Zəngilan: tarixi qələbədən dayanıqlı inkişafa doğru
Bu gün, 09:56. Yazar: azer
Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən bərpa prosesi hərbi qələbənin dövlət idarəçiliyi, iqtisadi inkişaf və sosial siyasət vasitəsilə davamlı nəticələrə çevrilməsinin nümunəsidir. Bu baxımdan Zəngilanın keçdiyi inkişaf yolu xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Rayonun timsalında ərazi bütövlüyünün bərpasından sonra qarşıya qoyulan əsas strateji vəzifənin — azad edilmiş torpaqlarda təhlükəsiz, müasir və iqtisadi cəhətdən fəal həyatın qurulmasının — mahiyyəti aydın görünür.
20 oktyabr 2020-ci il Zəngilanın tarixində dönüş nöqtəsinə çevrildi. Vətən müharibəsi zamanı Azərbaycan Ordusunun uğurlu əməliyyatları nəticəsində Zəngilan şəhəri və rayonun bir sıra yaşayış məntəqələri işğaldan azad edildi. Bununla da Azərbaycanın İranla dövlət sərhədinin həmin istiqamətdə bərpası təmin olundu. Beləliklə, Zəngilanın azadlığı yalnız ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi baxımından deyil, dövlət sərhədlərinin təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi və bölgənin gələcək strateji inkişafı üçün də mühüm əhəmiyyət qazandı.
Lakin Zəngilanın bugünkü inkişafını yalnız hərbi qələbənin nəticələri ilə məhdudlaşdırmaq düzgün olmazdı. Əsas məsələ azad edilmiş ərazilərin hansı prinsiplər əsasında bərpa edilməsi və gələcək inkişaf modelinin necə formalaşdırılmasıdır. Prezident İlham Əliyevin Zəngilana müntəzəm səfərləri, müxtəlif layihələrlə tanışlığı və təməlqoyma mərasimlərində iştirakı dövlət siyasətinin ardıcıl xarakterini nümayiş etdirir. Yaşayış məntəqələrinin salınması, enerji təminatının gücləndirilməsi, nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi və aqrar sektorun inkişafı vahid strategiyanın bir-birini tamamlayan istiqamətləridir.
Bu strategiyanın mühüm praktiki nəticələrindən biri Ağalı kəndində həyata keçirilən “Ağıllı kənd” layihəsidir. 2021-ci ildə təməli qoyulan layihə Böyük Qayıdışın yeni mərhələsinin başlanğıcını ifadə etdi. Burada yanaşma yalnız yaşayış evlərinin tikilməsi ilə məhdudlaşmadı. Müasir sosial xidmətlərin, rəqəmsal imkanların, enerji səmərəliliyinin və kommunal infrastrukturun vahid sistemdə təşkili kənd həyatının yeni standartlar əsasında qurulmasına şərait yaratdı. 2022-ci ildən sakinlərin Ağalıya qayıtması isə bərpa siyasətinin real sosial nəticələrə çevrildiyini göstərdi.
Ağalı təcrübəsinin əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, Böyük Qayıdış təkcə insanların doğma torpaqlarına fiziki qayıdışı kimi deyil, onların həmin ərazilərdə normal həyat şəraiti, sosial imkanlar və iqtisadi fəaliyyətlə təmin olunması prosesi kimi həyata keçirilir. Bu yanaşma Zəngilanın ümumi inkişaf strategiyasında da öz əksini tapır. Şəhərin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş planın təsdiqlənməsi, yeni yaşayış komplekslərinin və sosial obyektlərin inşası gələcəyə hesablanmış şəhərsalma siyasətinin tərkib hissəsidir. Məqsəd dağıdılmış yaşayış məkanını əvvəlki vəziyyətinə qaytarmaq deyil, müasir şəhərsalma prinsiplərinə uyğun, rahat, dayanıqlı və iqtisadi baxımdan fəal yaşayış mühiti formalaşdırmaqdır.
