Manaf Manafov:"Dağ-mədən sənayesinin inkişafı Azərbaycanın iqtisadi potensialını genişləndirir"
Bu gün, 10:40. Yazar: azer
Azərbaycanın iqtisadi inkişaf yolunda elə mərhələlər mövcuddur ki, onların əhəmiyyəti yalnız əldə olunan cari nəticələrlə məhdudlaşmır. Belə dövrlər ölkənin qarşıdakı illər üçün inkişaf prioritetlərini müəyyən edir, mövcud iqtisadi imkanlara yeni məzmun qazandırır və milli resursların daha geniş strateji hədəflərə istiqamətləndirilməsinə şərait yaradır. 22 sentyabr 2026-cı ildə cənab Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən və “Azərbaycan Respublikasında 2027–2030-cu illərdə dağ-mədən (metal filizləri) və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramı”na həsr olunmuş müşavirə də məhz belə strateji mərhələnin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirdi. Bu sözləri mətbuata verdiyi açıqlamasında...
Bu fikirləri aia.az-a açıqlamasında Nərimanov Rayon Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı Birliyinin rəisi, Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü Manaf Manafov deyib.
Fikirlərini davam etdirən hakim partiya təmsilçisi bildirib ki,keçirilən müşavirənin əhəmiyyətini yalnız dağ-mədən və metallurgiya sahələrinin inkişafı çərçivəsində qiymətləndirmək kifayət deyil. Burada Azərbaycanın gələcək iqtisadi inkişaf modelinə dair daha geniş yanaşma özünü göstərir. Məqsəd yeraltı sərvətlərin yalnız hasil edilərək xarici bazarlara çıxarılması deyil, həmin resursların ölkə daxilində emal olunması və daha yüksək əlavə dəyər yaradan sənaye məhsullarına çevrilməsidir. Cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışında da dağ-mədən və metallurgiya sənayesi ölkə iqtisadiyyatının, xüsusilə qeyri-neft sektorunun inkişafında mühüm perspektivlərə malik istiqamət kimi təqdim edilir. Növbəti dörd il ərzində bu sahədə müasir sənaye istiqamətinin formalaşdırılması və beş mindən artıq daimi iş yerinin yaradılması planlaşdırılır. Burada əsas diqqət yalnız təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə edilməsinə deyil, həm də tam istehsal zəncirinin qurulmasına yönəldilir.
Məsələnin əsas mahiyyəti də məhz bundan ibarətdir. Müasir iqtisadi sistemdə ölkənin malik olduğu sərvətlərin həcmi qədər, həmin resurslardan nə qədər əlavə iqtisadi dəyər yaradılması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Faydalı qazıntının yerin altından çıxarılması prosesin başlanğıc mərhələsidirsə, onun zənginləşdirilməsi, emal edilməsi, sənaye məhsuluna çevrilməsi və hazır məhsul formasında dünya bazarlarına təqdim olunması daha yüksək iqtisadi mərhələdir. Cənab Prezidentin çıxışında da filizin yalnız xammal kimi ixrac edilməsinin məqsədəuyğun olmadığı, yeni yataqların müəyyənləşdirilməsi halında zənginləşdirmə və emal da daxil olmaqla bütöv istehsal zəncirinin yaradılmasının vacibliyi xüsusi qeyd edilir.
Azərbaycan uzun illər ərzində enerji resurslarından əldə etdiyi iqtisadi imkanları sosial-iqtisadi inkişafın sürətləndirilməsinə, infrastrukturun yenilənməsinə və ölkənin iqtisadi bazasının möhkəmləndirilməsinə yönəldib. Cənab Prezident son iki onillik ərzində həyata keçirilmiş dövlət proqramlarının nəticələrindən danışarkən əsas infrastruktur layihələrinin reallaşdırıldığını, enerji təhlükəsizliyinin təmin olunduğunu və ölkənin iqtisadi gücünün əhəmiyyətli dərəcədə artdığını vurğulayır. İndi isə qarşıda həmin imkanların yeni sənaye sahələrinin inkişafına istiqamətləndirilməsi vəzifəsi dayanır. Bu baxımdan dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı təsadüfi istiqamət deyil. Bu sahə qeyri-neft sektorunun genişləndirilməsi, istehsal potensialının artırılması və iqtisadiyyatın yeni sənaye dayaqları üzərində daha da möhkəmləndirilməsi siyasətinin mühüm hissəsidir.
