Səttar Möhbalıyev: "Xəzərdən keçən yeni iqtisadi yol Azərbaycanın imkanlarını genişləndirir"
Bu gün, 10:17. Yazar: azer
Bir dövlətin regional rolunu anlamaq üçün ilk olaraq onun hansı ölkələrlə dostluq etdiyinə deyil, həmin dostluğun hansı real layihələrə çevrildiyinə baxmaq kifayətdir. Türkmənbaşıda keçirilən Azərbaycan və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündə cənab Prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əməkdaşlığının artıq siyasi münasibətlərdən daha geniş məna daşıdığını göstərdi. Burada söhbət investisiyadan, istehsaldan, nəqliyyatdan, enerjidən, rəqəmsal bağlantılardan və dünya bazarlarına çıxışdan gedir.
Bu sözləri aia.az-a verdiyi açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Səttar Möhbalıyev deyib.
Fikirlərini davam etdirən millət vəkili bildirib ki, Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyevin çıxışında səslənən rəqəmlər də bu əməkdaşlığın miqyasını aydın göstərir. Ötən il Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə ticarət dövriyyəsi 50 faizdən çox artıb. Hazırda Azərbaycanda Mərkəzi Asiya ölkələrinin kapitalı ilə 400-dən çox şirkət fəaliyyət göstərir. Azərbaycan Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla birgə investisiya fondları yaradıb və onların hər birinin kapitalı yüz milyonlarla dollar təşkil edir. Lakin cənab Prezidentin yanaşmasında mühüm bir məqam var: Azərbaycan yalnız ticarətin artmasını kifayət hesab etmir. Məqsəd birgə investisiya qoymaq, birlikdə istehsal etmək və məhsulları xarici bazarlara çıxarmaqdır. Bu yanaşma münasibətləri sadə alqı-satqı modelindən çıxarıb daha yüksək səviyyəli iqtisadi tərəfdaşlığa gətirir. Başqa sözlə, Azərbaycan Mərkəzi Asiya ilə əməkdaşlıqda yeni mərhələyə keçməyi təklif edir: yalnız bir-birimizlə ticarət etməyək, birlikdə dəyər yaradaq. Bu modelin reallaşmasında isə nəqliyyat xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Xəzər dənizi artıq Azərbaycanla Mərkəzi Asiyanı ayıran su hövzəsi kimi deyil, onları birləşdirən strateji nəqliyyat məkanı kimi çıxış edir.
Azərbaycan son illərdə bu istiqamətdə böyük sərmayələr yatırıb. Dəniz limanları, dəmir yolları, avtomobil yolları və hava limanları ölkənin tranzit imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib. Bu infrastruktur yalnız Azərbaycanın öz iqtisadi ehtiyaclarına xidmət etmir. O, Mərkəzi Asiyanın dünya bazarlarına çıxışında da mühüm rol oynayır. Məhz buna görə Orta Dəhlizin əhəmiyyəti ildən-ilə artır. Cənab Prezident İlham Əliyevin bildirdiyi kimi, ötən il Orta Dəhliz üzrə tranzit yükdaşımaların həcmi 10 faizdən çox, bu ilin ilk səkkiz ayında isə daha təxminən 20 faiz artıb. Bu rəqəmlər marşrutun iqtisadi cəlbediciliyinin yüksəldiyini göstərir. Orta Dəhliz təkcə yük daşıyan yol deyil. O, Şərqlə Qərbi birləşdirən yeni iqtisadi əlaqələr sistemidir. Mərkəzi Asiyanın zəngin resursları və istehsal potensialı Azərbaycan üzərindən beynəlxalq bazarlara çıxır, Azərbaycan isə öz növbəsində bu geniş coğrafiyanın Avropa ilə əlaqələrinin mühüm halqasına çevrilir. Bu mənada Xəzər dənizinin hər iki sahilində nəqliyyat infrastrukturunun inkişaf etdirilməsi strateji əhəmiyyət daşıyır. Limanların, dəmir yollarının və avtomobil yollarının imkanlarının artırılması ilə yanaşı, onların rəqəmsal inteqrasiyası da vacibdir.