Zəngilanın strateji əhəmiyyətini artıran əsas amillərdən biri də onun əlverişli coğrafi mövqeyidir. Rayonun nəqliyyat və logistika imkanlarının genişləndirilməsi bölgənin iqtisadi potensialının reallaşdırılması üçün mühüm şərtdir. Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanının istifadəyə verilməsi, Horadiz–Zəngilan–Ağbənd istiqamətində avtomobil və dəmir yolu layihələrinin həyata keçirilməsi bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı həm əhalinin doğma yurdlarına qayıdışını asanlaşdırır, həm də yükdaşımaların, ticarət əlaqələrinin və regional iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsinə imkan yaradır.
Bu layihələrin əhəmiyyəti yalnız rayonun nəqliyyat əlçatanlığının yüksəldilməsi ilə ölçülmür. Müasir nəqliyyat şəbəkəsi Zəngilanın istehsal, xidmət və logistika mərkəzi kimi formalaşması üçün də yeni imkanlar yaradır. Başqa sözlə, infrastruktur bərpa prosesinin son məqsədi deyil, iqtisadi fəallığı artıran, yeni iş yerlərinin yaradılmasına və əhalinin məşğulluğunun təmin edilməsinə xidmət edən əsas vasitələrdən biridir.
Zəngilanın iqtisadi dirçəlişi kənd təsərrüfatı, istehsal və turizm sahələrinin inkişafı ilə də bağlıdır. “Dost Aqropark” layihəsi müasir kənd təsərrüfatı istehsalının və emal zəncirinin formalaşdırılması baxımından əhəmiyyət daşıyır. Heyvandarlıq, toxumçuluq, şitilçilik və emal istiqamətlərinin inkişafı rayonun təbii və iqtisadi potensialından səmərəli istifadə olunmasına, yeni məşğulluq imkanlarının yaranmasına və yerli iqtisadi fəaliyyətin genişlənməsinə zəmin yaradır. Ağalı hotelinin fəaliyyətə başlaması isə turizm infrastrukturunun formalaşdırılması istiqamətində atılan addımlardan biridir.
Bu istiqamətlərin paralel inkişafı Zəngilanın gələcək iqtisadi modelinin şaxələndirilməsi baxımından vacibdir. Dayanıqlı inkişaf yalnız dövlət investisiyaları hesabına infrastrukturun qurulmasını deyil, həmin infrastruktur üzərində uzunmüddətli iqtisadi fəaliyyətin formalaşmasını da tələb edir. Buna görə istehsal, xidmət, turizm və aqrar sahələr arasında qarşılıqlı əlaqələrin gücləndirilməsi rayonun iqtisadi potensialının daha geniş miqyasda reallaşdırılmasına kömək edə bilər.
Zəngilanın inkişaf təcrübəsi göstərir ki, Azərbaycanın qarşısında duran vəzifə əraziləri işğaldan azad etməklə yekunlaşmır. Əsas strateji məqsəd həmin ərazilərdə həyatın bütün sahələrini yenidən qurmaq, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışını təmin etmək və onların gələcək həyatını sosial, iqtisadi və infrastruktur baxımından dayanıqlı əsaslar üzərində formalaşdırmaqdır. Bu baxımdan Zəngilan nümunəsi hərbi qələbənin uzunmüddətli inkişaf strategiyası ilə tamamlanmasının mahiyyətini əks etdirir.
Zəngilanın inkişaf xətti aydın bir məntiqə əsaslanır: azad edilmiş ərazilərdə təhlükəsizlik bərpa və quruculuq üçün zəmin yaradır, quruculuq Böyük Qayıdışı sürətləndirir, qayıdış isə iqtisadi və sosial həyatın canlanmasına təkan verir. Bu prosesin davamlı nəticələr verməsi infrastrukturun inkişafı ilə yanaşı, məşğulluğun, sahibkarlığın və sosial rifahın möhkəmləndirilməsindən də asılıdır.
Beləliklə, 20 oktyabr Zəngilan üçün yalnız tarixi qələbənin deyil, yeni inkişaf mərhələsinin də rəmzidir. Bu tarix Azərbaycanın suverenliyinin bərpası ilə başlanan yolun quruculuq, Böyük Qayıdış və dayanıqlı inkişaf mərhələsində davam etdiyini nümayiş etdirir.
Natiq Quluzadə
YAP Zəngilan rayon təşkilatının sədri
Geri dön