Milyardlarla ulduz var, amma gecə səması qaranlıqdır – Səbəbi nədir?
Dünən, 23:23. Yazar: vasif
Kainatda ağlasığmaz sayda ulduz olduğu halda gecələr səmanın böyük hissəsinin qaranlıq görünməsi uzun illər astronomları düşündürən suallardan biri olub. Elmdə “Olbers paradoksu” kimi tanınan bu hadisənin izahı əsasən kainatın sonlu yaşı və genişlənməsi ilə bağlıdır.
Əgər kainat sonsuz yaşda, dəyişməz və hər tərəfi bərabər şəkildə ulduzlarla dolu olsaydı, hansı istiqamətə baxmağımızdan asılı olmayaraq baxış xəttimiz sonda bir ulduza çatmalı idi. Bu halda gecə səmasının demək olar ki, hər nöqtəsi ulduz səthi qədər parlaq görünərdi. Reallıqda isə belə deyil.
Bunun əsas səbəblərindən biri kainatın təxminən 13,8 milyard il yaşında olmasıdır. İşıq sonlu sürətlə hərəkət etdiyindən uzaq kosmik bölgələrdən gələn bütün işığın bizə çatması üçün kifayət qədər zaman olmayıb. Ulduzların özləri də kainatın başlanğıcından etibarən mövcud olmayıb, sonrakı dövrlərdə yaranıblar.
Müşahidə olunan kainatın radiusunun təxminən 46 milyard işıq ili olması isə ilk baxışdan çaşdırıcı görünə bilər. Bunun səbəbi işıq Yerə doğru hərəkət etdiyi müddətdə kainatın özünün də genişlənməsidir. Buna görə həmin işığı vaxtilə yayan bölgələr hazırda əvvəlkindən xeyli uzaqdadır.
Kainatın genişlənməsi işığın özünə də təsir göstərir. Uzaq mənbələrdən gələn işığın dalğa uzunluğu kosmos genişləndikcə uzanır. “Kosmoloji qırmızıya sürüşmə” adlanan bu hadisə nəticəsində şüalanmanın enerjisi azalır və onun bir hissəsi insan gözünün görə bilmədiyi infraqırmızı və daha uzun dalğa diapazonlarına keçir.
Bunun ən məşhur nümunələrindən biri kosmik mikrodalğalı fon şüalanmasıdır. Erkən kainatdan qalan bu şüalanma səmanın demək olar ki, bütün istiqamətlərindən gəlir. Lakin temperaturu təxminən 2,7 kelvin olduğundan əsasən mikrodalğa diapazonundadır və gözümüz onu görə bilmir.
Kosmik toz da müəyyən miqdarda ulduz işığını udur, ancaq gecə səmasının qaranlığını təkbaşına izah edə bilməz. Udulan enerji sonradan başqa dalğa uzunluqlarında yenidən şüalanır.
Beləliklə, gecə səmasının qaranlıq görünməsi kainatda işığın az olması demək deyil. Kainatın sonlu yaşı, işığın sonlu sürəti, ulduzların məhdud ömrü və kosmosun genişlənməsi birlikdə gördüyümüz qaranlıq səmanın əsas səbəblərini yaradır.
Geri dön