Paşinyanın 2031-ci il açıqlaması müzakirə yaradır: Sülh sazişi niyə gecikir?
Bu gün, 19:19. Yazar: vasif
Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın Azərbaycanla sülh sazişinin 2031-ci ilə qədər imzalanması və ratifikasiyası ilə bağlı açıqlaması iki ölkə arasındakı normallaşma prosesinin gələcəyi barədə yeni suallar doğurub. Əvvəlki illərdə sülh müqaviləsinin yaxın zamanda imzalanacağına dair səsləndirilən bəyanatlar fonunda İrəvan rəhbərinin beşillik müddətdən danışması diqqət çəkir.
Paşinyan Ermənistan hökumətinin iclasında bildirib ki, Azərbaycanla sülh prosesinin yekunlaşdırılması onun rəhbərlik etdiyi siyasi komandanın əsas vəzifələrindən biridir. Baş nazir bu məqsədlə özü üçün konkret vaxt çərçivəsi müəyyənləşdirdiyini açıqlayıb.
“Şəxsən özüm üçün konkret tapşırıq və qrafik müəyyənləşdirmişəm. Məqsədim 2031-ci ilə qədər bu məsələnin həllinə nail olmaqdır”, – deyə Paşinyan bildirib. O, sülh sazişinin imzalanmasını yalnız hökumətin deyil, həm də şəxsi siyasi gündəliyinin mühüm məsələsi kimi qiymətləndirib.
Bu açıqlama sülh prosesinin niyə daha tez yekunlaşdırılmadığı barədə müzakirələri aktuallaşdırır. Xüsusilə 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan və ABŞ Prezidenti Donald Trampın iştirakı ilə keçirilən görüşdən sonra əldə olunan razılaşmalar tərəflər arasında mühüm diplomatik irəliləyiş kimi təqdim edilmişdi.
Həmin görüşün nəticələrinə əsasən, Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri iki ölkə arasında sülhün və dövlətlərarası münasibətlərin bərqərar olunmasına dair razılaşdırılmış saziş mətnini paraflamışdılar. Bununla belə, sənədin paraflanması onun rəsmi imzalanması və qüvvəyə minməsi demək deyil. Bu mərhələlərin tamamlanması üçün əlavə siyasi və hüquqi prosedurlar tələb olunur.
Bakı sülh sazişinin imzalanması üçün Ermənistan Konstitusiyasında Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları kimi qiymətləndirdiyi müddəaların aradan qaldırılmasını vacib şərt hesab edir. Ermənistan tərəfi isə konstitusiya dəyişiklikləri və referendum məsələlərinə öz daxili hüquqi prosedurları çərçivəsində yanaşdığını bildirir. Bu fikir ayrılığı yekun sazişin imzalanmasına təsir göstərən əsas məsələlərdən biri olaraq qalır.
İki ölkə arasında müzakirə olunan digər mühüm istiqamət regional nəqliyyat əlaqələrinin bərpasıdır. Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında Ermənistan ərazisindən keçəcək nəqliyyat bağlantısının yaradılması üzrə planlar diqqət mərkəzindədir. Layihənin icrasına başlanması ilə bağlı müxtəlif vaxtların səsləndirilməsi isə onun praktiki həyata keçirilmə qrafiki barədə suallar yaradır.
Sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası, eləcə də anklav və eksklavların gələcək statusu da həllini gözləyən məsələlər sırasındadır. Xüsusilə Azərbaycanın nəzarətinə qaytarılmamış kəndlərin taleyi ilə bağlı müzakirələr tərəflər arasında əlavə razılaşmaların vacibliyini göstərir.
Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan bu məsələyə münasibət bildirərək, ərazi mübadiləsinin mümkün həll variantlarından biri olduğunu söyləyib. Onun sözlərinə görə, Ermənistanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış 29 743 kvadratkilometrlik ərazisinin hər hansı hissəsinin başqa dövlətə verilməsi və əvəzində digər ərazinin alınması nəzərdə tutulacağı təqdirdə, belə qərar ümumxalq səsverməsini tələb edə bilər.
Mirzoyan anklavlarla bağlı müxtəlif həll yollarının nəzərdən keçirilə biləcəyini, lakin yekun qərarın tərəflər arasında razılaşmadan asılı olduğunu bildirib. O, Azərbaycan tərəfinin bu mövzuda konstruktiv yanaşma nümayiş etdirdiyini də qeyd edib.
Paşinyan isə sərhədin hər iki tərəfində anklav və eksklavların qalmamasını mümkün həll istiqamətlərindən biri kimi təqdim edib. Ermənistan rəhbərinin fikrincə, dəqiq ölçüləri müəyyənləşdirilmiş ərazilərin qarşılıqlı mübadiləsi məsələsi müzakirə oluna bilər.
Bununla yanaşı, Ermənistanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazisi ilə bağlı tarixi mübahisələr də ictimai müzakirələrdə gündəmə gətirilir. Xüsusilə 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının İrəvanla bağlı qəbul etdiyi qərara istinad edilərək müxtəlif ərazi iddiaları səsləndirilir. Lakin həmin tarixi hadisələr əsasında Ermənistanın bugünkü ərazisinin 20 743 kvadratkilometrinin Azərbaycana məxsus olduğu nəticəsini çıxarmaq müasir beynəlxalq hüquq baxımından əsaslandırılmış mövqe sayılmır. İki ölkə arasında sərhəd məsələləri müvafiq hüquqi prinsiplər və qarşılıqlı razılaşmalar əsasında həll edilməlidir.
Azərbaycanla Ermənistan arasında uzun illər davam etmiş münaqişənin nəticələri, işğal dövründə dağıdılmış yaşayış məntəqələri, məcburi köçkünlərin hüquqları və müharibənin vurduğu zərər də münasibətlərin normallaşdırılması prosesində mühüm yer tutur. Bu məsələlərin həlli hüquqi mexanizmlər, müvafiq danışıqlar və beynəlxalq hüququn tətbiqi ilə bağlıdır.
Paşinyanın 2031-ci ili hədəf kimi göstərməsi sülh sazişinin mütləq həmin tarixədək təxirə salınacağı anlamına gəlməsə də, prosesin yekunlaşması üçün konkret və daha yaxın vaxt çərçivəsinin olub-olmaması sualını gündəmə gətirir. Sülhün davamlı olması yalnız siyasi bəyanatlardan deyil, əldə edilmiş razılaşmaların həyata keçirilməsindən və həllini gözləyən məsələlər üzrə nəticə əldə olunmasından asılıdır.
Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin gələcəyi baxımından əsas məsələ diplomatik irəliləyişlərin praktiki nəticələrə çevrilməsidir. Sülh müqaviləsinin imzalanması, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi və nəqliyyat əlaqələrinin bərpası üzrə razılaşmaların icrası regionda uzunmüddətli sabitliyin formalaşması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Geri dön