Müşavirədə diqqət çəkən əsas məsələlərdən biri də işğaldan azad edilmiş ərazilərin təbii sərvətlərinin iqtisadi proseslərə cəlb olunmasıdır. İşğal dövründə Azərbaycanın təbii ehtiyatlarına vurulan zərər, meşə fondunun məhv edilməsi və sərvətlərin qanunsuz şəkildə istismar olunması cənab Prezidentin çıxışında xüsusi diqqətə çatdırılır. Bu gün isə həmin ərazilərdə tamamilə fərqli yanaşma formalaşıb. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun təbii ehtiyatları artıq dağıdıcı məqsədlərlə deyil, ölkənin milli iqtisadi inkişaf prioritetlərinə uyğun şəkildə qiymətləndirilir. Kəlbəcər, Ağdərə və Zəngilan rayonlarında yerləşən qızıl, mis və molibden yataqlarının istismara cəlb edilməsi nəzərdə tutulur. Ağdərədə bu istiqamətdə işlərə artıq başlanılıb, Kəlbəcər və Zəngilanda isə növbəti mərhələlərdə fəaliyyətin genişləndirilməsi planlaşdırılır. Beləliklə, Qarabağ yalnız bərpa olunan yaşayış məkanı deyil, həm də öz təbii ehtiyatları, iqtisadi imkanları və sənaye potensialı ilə Azərbaycanın ümumi iqtisadi inkişaf sistemində mühüm yer tutan regiona çevrilir.
Cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışında bildirildiyi kimi, yaradılması nəzərdə tutulan sənaye parkının əsas məqsədlərindən biri də dağ-mədən sənayesinin inkişafına şərait yaratmaqdır. Daşkəsən filiz yatağının istismara cəlb olunması və ətraf ərazilərdə planlaşdırılan layihələr burada yeni sənaye infrastrukturunun formalaşdırılmasını zəruri edir. Lakin qarşıya qoyulan vəzifə yalnız filiz hasilatının artırılması ilə yekunlaşmır. Filizin zənginləşdirilməsi, pelet və briketləşdirilmiş dəmir istehsal edən müəssisələrin yaradılması, həmçinin xammalın daşınmasının iqtisadi baxımdan səmərəli təşkili nəzərdə tutulur. Başqa sözlə, mədən, emal müəssisəsi, bazar və ixrac imkanları ayrı-ayrı istiqamətlər kimi deyil, vahid istehsal sisteminin tərkib hissələri kimi qurulmalıdır. Bu yanaşma Azərbaycanın sənaye siyasətində yeni keyfiyyət mərhələsinin formalaşdığını göstərir.
Ölkənin qarşısında duran mühüm məsələlərdən biri də mövcud yataqların müasir geoloji yanaşmalar əsasında yenidən araşdırılmasıdır. Cənab Prezident qeyd edir ki, sovet dövründə hazırlanmış geoloji məlumatların üzərindən təxminən 40 il keçib və bu müddət ərzində texnologiyalar əhəmiyyətli dərəcədə yenilənib. Bu gün müasir üsullar vasitəsilə yataqların ehtiyatlarını daha dəqiq müəyyənləşdirmək mümkündür. Əvvəllər aşkar edilməmiş ehtiyatların yeni texnologiyalarla müəyyən olunması, geoloji kəşfiyyat işlərinin genişləndirilməsi və yeni yataqların aşkarlanması Azərbaycanın gələcək sənaye imkanlarını daha da artırmaq potensialına malikdir. Bu baxımdan Naxçıvan Muxtar Respublikasında geoloji kəşfiyyat fəaliyyətinin başlanması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Balakən rayonunda yerləşən “Filizçay” polimetal yatağı da bu strategiyanın mühüm istiqamətlərindən biridir. Cənab Prezident bu yatağın Avropada perspektivli yataqlardan biri olduğunu bildirir və onun istismara hazırlanması ilə bağlı işlərin davam etdirildiyini qeyd edir. Yatağın gələcək istismarına hazırlıq çərçivəsində texniki-iqtisadi əsaslandırmanın başa çatdırılması, investisiya qərarının qəbul olunması və sonrakı mərhələdə xarici investorların müəyyən payla prosesə cəlb edilməsi imkanları nəzərdən keçirilir. Bu yanaşma Azərbaycanın investisiya siyasətində xarici kapital üçün açıq imkanların saxlanılması ilə yanaşı, milli iqtisadi maraqların da əsas götürüldüyünü göstərir.
