Alimlərin 66 il əvvəl göstərdiyi “Qiyamət günü” yaxınlaşır – 13 noyabr 2026-cı ildə nə baş verəcək?
Bu gün, 18:39. Yazar: vasif
Dünya tarixinin ən qəribə elmi proqnozlarından biri yenidən gündəmə gəlib. Təxminən 66 il əvvəl bir qrup tədqiqatçının riyazi hesablamalar əsasında müəyyənləşdirdiyi tarixə cəmi bir ay qalıb. Söhbət 2026-cı il noyabrın 13-dən gedir. Həmin tarix vaxtilə elmi məqalədə “Qiyamət günü” kimi təqdim edilsə də, bunun dünyanın həqiqətən məhv olacağına dair proqnoz olmadığı bildirilir.
Bu qeyri-adi hesablamanın müəllifi fizik Haynz fon Ferster və onun həmkarları olub. Onlar 1960-cı ildə dərc etdirdikləri “Qiyamət günü: cümə, 13 noyabr 2026-cı il” adlı elmi məqalədə Yer kürəsində əhalinin artım sürətini riyazi model vasitəsilə araşdırıblar. Məqsəd bəşəriyyətin gələcəyini mistik üsullarla müəyyənləşdirmək deyil, əhali artımının həmin dövrdə müşahidə edilən sürətlə davam edəcəyi təqdirdə hansı nəticələrin yarana biləcəyini göstərmək idi.
Tədqiqatçılar eramızın başlanğıcından 1958-ci ilə qədər olan demoqrafik məlumatları təhlil edərək dünya əhalisinin artım dinamikasını hesablayıblar. Onların diqqətini çəkən əsas məqam əhalinin sayının sadəcə artması deyil, artım tempinin də getdikcə sürətlənməsi olub. Alimlər bu tendensiyanı gələcəyə tətbiq etdikdə olduqca qeyri-adi nəticə əldə ediblər.
Hazırlanan riyazi modelə əsasən, əgər həmin dövrün artım sürəti dəyişmədən davam etsəydi, 2026-cı il noyabrın 13-də dünya əhalisinin sayı nəzəri olaraq sonsuzluğa yaxınlaşmalı idi. Əlbəttə, real həyatda belə bir vəziyyətin yaranması mümkün deyil. Bu nəticə əslində riyazi modelin müəyyən həddən sonra reallığı təsvir edə bilməyəcəyini göstərirdi.
Fon Ferster həmin tarixi diqqətçəkən şəkildə “Qiyamət günü” adlandırmışdı. O, bəşəriyyətin gələcəkdə qarşılaşa biləcəyi əsas təhlükələrdən birinin sürətli əhali artımı və bunun yaratdığı təzyiq olduğunu vurğulayırdı. Lakin söhbət konkret gündə Yer kürəsinin məhv olacağının elmi şəkildə sübuta yetirilməsindən getmirdi.
Bəs 66 il əvvəl aparılan hesablamalar niyə özünü doğrultmadı?
Sonrakı onilliklərdə dünya əhalisinin artım dinamikası dəyişməyə başladı. Xüsusilə XX əsrin sonlarına doğru doğum göstəricilərinin azalması, ailə planlaşdırılmasının genişlənməsi, urbanizasiya və sosial-iqtisadi dəyişikliklər demoqrafik proseslərə ciddi təsir göstərdi. Təxminən 1993-cü ilə qədər faktiki əhali artımı tədqiqatçıların proqnozlaşdırdığı trayektoriyadan nəzərəçarpacaq dərəcədə uzaqlaşmışdı.
Bu gün də dünya əhalisi artsa da, qlobal artım tempi əvvəlki onilliklərlə müqayisədə zəifləyib. Bir çox ölkədə doğum səviyyəsinin aşağı düşməsi və əhalinin yaşlanması artıq ayrıca demoqrafik problemə çevrilib. Bu isə 1960-cı ildə istifadə edilən modelin əsas fərziyyəsinin uzunmüddətli dövr üçün keçərli olmadığını göstərir.
Mövzunun digər maraqlı tərəfi isə seçilən tarixin özü ilə bağlıdır. Sonradan diqqət çəkib ki, noyabrın 13-ü tədqiqatın müəllifi Haynz fon Fersterin doğum gününə təsadüf edir. Bu uyğunluq həmin tarixin seçilməsində simvolik məqamın da ola biləcəyi barədə fikirlər yaradıb.
Beləliklə, 2026-cı il noyabrın 13-də dünyanın sonunun gələcəyinə dair heç bir elmi əsas yoxdur. Həmin tarix yalnız 1960-cı ildə hazırlanmış və sonrakı demoqrafik dəyişikliklər nəticəsində özünü doğrultmamış riyazi proqnozla bağlıdır.
Alimlərin vaxtilə “Qiyamət günü” adlandırdığı bu tarix bəşəriyyətin sonunu deyil, elmi modellərin gələcəyi proqnozlaşdırarkən hansı məhdudiyyətlərlə üzləşə biləcəyini xatırladan maraqlı bir nümunə kimi tarixdə qalır.
Geri dön