Beynəlxalq hüquq, sülh və etimad: AQEM-in Bakı Zirvə Görüşündən irəli gələn çağırışlar
Dünən, 22:14. Yazar: azer
Müasir dünyada geosiyasi gərginliklərin artdığı, təhlükəsizlik təhdidlərinin mürəkkəbləşdiyi və dövlətlərarası münasibətlərdə qarşılıqlı etimada ehtiyacın yüksəldiyi bir dövrdə çoxtərəfli əməkdaşlıq platformalarının əhəmiyyəti daha da artır. 2026-cı il oktyabrın 15-də Bakıda keçirilən Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) VII Zirvə Görüşü də bu baxımdan mühüm beynəlxalq tədbir kimi diqqət çəkdi. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin çıxışı beynəlxalq hüququn tətbiqi, dövlətlərin suverenliyi, regional sülh və təşkilatın gələcək inkişafı ilə bağlı məsələləri əhatə etdi.
Dövlət başçısı çıxışında Azərbaycanın AQEM-ə sədrliyi müddətində təşkilatın institusional imkanlarının gücləndirilməsinə və əməkdaşlıq istiqamətlərinin genişləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirildiyini bildirdi. Azərbaycanın təşəbbüsləri nəqliyyat, rəqəmsallaşma, ekologiya, turizm, təhsil və elm kimi sahələrdə qarşılıqlı fəaliyyətin inkişafına yönəlib. Bu istiqamətlər Asiya ölkələri arasında iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi və ortaq problemlərin həlli üçün əlavə imkanlar yaradır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında beynəlxalq hüququn aliliyi məsələsi xüsusi aktuallıq daşıyırdı. Dövlət başçısı Azərbaycanın uzun illər ərzində üzləşdiyi işğal problemini xatırladaraq beynəlxalq təşkilatların qəbul etdiyi qərarların icrasının təmin edilməsinin vacibliyini vurğuladı. BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi dörd qətnamə Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindən çıxarılmasını tələb etsə də, bu sənədlər uzun müddət icra edilməmişdi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası ilə nəticələnən tarixi hadisələr dövlətlərin öz hüquqlarını müdafiə etməsi və beynəlxalq hüququn prinsiplərinin həyata keçirilməsi məsələlərini yenidən gündəmə gətirdi. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, beynəlxalq qərarların icrasını təmin edən mexanizmlərin gücləndirilməsi gələcək münaqişələrin qarşısının alınması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Çıxışın digər mühüm istiqaməti regionda sülhün qorunması idi. Azərbaycan münaqişənin başa çatmasından sonra Ermənistanla sülh münasibətlərinin qurulmasına tərəfdar olduğunu bəyan edib. Bununla belə, dövlət başçısı mövcud sülh şəraitinin kövrək olduğunu və onun möhkəmləndirilməsinin zəruriliyini qeyd etdi. Uzunmüddətli sabitlik üçün qarşılıqlı etimadın artırılması, öhdəliklərə əməl olunması və dövlətlərin suveren hüquqlarına hörmət vacib şərtlərdir.
Bakı Zirvə Görüşünün əhəmiyyətini artıran məsələlərdən biri də AQEM-in beynəlxalq təşkilat kimi institusional inkişafı istiqamətində görülən işlərdir. Təşkilatın fəaliyyət imkanlarının genişləndirilməsi, hüquqi əsaslarının möhkəmləndirilməsi və üzv dövlətlər arasında əlaqələrin inkişafı Asiyada təhlükəsizlik və əməkdaşlıq gündəliyinin daha sistemli şəkildə müzakirəsinə şərait yaradır.
Zirvə Görüşündə Laosun təşkilata üzv qəbul edilməsi AQEM-in əhatə dairəsinin genişlənməsinin konkret nümunəsi oldu. Eyni zamanda, Azərbaycanın sədrliyinin 2026–2028-ci illər üçün uzadılması barədə qərar təşkilatın fəaliyyətində ardıcıllığın qorunmasına imkan yaradır. Görüşün yekununda qəbul edilmiş Bakı Bəyannaməsi isə Asiya və qlobal təhlükəsizlik məsələlərinə dair üzv dövlətlərin mövqelərinin ifadə olunduğu mühüm sənəd kimi çıxış etdi.
Azərbaycanın beynəlxalq təşəbbüsləri yalnız siyasi dialoqla məhdudlaşmır. Nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, rəqəmsal bağlantıların genişləndirilməsi, yaşıl enerji və iqtisadi əməkdaşlıq sahələrində həyata keçirilən layihələr ölkəmizin Şərq ilə Qərb arasında əlaqələrin gücləndirilməsindəki rolunu artırır. Bu əməkdaşlıq istiqamətləri regional iqtisadi inteqrasiyaya, qarşılıqlı faydalı tərəfdaşlığa və davamlı inkişafa töhfə verə bilər.
Prezident İlham Əliyevin AQEM-in VII Zirvə Görüşündəki çıxışı bir daha göstərdi ki, müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində təhlükəsizliyin təmin edilməsi dövlətlərin qarşılıqlı məsuliyyətindən, beynəlxalq hüquqa hörmətdən və əməkdaşlıq mexanizmlərinin səmərəli fəaliyyətindən asılıdır. Bakıda keçirilən Zirvə Görüşü Azərbaycanın bu məsələlərin müzakirəsində iştirakını və Asiya ölkələri arasında dialoqun inkişafına yönəlmiş təşəbbüslərini ön plana çıxardı.
Nəticə etibarilə, AQEM-in Bakı Zirvə Görüşü beynəlxalq hüquq, sülh və etimadın möhkəmləndirilməsi istiqamətində əməkdaşlığın davam etdirilməsinin vacibliyini ortaya qoydu. Azərbaycanın sədrliyinin uzadılması isə qarşıdakı dövrdə təşkilat çərçivəsində dialoqun, bağlantıların və ortaq fəaliyyətin inkişaf etdirilməsi üçün yeni imkanlar yaradır.
Bəhruz Ramazanov-,
YAP Qusar rayon təşkilatının məsləhətçisi
Geri dön