Millət vəkili onu da bildirib ki, cənab Prezidentin çıxışında “Rəqəmsal İpək Yolu” layihəsinin xüsusi vurğulanması da bunu göstərir. Xəzərin dibi ilə fiber-optik xətlərin inkişaf etdirilməsi nəqliyyat marşrutlarını yalnız fiziki deyil, rəqəmsal baxımdan da birləşdirir. XXI əsrin iqtisadiyyatında isə yükün sürətlə daşınması qədər məlumatın sürətlə ötürülməsi də əhəmiyyətlidir. Əməkdaşlığın digər mühüm istiqaməti enerjidir. Azərbaycan artıq Mərkəzi Asiya enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çıxarılmasında mühüm tranzit ölkəyə çevrilib. Türkmənistan və Qazaxıstandan neftin Azərbaycan ərazisi ilə nəql olunması və bu daşımaların həcminin artması bunun konkret göstəricisidir. Amma enerji əməkdaşlığının gələcəyi yalnız neft və qazla məhdudlaşmır. Yeni mərhələ yaşıl enerjidir. Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində aparılan işlər regionun enerji xəritəsini dəyişə biləcək layihələr sırasındadır. Bu, bir tərəfdən bərpaolunan enerji potensialından istifadəni artırır, digər tərəfdən isə Mərkəzi Asiya ilə Azərbaycanı yeni enerji sistemində birləşdirir. Beləliklə, qarşıdakı illərdə Xəzər yalnız neftin və yükün keçdiyi məkan olmayacaq. O, elektrik enerjisinin, rəqəmsal məlumatların, investisiyaların və yeni iqtisadi imkanların hərəkət etdiyi strateji bir məkana çevriləcək. Burada Azərbaycanın coğrafi mövqeyi ilə dövlət siyasətinin bir-birini tamamlaması xüsusilə diqqət çəkir. Coğrafiya ölkəyə imkan yaradır, lakin həmin imkanları iqtisadi gücə çevirmək üçün siyasi iradə, infrastruktur və uzunmüddətli strategiya lazımdır. Azərbaycan son illərdə məhz bu istiqamətdə ardıcıl addımlar atıb.
Cənab Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşıdakı çıxışı göstərir ki, Azərbaycanın qarşısında duran məqsəd yalnız mövcud layihələri davam etdirmək deyil. Məqsəd daha böyük iqtisadi məkan yaratmaq, ölkələri istehsal, investisiya, enerji və nəqliyyat zəncirləri ilə bir-birinə bağlamaqdır. Bu baxımdan Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında əməkdaşlıq yeni iqtisadi coğrafiyanın formalaşmasına xidmət edir. Bu coğrafiyanın mərkəzində Xəzər, onun ətrafında isə Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətlərinin yaratdığı geniş tərəfdaşlıq məkanı dayanır. Ən mühüm məsələ isə budur ki, bu proses yalnız iqtisadi maraqlarla məhdudlaşmır. Sülh, təhlükəsizlik və sabitlik bu böyük layihələrin əsas şərtidir. Cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışının sonunda məhz bu məsələyə xüsusi diqqət yetirməsi təsadüfi deyil. Çünki yolların, limanların və enerji dəhlizlərinin davamlı işləməsi üçün əvvəlcə etibarlı siyasi mühit lazımdır. İqtisadi əməkdaşlığın möhkəmlənməsi isə öz növbəsində ölkələr arasında qarşılıqlı asılılığı və etimadı artırır. Deməli, Türkmənbaşı görüşünün iqtisadi mahiyyətini bir cümlə ilə ifadə etmək mümkündür: Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri artıq yalnız mövcud imkanlardan istifadə etməyə deyil, birlikdə yeni imkanlar yaratmağa başlayırlar. Xəzər bu yeni mərhələnin coğrafi mərkəzidirsə, Azərbaycan onun mühüm bağlantı nöqtələrindən biridir. Orta Dəhliz, yaşıl enerji, rəqəmsal bağlantılar, investisiya fondları və birgə istehsal layihələri isə bu əməkdaşlığın gələcəyə uzanan əsas sütunlarıdır-deyə Səttar Möhbalıyev fikrini tamamlayıb.
Geri dön