə cavab axtarır: fərqli xalqlar, dinlər və mədəniyyətlər bir-biri ilə necə yanaşı yaşamalıdır? Ancaq bu sualın cavabı yalnız konfrans salonlarında səslənən xoş sözlərdən ibarət ola bilməz. Əsl dialoq qarşı tərəfi dinləməkdən, onun ağrısını anlamaqdan və ədalət tələbini qəbul etməkdən başlayır.
Forumda 100-dən çox ölkədən yüzlərlə xarici qonağın iştirakı, qeydiyyatdan keçən iştirakçıların sayının 2000-i ötməsi tədbirin beynəlxalq miqyasını göstərir. Lakin bu rəqəmlərin arxasında daha mühüm məna dayanır: Azərbaycan müxtəlif baxışların, mədəniyyətlərin və dünyagörüşlərinin müzakirəsi üçün beynəlxalq tribuna təqdim edir. Belə bir platformanın əhəmiyyəti yalnız iştirakçıların çoxluğu ilə deyil, burada səslənən fikirlərin dünyada real proseslərə nə dərəcədə təsir göstərə bilməsi ilə ölçülür.
Cənab Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın tarixən Şərqlə Qərb arasında körpü rolunu oynadığını vurğuladı. Ölkəmizin coğrafi mövqeyi, tarixi təcrübəsi və müxtəlif mədəniyyətlərin qovşağında yerləşməsi bu missiyaya xüsusi məzmun verir. Azərbaycanda müxtəlif etnik qrupların və dini icmaların nümayəndələrinin birgə yaşaması, onların hüquqlarının Konstitusiya ilə qorunması dövlətin multikulturalizm siyasətinin əsas istiqamətlərindəndir. Bu təcrübənin beynəlxalq auditoriyaya təqdim edilməsi vacibdir, amma onun dünyaya ünvanlanan mesajı daha genişdir: fərqliliklər qarşıdurma üçün bəhanəyə deyil, qarşılıqlı zənginləşmə imkanına çevrilə bilər.
Mədəniyyətlərarası dialoqdan danışmaq asandır. Çətin olan isə bu prinsipi münaqişələrin, tarixi ədalətsizliklərin və siyasi maraqların toqquşduğu məqamlarda qoruyub saxlamaqdır. Əgər dialoq yalnız bir-birinə xoş sözlər söyləməkdən ibarət qalırsa, o, cəmiyyətlər arasında yaranmış dərin uçurumları aradan qaldırmaq gücündə olmayacaq. Həqiqi anlaşma üçün ağrılı məsələlər də müzakirə edilməli, zərərçəkmiş insanların səsi eşidilməli, beynəlxalq hüququn tələbləri isə siyasi maraqlardan üstün tutulmalıdır.
Azərbaycanın Ermənistanla uzun illər davam edən münaqişə təcrübəsi bu həqiqəti aydın göstərir. Onilliklər boyu davam edən işğal, doğma yurdlarından didərgin düşmüş yüz minlərlə insanın taleyi və regionda yaranmış ağır humanitar nəticələr təkcə siyasi mübahisənin mövzusu deyil. Bunlar insanların həyatına, ailələrin yaddaşına və bütöv bir xalqın tarixi təcrübəsinə çevrilmiş hadisələrdir. Belə bir reallıqdan danışarkən dialoq çağırışları ilə yanaşı, baş verənlərin hüquqi və mənəvi nəticələrini də nəzərə almaq lazımdır.
Azərbaycan uzun illər beynəlxalq təşkilatların qərarlarının icrasını tələb edib. Rəsmi Bakının beynəlxalq münasibətlərdə ikili standartlara dair tənqidinin əsasını da bu məsələ təşkil edir: dövlətlərin ərazi bütövlüyü və suverenliyi hansısa siyasi maraqlardan asılı olaraq fərqli ölçülərlə qiymətləndirilməməlidir. Bir yerdə müdafiə olunan prinsip başqa yerdə görməzdən gəlinirsə, beynəlxalq hüquqa inam zəifləyir. Hüquq hamı üçün eyni dərəcədə işləmədikdə isə onun ədaləti təmin edən mexanizm kimi nüfuzu zərbə alır.
Ölkə başçısı çıxışında Ermənistanla münasibətlər və regionda sülh perspektivləri də mühüm yer tutdu. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etməsindən sonra sülh gündəliyinin irəli sürülməsi regionun gələcəyi baxımından əhəmiyyətli mərhələdir. Dövlət başçısının qisas niyyətinin olmadığını vurğulaması da müharibədən sonrakı münasibətlərin hansı istiqamətdə qurulmalı olduğuna dair siyasi mövqeyi ifadə edir.
