Zəngilan: yaddaşın ağrısından dövlətin qüdrətinə
Bu gün, 15:27. Yazar: azer
Bəzi tarixləri təqvimdə qeyd etmək kifayət deyil; onları xalqın yaddaşında qalan ağrı, itirilmiş yurd həsrəti və gələcəyə olan inamla birlikdə anlamaq lazımdır. 20 Oktyabr Azərbaycan üçün belə tarixlərdəndir. 2020-ci ilin həmin günü Zəngilan şəhərinin işğaldan azad edilməsi təkcə hərbi əməliyyatın nəticəsi deyildi. Bu hadisə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü bərpa etmək iradəsinin, dövlətin uzunmüddətli məqsədlər ətrafında səfərbərlik qabiliyyətinin və xalqın doğma yurda qayıdış ümidinin tarixi ifadəsinə çevrildi.
Zəngilanın taleyi yalnız müharibə və qələbə anlayışları ilə izah edilə bilməz. Bu torpaqda ailələrin yaddaşı, ata-baba ocaqları, uşaqlıq xatirələri, bağlar, yollar və nəsillər boyu formalaşmış mənəvi bağlar yaşayır. İşğal insanı evindən ayırmaqla yanaşı, onun şəxsi tarixini də doğma məkanından uzaqlaşdırır. Buna görə qayıdış sadəcə yaşayış yerinin dəyişməsi deyil; ailə yaddaşının, sosial münasibətlərin və yerli həyatın yenidən bərpasıdır. Zəngilanın azad edilməsi həmin bərpanın siyasi və mənəvi başlanğıc nöqtəsini yaratdı.
Lakin hərbi qələbə öz-özlüyündə dayanıqlı inkişafı təmin etmir. Azad edilmiş ərazilərdə uzunmüddətli nəticə əldə etmək üçün təhlükəsizlik, infrastruktur, yaşayış, məşğulluq, təhsil, səhiyyə və iqtisadi fəaliyyət bir-birini tamamlamalıdır. Dövlət quruculuğunun əsas sınağı dağıdılmış məkanları bərpa etməkdən daha genişdir: insanların burada yaşamaq, işləmək, ailə qurmaq və gələcəyini planlaşdırmaq imkanları yaradılmalıdır. Bu baxımdan Zəngilan Böyük Qayıdışın yalnız rəmzi ünvanı deyil, bərpa siyasətinin nəticələrinin gündəlik həyatda necə hiss olunacağını göstərən mühüm nümunədir.
Ağalı kəndində həyata keçirilən “Ağıllı kənd” layihəsi bu yanaşmanın konkret nümunələrindən biridir. Müasir yaşayış evləri, sosial infrastruktur, rəqəmsal həllər və kənd təsərrüfatı üçün yaradılan imkanlar kənd həyatını yenidən təşkil etmək məqsədi daşıyır. Bununla belə, müasir infrastrukturun mövcudluğu yekun nəticə deyil, başlanğıc şərtidir. Layihələrin dayanıqlılığı onların sakinlər üçün daimi iş yerləri, əlçatan xidmətlər, gəlir imkanları və yerli təşəbbüslər yaratması ilə ölçülməlidir. “Ağıllı kənd” yanaşmasının uğuru texnologiyanın özündə deyil, texnologiyanın insan həyatının keyfiyyətinə verdiyi töhfədə görünəcək.
2026-cı il oktyabrın 1-nə olan təqdim edilmiş məlumata əsasən, Zəngilan şəhərində 339 nəfər, Ağalı kəndində 1 017 nəfər, Məmmədbəyli kəndində isə 903 nəfər məskunlaşıb. Bu üç yaşayış məntəqəsi üzrə ümumi göstərici 2 259 nəfərdir. Rəqəmlər qayıdış prosesinin konkret ölçüsünü göstərsə də, onların siyasi və sosial mənası yalnız sayla məhdudlaşmır. Hər yeni ailənin məskunlaşması məktəbə, tibbi xidmətə, nəqliyyata, məşğulluğa və gündəlik xidmətlərə olan tələbatı da artırır. Buna görə Böyük Qayıdışın qiymətləndirilməsi məskunlaşan insanların sayı ilə yanaşı, onların yaşayış şəraiti, iqtisadi fəallığı və uzunmüddətli məskunlaşma imkanları əsasında aparılmalıdır.
Zəngilanın iqtisadi dirçəlişində kənd təsərrüfatı və investisiya layihələri xüsusi yer tutur. Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığı çərçivəsində yaradılan “Dost Aqropark” müasir aqrar istehsal, heyvandarlıq və bitkiçilik imkanlarının inkişafına yönəlib. Belə layihələrin strateji əhəmiyyəti yalnız istehsal həcmi ilə ölçülmür. Onlar yerli məşğulluğa, təchizat zəncirlərinin formalaşmasına, emal müəssisələrinin yaranmasına və regionun bazarlara inteqrasiyasına töhfə verə bilər. Bunun üçün ilkin istehsalla kifayətlənməyən, məhsulun emalı, saxlanması, daşınması və satışı mərhələlərini birləşdirən iqtisadi model qurulmalıdır. Əks halda, investisiyanın potensialı yerli iqtisadiyyatda tam dəyərə çevrilməyə bilər.
