Səttar Möhbalıyev: "Sülh gündəliyində sözdən əmələ keçməyin, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində qətiyyətli addımların vaxtıdır"
Bu gün, 17:44. Yazar: azer
Azərbaycan ilə Ermənistan arasında davamlı sülhün təmin edilməsi Cənubi Qafqazın gələcəyini müəyyənləşdirən əsas məsələlərdəndir. Uzun illər münaqişə və qarşıdurma ilə müşayiət olunan münasibətlərin yeni mərhələyə keçməsi regionda təhlükəsizlik, iqtisadi əməkdaşlıq və mehriban qonşuluq üçün imkanlar yaradır. Lakin sülhün əldə olunması yalnız siyasi bəyanatlarla deyil, qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsi, razılaşdırılmış məsələlərin hüquqi baxımdan rəsmiləşdirilməsi və real nəticələr verən ardıcıl addımlarla mümkündür.
Bu sözləri aia.az-a verdiyi açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Səttar Möhbalıyev deyib.
Fikirlərini davam etdirən millət vəkili bildirib ki, 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyevin, Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın və ABŞ Prezidenti Donald Trampın iştirakı ilə keçirilmiş görüş bu baxımdan mühüm mərhələ oldu. Tərəflər sülh və dövlətlərarası münasibətlərin qurulmasına dair razılaşdırılmış saziş mətninin paraflanmasını, ATƏT-in Minsk prosesi və əlaqəli strukturlarının bağlanması ilə bağlı birgə müraciəti, habelə regional kommunikasiyaların açılmasının əhəmiyyətini təsdiqlədilər. Bununla belə, birgə Bəyannamədə sazişin imzalanması və ratifikasiyası üçün əlavə addımların zəruriliyi də açıq şəkildə qeyd edildi. Beləliklə, diplomatik prosesin mühüm mərhələsi keçilsə də, qarşıda duran əsas vəzifə əldə olunmuş razılaşmaları yekun hüquqi nəticəyə çevirməkdir. Sülhün taleyi bundan sonra veriləcək qərarların ardıcıllığından və tərəflərin üzərlərinə götürdükləri öhdəliklərə münasibətindən asılıdır. Sülh gündəliyinin mahiyyəti qarşılıqlı etimadın yaradılması, dövlətlərin suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün tanınması, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi və gələcək münasibətlərin beynəlxalq hüququn prinsipləri əsasında qurulmasıdır. Bu istiqamətdə əldə edilmiş razılaşmaların nəticə verməsi üçün danışıqların konkret fəaliyyət planı ilə müşayiət olunması vacibdir. Azərbaycanın mövqeyinə görə, sülh sazişinin imzalanması Ermənistanın konstitusion çərçivəsi ilə bağlı narahatlıqların aradan qaldırılmasını da tələb edir. Bakı hesab edir ki, sülhün hüquqi əsasları dövlətlər arasında gələcəkdə ərazi iddialarının irəli sürülməsinə imkan verməməli, qarşılıqlı suverenlik və sərhədlərin toxunulmazlığı prinsiplərini etibarlı şəkildə təmin etməlidir. Ermənistan tərəfi isə Konstitusiyasında Azərbaycanla bağlı sülh sazişinə mane olan müddəaların mövcudluğu barədə bu yanaşma ilə razılaşmır. Deməli, məsələnin həlli siyasi bəyanatların təkrarlanmasından daha çox, tərəflərin narahatlıqlarının hüquqi müstəvidə aydınlaşdırılmasını tələb edir. Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan 2026-cı il oktyabrın 15-də Azərbaycanla sülh sazişinin imzalanmasını və ratifikasiyasını 2031-ci ilədək həyata keçirmək niyyətini açıqlayıb. Bu bəyanat sülhün Ermənistan hökumətinin gündəliyində yer tutduğunu göstərsə də, konkret zaman hədəfinin müəyyənləşdirilməsi yaxın dövrdə hansı addımların atılacağı sualını aradan qaldırmır. Regionda davamlı sülh üçün əsas məsələ uzaq tarixə istinad etmək deyil, mövcud imkanlardan istifadə edərək razılaşdırılmış məsələləri mümkün qədər tez həll etməkdir. Azərbaycan tərəfinin irəli sürdüyü əsas şərtlərdən biri Ermənistanın yeni Konstitusiyasının qəbul edilməsi ilə bağlıdır. Bakının