Eltun Süleymanov:"Zəngilanda müasir inkişafın, iqtisadi dirçəlişin və insan amilinin vəhdəti"
Bu gün, 16:28. Yazar: azer
Zəngilan bu gün Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən böyük quruculuq siyasətinin diqqətçəkən nümunələrindən biridir. Bu prosesin mahiyyəti yalnız dağıdılmış şəhər və kəndlərin bərpasından ibarət deyil. Burada məqsəd müasir tələblərə cavab verən yaşayış mühiti yaratmaq, insanların sosial rifahını yüksəltmək, iqtisadi imkanları genişləndirmək və bölgənin gələcək inkişafını möhkəm təməllər üzərində qurmaqdır. Zəngilanın bugünkü mənzərəsi Böyük Qayıdışın həm insani, həm iqtisadi, həm də strateji məzmununu aydın göstərir.
Bu sözləri aia.az-a açıqlamasında Eltun Süleymanov deyib.
Müsahibimiz bildirib ki, Zəngilanın yenidən qurulması haqqında danışarkən Ağalı kəndinin xüsusi əhəmiyyətini qeyd etmək lazımdır. Burada həyata keçirilən “Ağıllı kənd” layihəsi azad edilmiş ərazilərdə yeni yaşayış modelinin formalaşdırılması baxımından mühüm nümunədir. 2021-ci il aprelin 26-da təməli qoyulan layihə beynəlxalq təcrübəyə əsaslanaraq müasir sosial-iqtisadi infrastrukturun yaradılmasını, informasiya texnologiyalarından geniş istifadəni və təbii resursların səmərəli idarə olunmasını nəzərdə tutur. Ağalıda qurulan sistemlər göstərir ki, müasir kənd yalnız yaşayış evlərindən ibarət deyil. O, enerji təminatı, su və kommunikasiya şəbəkələri, təhsil, səhiyyə, məşğulluq və sosial xidmətləri birləşdirən bütöv bir həyat məkanıdır. Kənddə enerji səmərəliliyi və ekoloji tarazlıq əsas prinsiplər kimi götürülüb. Həkəri çayı üzərində hər biri 212 kilovat gücündə olan üç hidravlik turbinə əsaslanan Arximed tipli su elektrik stansiyası tikilib. İnzibati binaların üzərində ümumi qoyuluş gücü 325 kilovat olan günəş panelləri quraşdırılıb. Yaşayış evlərində istilik itkisini azaltmaq üçün izolyasiya materiallarından istifadə olunub, suyun günəş enerjisi ilə qızdırılması üçün kollektorlar yerləşdirilib. Çirkab suların bioloji üsulla təmizlənməsi nəticəsində ildə 41 min kubmetr texniki su əldə edilməsi nəzərdə tutulur. Bu yanaşma su ehtiyatlarından səmərəli istifadə və ekoloji mühitin qorunması baxımından əhəmiyyətlidir. Enerji və su resurslarının qənaətlə idarə olunması Ağalının gələcək nəsillər üçün də əlverişli yaşayış məkanı kimi inkişafına xidmət edir. Kənddə yüksəksürətli internet şəbəkəsi, ağıllı videomüşahidə kameraları, məlumatlandırma sistemləri, avtomatlaşdırılmış meteoroloji müşahidə imkanları və digər rəqəmsal həllər tətbiq edilib. Tele-səhiyyə və elektron təhsil kimi xidmətlərin nəzərdə tutulması isə müasir texnologiyaların insanların gündəlik həyatına gətirdiyi imkanları nümayiş etdirir. Ağalıda yaradılan infrastrukturun əhəmiyyəti ondadır ki, müasir texnologiya insanın rahatlığına, təhlükəsizliyinə və rifahına xidmət edir. Məktəb, bağça, tibb məntəqəsi, məşğulluq imkanları, ASAN və DOST xidmətləri, kiçik və orta biznesə dəstək mexanizmləri kənd həyatının müxtəlif ehtiyaclarını əhatə edir. 2022-ci ilin mayında Ağalıya ilk sakinlərin köçürülməsi Böyük Qayıdışın real mərhələyə keçdiyini göstərdi. Sonrakı dövrdə kəndin ikinci mərhələsi üzrə yeni yaşayış imkanları yaradıldı. Bu gün Ağalı yalnız yenidən məskunlaşan kənd deyil, həm də müasir şəhərsalma və kənd təsərrüfatı yanaşmalarının tətbiq olunduğu inkişaf məkanıdır. Ağalıda başlanmış quruculuq prosesi Zəngilan şəhərində daha geniş miqyas alır. Şəhərin uzunmüddətli inkişafını müəyyənləşdirən əsas sənədlərdən biri Nazirlər Kabinetinin 2023-cü il oktyabrın 30-da təsdiq etdiyi Zəngilan şəhərinin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş plandır. 2026-cı ildə şəhərdə 104 mənzilli ilk yaşayış kompleksinin istifadəyə verilməsi bu istiqamətdə mühüm addım oldu. İki hektardan artıq ərazidə salınmış kompleksdə 12 bina inşa edilib. Onlardan dördü üçmərtəbəli, 60 mənzilli, səkkizi isə ikimərtəbəli, 44 mənzilli “townhouse” tipli evlərdir. Mənzillərin 84-ü sakinlər, 20-si isə xidməti istifadə üçün nəzərdə tutulub.