Ağalıda fəaliyyət göstərən “Barış”, “Zəfər” və “Bərəkətli Torpaq” fermer kooperativləri kənd təsərrüfatının bərpasını yerli iştirakçılıqla əlaqələndirir. Buğda və arpa becərilməsi, əkin sahələrinin istifadəyə qaytarılması və kənd sakinlərinin istehsal prosesinə cəlb olunması torpağa qayıdışı iqtisadi fəaliyyətlə tamamlayır. Ağalıda uzun fasilədən sonra taxıl biçiminin bərpası həm təsərrüfat həyatının, həm də yerli yaddaşın yenilənməsinin rəmzidir. “Gillmed” tikiş fabrikində tibbi təyinatlı tekstil məhsullarının istehsalı isə iqtisadi fəaliyyətin kənd təsərrüfatı ilə məhdudlaşmaması baxımından əhəmiyyətlidir. Növbəti mərhələdə əsas hədəf kənd təsərrüfatı, emal, xidmətlər və logistika arasında əlaqələri gücləndirmək, iqtisadiyyatın bir neçə dayanıqlı gəlir mənbəyinə söykənməsinə nail olmaqdır.
Zəngilanın inkişafı fiziki infrastrukturla yanaşı, ictimai və institusional həyatın bərpasını da əhatə edir. Zəngilan Konqres Mərkəzində keçirilən tədbirlər şəhərin ölkədaxili və beynəlxalq müzakirələr üçün yenidən məkan rolunu gücləndirir. 2023-cü ildə II Azərbaycan Milli Şəhərsalma Forumunun, 2024-cü ildə Azərbaycan QHT-lərinin Əməkdaşlıq Forumunun, 2025-ci ildə isə Zəfərin beşinci ildönümü ilə bağlı konfransın Zəngilanda təşkili şəhərin ictimai gündəlikdə yer almasının nümunələri kimi təqdim olunur. Bu tədbirlər şəhərin simvolik əhəmiyyətini artırmaqla yanaşı, bərpa, şəhərsalma, hüquq və humanitar məsələlərin müzakirəsi üçün platforma yaradır. Bununla belə, beynəlxalq görünürlük uzunmüddətli nəticəyə çevrilmək üçün real iqtisadi əlaqələr, davamlı əməkdaşlıq və yerli icmaların inkişafı ilə müşayiət olunmalıdır.
Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanı və yeni nəqliyyat bağlantıları regionun əlçatanlığını artırmaq potensialına malikdir. Nəqliyyat infrastrukturu yalnız gediş-gəlişi asanlaşdıran vasitə deyil; o, investisiyaların cəlbi, məhsulların bazarlara çıxışı, turizm və xidmət sektorunun inkişafı üçün də şərt yaradır. Lakin bağlantıların iqtisadi səmərəsi onların istehsal məkanları, logistika mərkəzləri və bazarlarla necə əlaqələndirilməsindən asılıdır. Buna görə Zəngilanın regional inkişaf strategiyası infrastruktur layihələrini iqtisadi planlaşdırma, insan kapitalı və özəl təşəbbüslərlə uzlaşdırmalıdır.
Zəngilan nümunəsi dövlət qüdrətinin çoxölçülü xarakterini göstərir. Dövlətin imkanları yalnız əraziyə nəzarətin bərpası və təhlükəsizliyin təmin edilməsi ilə bitmir. Bu imkanlar həm də dağıdılmış yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulmasında, ictimai xidmətlərin təşkilində, investisiyaların cəlbində, məşğulluğun yaradılmasında və insanların doğma yurdda qalıcı həyat qurmasında təzahür edir. Eyni zamanda, böyük bərpa proqramlarının uğuru şəffaf icra, səmərəli resurs bölgüsü, nəticələrin ölçülməsi və sakinlərin ehtiyaclarının qərarvermədə nəzərə alınması ilə möhkəmlənir. Belə yanaşma quruculuğun təkcə görünən tərəfini deyil, onun sosial və iqtisadi dayanıqlığını da təmin etməyə kömək edir.
20 Oktyabr həm qürur, həm də məsuliyyət günüdür. Qürur doğma torpaqların azad edilməsindən və insanların geri qayıtmasından qaynaqlanır. Məsuliyyət isə qazanılmış nəticələri gələcək nəsillər üçün dayanıqlı inkişaf modelinə çevirməkdən ibarətdir. Zəngilanın sabahı yeni yollar və binalarla yanaşı, keyfiyyətli təhsil, əlçatan səhiyyə, sabit iş yerləri, məhsuldar kənd təsərrüfatı, güclü kiçik və orta biznes və fəal yerli icmalar üzərində qurulmalıdır. Böyük Qayıdışın davamlı uğuru insanların burada yalnız məskunlaşması ilə deyil, firavan yaşaması, işləməsi və gələcəyini bu torpaqlarda görməsi ilə ölçüləcək.
Zəngilanın azadlığı yaddaşımızda tarixi dönüş nöqtəsi kimi qalacaq. Bu gün həmin yaddaşın qarşısında duran vəzifə onu yalnız keçmişin ağrısı və qələbənin rəmzi kimi qorumaq deyil, həm də gələcəyin məsuliyyətinə çevirməkdir. Qayıdışın, istehsalın, sosial xidmətlərin və beynəlxalq əməkdaşlığın bir-birini tamamlaması Zəngilanın potensialını gerçək rifaha çevirə bilər. Zəngilan artıq yalnız itirilmiş yurdun xatirəsi deyil; o, dövlətin bərpa imkanlarının və insanların yenidən kök salmaq iradəsinin sınaq meydanıdır.
Biz Zəngilana yalnız qayıtmadıq. Biz bu torpaqda həyatın davamlılığını təmin etmək, iqtisadi imkanları genişləndirmək və gələcək nəsillərin öz sabahını burada qurmasına şərait yaratmaq üçün qayıtdıq.
Emin Əliyev
YAP Zəngilan rayon təşkilatının fəalı
Geri dön