mövqeyinə görə, Ermənistanın əsas qanununda Azərbaycan ərazilərinə iddia kimi şərh olunan müddəalar aradan qaldırılmadan sülh sazişinin imzalanması mümkün olmayacaq. Bu yanaşma sülhün uzunmüddətli hüquqi təminatlarla möhkəmləndirilməsi zərurəti ilə əsaslandırılır. Ermənistan rəhbərliyi isə Konstitusiya dəyişikliyinin daxili hüquqi və siyasi proses olduğunu bildirir. Bununla belə, iki dövlət arasında münasibətlərin normallaşması qarşılıqlı narahatlıqların nəzərə alınmasını və gələcəkdə ərazi iddialarına yol açmayacaq aydın hüquqi əsasların yaradılmasını tələb edir. Referendumun vaxtı, konstitusiya layihəsinin ictimai müzakirəsi və digər prosedurlar barədə konkretlik olmadıqda sülh prosesinin növbəti mərhələsinin nə zaman başa çatacağını müəyyənləşdirmək çətinləşir. Bu səbəbdən Ermənistan rəhbərliyinin bəyan etdiyi sülh məqsədi aydın fəaliyyət planı, konkret prosedurlar və ictimaiyyətə izah edilən qərarlarla müşayiət olunmalıdır.
Millət vəkili onu da deyib ki, sülh gündəliyinin digər mühüm istiqaməti kommunikasiyaların açılmasıdır. Vaşinqton Bəyannaməsində Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında Ermənistan ərazisindən keçməklə maneəsiz bağlantının təmin edilməsi və Ermənistanın da regional nəqliyyat əlaqələrindən qarşılıqlı fayda əldə etməsi nəzərdə tutulub. TRIPP layihəsi üzrə çərçivənin hazırlanması da bu istiqamətdə atılmış addımlardan biridir. Nəqliyyat yollarının açılması ticarətin genişlənməsi, yükdaşımaların asanlaşması, iqtisadi əlaqələrin inkişafı və regionun beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarında rolunun artması üçün imkanlar yarada bilər. Bununla belə, layihələrin həyata keçirilməsi suverenlik, ərazi bütövlüyü və dövlətlərin yurisdiksiyasına hörmət prinsipləri əsasında konkret razılaşmaların və praktiki işlərin görülməsini tələb edir. Sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası da eyni dərəcədə vacibdir. Bu prosesdə hüquqi sənədlər, xəritələr və razılaşdırılmış prosedurlar əsas götürülməli, mübahisəli məsələlər qarşılıqlı dialoq vasitəsilə həll edilməlidir. Sərhəddə baş verən hər hansı insidentin araşdırılması və gələcəkdə belə hadisələrin qarşısının alınması üçün effektiv mexanizmlərin yaradılması qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsinə xidmət edər. Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində yaranmış yeni imkanların reallaşdırılması üçün siyasi iradə ilə praktiki fəaliyyət bir-birini tamamlamalıdır. Sülh sazişinin imzalanması, sərhədlərin delimitasiyası, kommunikasiyaların açılması və qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsi paralel şəkildə irəlilədikcə regionda sabitliyin hüquqi və iqtisadi əsasları da möhkəmlənə bilər. Sülhün uzadılması qeyri-müəyyənliyi artırır, konkret addımlar isə tərəflər arasında etimadın möhkəmlənməsinə şərait yaradır. Buna görə də razılaşdırılmış gündəliyin real nəticələrlə müşayiət olunması, ictimaiyyətin düzgün məlumatlandırılması və həllini gözləyən məsələlərin açıq şəkildə müzakirə edilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Cənubi Qafqazın gələcəyi qarşıdurmanın davam etdirilməsində deyil, suveren dövlətlərin qarşılıqlı hörmətə əsaslanan münasibətlər qurmasındadır. Azərbaycanla Ermənistan arasında davamlı sülhün əldə olunması üçün indi əsas məsələ bəyanatları hüquqi qərarlara, razılaşmaları isə real əməkdaşlığa çevirməkdir. Regionun sabitliyi və gələcək nəsillərin təhlükəsizliyi bu istiqamətdə atılacaq addımların ardıcıllığından və məsuliyyətindən asılı olacaq-deyə Səttar Möhbalıyev fikirlərini tamamlayıb.
Geri dön