Cənab Prezident İlham Əliyevin Zəngilana səfərləri zamanı bu prosesin müxtəlif mərhələlərinə diqqət yetirilməsi dövlətin bölgənin bərpasına verdiyi əhəmiyyətin göstəricisidir. 2020-ci ilin dekabrında şəhərdə Azərbaycan bayrağının qaldırılmasından başlayaraq sonrakı illərdə həyata keçirilən layihələr azadlığın quruculuqla möhkəmləndirilməsi məqsədinə xidmət edir. Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanı isə əsas layihələrdən biridir. Hava limanı bütün növ təyyarələri, o cümlədən genişgövdəli ağır yük təyyarələrini qəbul etmək imkanına malikdir. Hava limanının əhəmiyyəti yalnız sərnişin daşımaları ilə məhdudlaşmır. O, gələcəkdə yük daşımalarının təşkili, iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi və Zəngilanın regional nəqliyyat qovşağı kimi mövqeyinin güclənməsi üçün də imkanlar yaradır. Zəngəzur dəhlizinin hava nəqliyyatı infrastrukturu ilə dəstəklənməsi baxımından da bu obyektin strateji əhəmiyyəti qeyd olunur. Horadiz–Zəngilan–Ağbənd dəmir yolu xətti isə azad edilmiş ərazilərin ölkənin ümumi nəqliyyat sisteminə inteqrasiyasında mühüm rol oynayacaq. Dəmir yolu həm sərnişinlərin hərəkəti, həm də yüklərin daşınması üçün imkanları genişləndirir. Xəttin birinci mərhələsinin böyük hissəsinin tamamlanması və Araz İqtisadi Zonası Sənaye Parkına yüklərin daşınmasının həyata keçirilməsi layihənin iqtisadi əhəmiyyətini göstərir. Horadiz–Cəbrayıl–Zəngilan–Ağbənd avtomobil yolu da bölgənin gələcək inkişafı üçün vacib infrastrukturdur. Ümumi uzunluğu 126,3 kilometr olan yolun illik buraxılış qabiliyyəti 15 milyon ton nəzərdə tutulub. Layihənin 2026-cı ilin ikinci yarısında yekunlaşdırılması planlaşdırılır.
Zəngilanın iqtisadi inkişafında kənd təsərrüfatı mühüm yer tutur. Rayonun təbii şəraiti və kənd təsərrüfatı ənənələri bu sahənin yenidən canlandırılması üçün əlverişli imkanlar yaradır. Müasir texnologiyaların tətbiqi, istehsalın genişləndirilməsi və emal müəssisələrinin yaradılması isə həmin potensialın daha səmərəli istifadəsinə şərait yarada bilər. Bu istiqamətdə həyata keçirilən layihələrdən biri Azərbaycan və Türkiyə şirkətlərinin birgə müəssisəsi olan “Dost Aqropark”dır. Layihənin tam başa çatdırılması ilə kompleksdə 500 nəfərin işlə təmin edilməsi nəzərdə tutulur. Ümumi investisiya həcminin 100 milyon dollar olması planlaşdırılır. Aqroparkın birinci mərhələsində inzibati binalar, heyvandarlıq kompleksləri, sosial obyektlər və işçilərin yaşayışı üçün binalar tikilib. Kompleksə 3500 baş cins qaramal gətirilib, əkinçilik məhsullarının istehsalına başlanılıb.
Tarixi abidələrin qorunması və bərpası da inkişafın mühüm istiqamətidir. Məmmədbəyli türbəsi, Şərifan abidələri, qədim yaşayış yerləri və digər tarixi-memarlıq nümunələri rayonun keçmişini öyrənmək, mədəni irsini tanıtmaq baxımından böyük dəyərə malikdir. Zəngilan şəhər məscidinin bərpası bu yanaşmanın əhəmiyyətli nümunəsidir. İşğal zamanı dağıdılmış, ilkin görkəminin böyük hissəsini itirmiş XIX əsr məscidində konservasiya və bərpa işləri aparılıb, onun yanında yeni məscid inşa edilib. Beləliklə, tarixi abidənin qorunması ilə müasir dini ehtiyacların təmin edilməsi bir arada həyata keçirilib. Qayıdışın davamlı olması üçün sakinlərin işlə təmin edilməsi, uşaqların təhsil imkanlarının yaradılması, tibbi xidmətlərə əlçatanlıq, ictimai xidmətlərin təşkili və sosial mühitin formalaşdırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu gün Zəngilanın simasında Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirdiyi inkişaf siyasətinin müxtəlif istiqamətləri bir araya gəlir. Müasir şəhərsalma, rəqəmsal texnologiyalar, enerji səmərəliliyi, nəqliyyat infrastrukturu, kənd təsərrüfatı, turizm və sosial xidmətlər vahid inkişaf məkanının formalaşmasına xidmət edir. Bu prosesin strateji əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, azad edilmiş ərazilər yalnız keçmişin bərpası ilə kifayətlənmir, gələcəyin iqtisadi və sosial imkanlarını da formalaşdırır. Zəngilanın əlverişli coğrafi mövqeyi, təbii ehtiyatları və kənd təsərrüfatı potensialı düzgün istifadə olunduğu halda bölgənin inkişafına uzunmüddətli töhfə verə bilər. Oktyabrın 20-də qeyd etdiyimiz Zəngilan şəhəri günü bu baxımdan həm tarixi Zəfərin, həm də yeni inkişaf mərhələsinin rəmzidir. 2020-ci ildə azad edilən şəhərdə bu gün yaşayış kompleksləri tikilir, nəqliyyat yolları salınır, istehsal layihələri həyata keçirilir və insanlar doğma torpaqlarına qayıdırlar-deyə E. Süleymanov fikrini tamamlayıb.
Geri dön