Ancaq sülh yalnız silahların susması demək deyil. Sülhün davamlı olması üçün siyasi razılaşmalar, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi, kommunikasiyaların açılması və qarşılıqlı etimadın formalaşması ilə yanaşı, cəmiyyətlərdə düşmənçilik yaradan yanaşmaların da aradan qaldırılması vacibdir. Keçmişdə baş verənləri inkar etməklə gələcəyə sağlam münasibət qurmaq mümkün deyil. Eyni zamanda, tarixi yaddaşın qorunması yeni qarşıdurmalar yaratmaq üçün deyil, gələcək nəsillərin eyni faciələrlə üzləşməməsi üçün əhəmiyyət daşımalıdır.
Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh sazişi layihəsinin 2025-ci ilin avqustunda Vaşinqtonda paraflanması diplomatik prosesdə mühüm addım oldu. Lakin sənədin paraflanması ilə bütün məsələlərin həll edildiyini söyləmək olmaz. Sülhün hüquqi və siyasi təminatları, tərəflərin öhdəliklərə əməl etməsi və əldə olunan razılaşmaların praktik nəticələr verməsi əsas şərtlər olaraq qalır. Sülh bəyanatlarda deyil, insanların gündəlik həyatında təhlükəsizliyin, sabitliyin və qarşılıqlı etimadın yaranması ilə möhkəmlənir.
Bakıda səsləndirilən mesajların mühüm tərəflərindən biri də beynəlxalq təşkilatların qəbul etdiyi qərarların icrası məsələsidir. Qərar qəbul etmək özlüyündə kifayət deyil; həmin qərarların yerinə yetirilməsini təmin edən mexanizmlər də işləməlidir. Əks halda, beynəlxalq sənədlər münaqişələrin həllinə təsir göstərmək əvəzinə, illərlə diplomatik bəyanatların mövzusuna çevrilə bilər.
Bu problem yalnız Cənubi Qafqazla məhdudlaşmır. Dünyanın müxtəlif bölgələrində baş verən münaqişələr beynəlxalq hüququn ardıcıl tətbiqinin nə qədər vacib olduğunu göstərir. Dövlətlərin suverenliyi, ərazi bütövlüyü və xalqların təhlükəsizliyi siyasi münasibətlərin dəyişməsindən asılı olmayaraq qorunmalıdır. Ədalətin dövlətlərin gücünə, siyasi çəkisinə və beynəlxalq münasibətlərdəki mövqeyinə görə dəyişməsi yeni böhranların yaranmasına şərait yaradır.
Məhz buna görə də mədəniyyətlərarası dialoq beynəlxalq hüquqdan ayrı təsəvvür edilə bilməz. Xalqların bir-birini anlaması üçün əvvəlcə onların hüquqlarına, təhlükəsizliyinə və ləyaqətinə hörmət edilməlidir. Dialoq ədalətsizliyin üstünü örtmək, keçmişin ağrısını unutdurmaq və ya məsuliyyəti arxa plana keçirmək vasitəsinə çevrilməməlidir. Əksinə, o, problemlərin açıq müzakirəsi və həlli üçün şərait yaratmalıdır.
Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu ölkəmizin bu sahədəki təşəbbüslərini beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim etməklə yanaşı, dünyanı narahat edən məsələlər barədə fikir mübadiləsinə imkan yaradır. Bakının tribunasından səslənən əsas çağırış aydındır: mədəniyyətlər arasında körpülər qurmaq, xalqlar arasında etimadı gücləndirmək və münaqişələrin qarşısını almaq üçün dialoq vacibdir. Lakin bu dialoqun nəticə verməsi üçün ədalət, beynəlxalq hüquq və qarşılıqlı məsuliyyət prinsipləri də eyni qətiyyətlə qorunmalıdır.
Çünki ortaq gələcək yalnız fərqliliklərə hörmət etməklə deyil, haqsızlıqları görmək, problemləri dürüst müzakirə etmək və onların həlli üçün real addımlar atmaqla qurulur. Dialoqun gücü deyilən sözlərin gözəlliyində deyil, həmin sözlərin ədalətli qərarlara və konkret əməllərə çevrilməsindədir.
İlqar Kərimov,
YAP Tovuz Rayon Təşkilatının sədr müavini
Geri dön