Dağ-mədən sektorunun genişləndirilməsi iqtisadi üstünlüklərlə yanaşı, ətraf mühitin qorunması baxımından da ciddi məsuliyyət yaradır. Bu səbəbdən cənab Prezidentin çıxışında ekoloji tələblərə xüsusi diqqət ayrılması mühüm məqamdır. Qərb Sənaye Parkında reallaşdırılması nəzərdə tutulan layihələrin ekoloji baxımdan hərtərəfli qiymətləndirilməsi və bütün müəyyən edilmiş ekoloji normalara ciddi şəkildə əməl olunması tələb olunur. Bu yanaşma göstərir ki, iqtisadi resursların istifadəsi zamanı təbiətin qorunması da əsas prioritetlərdən biri kimi nəzərə alınır. Prezidentin ifadə etdiyi kimi, Azərbaycanın sərvəti yalnız yerin altında yerləşən təbii ehtiyatlarla məhdudlaşmır, ölkənin təbiəti də qorunmalı milli sərvətdir.
Dövlət Proqramında xüsusi yer tutan digər istiqamət metallurgiya sənayesinin inkişaf etdirilməsidir. Alüminium istehsalının 2030-cu ilin sonuna qədər 100 min tona çatdırılması planlaşdırılır və bu məqsədlə bir neçə yeni zavodun yaradılması nəzərdə tutulur. Bu hədəf də eyni sənaye məntiqinə əsaslanır: Azərbaycanın istehsal imkanları yalnız xammalın çıxarılması ilə kifayətlənməməli, daha çox əlavə dəyər yaradan emal və istehsal sahələri ilə tamamlanmalıdır. Bu baxımdan dağ-mədən və metallurgiya sahələri bir-birini tamamlayan vahid iqtisadi istiqamət kimi çıxış edir. Mineral ehtiyatların axtarışı və hasilatı bir tərəfi, onların emal edilərək yüksək əlavə dəyərə malik sənaye məhsullarına çevrilməsi isə digər tərəfi təşkil edir.
Müsahibimiz daha sonra bildirib ki, Dövlət Proqramının maliyyələşdirilməsi ilə bağlı müəyyənləşdirilən yanaşma da diqqətəlayiqdir. Cənab Prezidentin çıxışından görünür ki, proqramın icrası dövlət tərəfindən təmin ediləcək. Eyni zamanda yerli və xarici investorların müəyyən payla layihələrdə iştirak etməsi üçün imkanlar da saxlanılır. Bu model dövlətin strateji sənaye layihələrində əsas təşəbbüskar rolunu qoruması ilə yanaşı, özəl və xarici kapitalın maliyyə və texnoloji imkanlarından istifadə etməyə şərait yaradır. Beləliklə, Azərbaycan mühüm sənaye layihələrinin reallaşdırılmasını yalnız xarici investisiyadan asılı vəziyyətə salmadan, investorların iştirakına da açıq imkan yaradır.
Bütün bu tədbirlərin nəticəsində qarşıdakı illərdə Azərbaycanın iqtisadi strukturunda yeni sənaye istiqamətinin daha da möhkəmlənməsi nəzərdə tutulur. Beş mindən çox yeni daimi iş yerinin yaradılması, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda məşğulluğun genişləndirilməsi, dövlət büdcəsinə əlavə vergi daxilolmalarının təmin edilməsi, ixrac imkanlarının artırılması və iqtisadiyyata əhəmiyyətli maliyyə töhfəsinin formalaşması proqramın qarşıya qoyduğu əsas nəticələr sırasındadır. Cənab Prezident çıxışında illik müsbət maliyyə təsirinin bir milyard manatdan artıq ola biləcəyini də bildirir. Əgər əvvəlki mərhələdə əsas hədəflərdən biri Azərbaycanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunması idisə, hazırkı mərhələdə daha geniş iqtisadi məqsədlər ön plana çıxır. Söhbət enerji resurslarından əldə olunan imkanların qeyri-neft sənayesinin inkişafına yönəldilməsindən, yeraltı sərvətlərin yüksək əlavə dəyər yaradan məhsullara çevrilməsindən, işğaldan azad olunmuş ərazilərin təbii potensialının isə onların sürətli sosial-iqtisadi inkişafına xidmət etməsindən gedir.
Bu baxımdan 2027–2030-cu illəri əhatə edən Dövlət Proqramını yalnız dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına yönəlmiş sənəd kimi qiymətləndirmək kifayət etmir. Sənəddə nəzərdə tutulan tədbirlər Azərbaycanın sənaye siyasətinin yeni istiqamətlərini, təbii sərvətlərdən istifadənin müasir modelini və iqtisadi inkişafın növbəti mərhələsinin əsas konturlarını müəyyənləşdirir. Bu mənada Dövlət Proqramı Azərbaycanın iqtisadi inkişafında yeni sənaye mərhələsinə keçidi şərtləndirən mühüm strateji sənəd kimi çıxış edir-– deyə, Manaf Manafov fikirlərini tamamlayıb.
Geri dön