Sabitlikdən təhlükəsizliyə: Türk dünyasının ortaq gücü
Bu gün, 20:20. Yazar: azer
Türk Dövlətləri Təşkilatının sürətlə inkişaf etdiyi, beynəlxalq münasibətlər sistemində rolunun və nüfuzunun artdığı bir mərhələdə təhlükəsizlik məsələləri xüsusi aktuallıq qazanır. Prezident İlham Əliyevin TDT-yə üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxsləri ilə görüşdə səsləndirdiyi fikirlər də məhz bu reallıqdan çıxış edərək Türk dövlətləri arasında təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın daha yüksək səviyyəyə çatdırılmasının vacibliyini ortaya qoyur.
Bu fikirləri aia.az-a açıqlamasında Milli Məclisin üzvü Tamam Cəfərova deyib.
Deputat bildirib ki, bu gün dünyanın müxtəlif bölgələrində qeyri-sabitlik, münaqişələr və yeni təhlükəsizlik çağırışları müşahidə olunur. Belə bir mürəkkəb geosiyasi şəraitdə TDT məkanında sabitlik, sülh və təhlükəsizliyin qorunması böyük üstünlükdür. Çünki siyasi və iqtisadi sabitlik olmadan davamlı inkişaf, investisiyaların cəlb edilməsi, yeni texnologiyaların tətbiqi və innovativ iqtisadiyyatın formalaşdırılması mümkün deyil. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, məhz bu sabitlik və təhlükəsizlik Türk dövlətlərini yerləşdikləri regiondakı bir sıra digər ölkələrdən fərqləndirən mühüm amillərdəndir.
TDT məkanının digər mühüm üstünlüyü iqtisadi dinamika ilə bağlıdır. Sənaye istehsalının artması, iqtisadi göstəricilərin müsbət istiqamətdə dəyişməsi və maliyyə sistemlərinin sabitliyi üzv ölkələrin inkişaf potensialını nümayiş etdirir. Bu göstəricilər yalnız ayrı-ayrı dövlətlərin uğuru deyil, həm də qarşılıqlı əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün möhkəm zəmin yaradır.
Lakin müasir dövrdə təhlükəsizlik anlayışının özü də dəyişir. Artıq dövlətlərin təhlükəsizliyini yalnız fiziki sərhədlərin və ərazi bütövlüyünün qorunması ilə məhdudlaşdırmaq mümkün deyil. Hibrid təhdidlər, kibertəhlükələr, informasiya manipulyasiyaları və dezinformasiya kampaniyaları dövlətlərin qarşısında yeni çağırışlar yaradır. Prezident İlham Əliyevin də qeyd etdiyi kimi, bu gün ənənəvi təhdidlərlə yanaşı, kibertəhdidlər və hibrid xarakterli risklər də ortaq təhlükəsizlik gündəliyinin mühüm hissəsinə çevrilib.
Bu baxımdan TDT ölkələri arasında operativ məlumat mübadiləsinin gücləndirilməsi, təhlükəsizlik qurumları arasında koordinasiyanın artırılması, kiberməkanda əməkdaşlığın genişləndirilməsi və informasiya təhlükəsizliyi sahəsində birgə mexanizmlərin formalaşdırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Təhdidlərin xarakteri dəyişdikcə onlara qarşı mübarizə də daha çevik, koordinasiyalı və qabaqlayıcı olmalıdır. Prezidentin çıxışında dövlət təhlükəsizliyinə cavabdeh qurumların fəaliyyətinin əlaqələndirilməsi və mümkün təhdidlərin qarşısının alınması üçün operativ məlumat mübadiləsinin vacibliyi də xüsusi vurğulanıb.
Təhlükəsizlik gündəliyinin mühüm istiqamətlərindən biri də kritik infrastrukturun mühafizəsidir. Enerji sistemləri, rabitə şəbəkələri, rəqəmsal infrastrukturlar və nəqliyyat dəhlizləri müasir dövlətlərin iqtisadi və strateji dayanıqlığının əsas elementləridir. Bu səbəbdən onların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi TDT ölkələri arasında əməkdaşlığın prioritet istiqamətlərindən biri olmalıdır.
Xüsusilə Orta Dəhliz bu baxımdan yalnız iqtisadi və nəqliyyat layihəsi deyil, həm də regional sabitlik və təhlükəsizlik baxımından strateji əhəmiyyət daşıyan bağlantıdır. Azərbaycan Avropa ilə Asiya arasında mühüm nəqliyyat və enerji qovşağında yerləşməklə TDT məkanının tranzit imkanlarının genişlənməsində xüsusi rol oynayır. Prezident İlham Əliyev də Azərbaycanın coğrafi mövqeyinin nəqliyyat və enerji təhlükəsizliyi layihələrinin həyata keçirilməsində əhəmiyyətini vurğulayıb.
Bu kontekstdə Zəngəzur dəhlizinin açılması perspektivi də geniş regional bağlantıların inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Nəqliyyat marşrutlarının şaxələndirilməsi, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz və Türkiyə arasında əlaqələrin gücləndirilməsi yalnız ticarət dövriyyəsinin artmasına deyil, həm də regionda qarşılıqlı asılılığın və sabitliyin möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər. Azərbaycanın hökumətlərarası TDT gündəliyində Orta Dəhlizlə yanaşı Zəngəzur dəhlizinin də əhəmiyyətini xüsusi qeyd etdiyi rəsmi materiallarda əksini tapır.
Türk dünyasının təhlükəsizlik gündəliyinin digər mühüm istiqaməti isə milli və mənəvi dəyərlərin qorunmasıdır. Prezident İlham Əliyevin çıxışında milli prinsiplərə, milli özünüdərkə və mənəvi dəyərlərə sadiqliyin xüsusi vurğulanması təsadüfi deyil. Qloballaşmanın sürətləndiyi bir dövrdə gənc nəslin öz tarixinə, milli kimliyinə, dilinə, mədəniyyətinə və mənəvi irsinə bağlı ruhda yetişdirilməsi dövlətlərin gələcək dayanıqlığı baxımından mühüm amildir.
Bu məsələnin ideoloji təhlükəsizlik aspekti də var. Müxtəlif informasiya platformaları vasitəsilə cəmiyyətlərə yad narrativlərin, manipulyativ məlumatların və dezinformasiyanın ötürülməsi ictimai həmrəyliyə təsir göstərə bilər. Ona görə də informasiya təhlükəsizliyinin təmin olunması, media savadlılığının artırılması və cəmiyyətlərin dezinformasiyaya qarşı dayanıqlılığının gücləndirilməsi TDT çərçivəsində ortaq fəaliyyət istiqamətlərindən birinə çevrilə bilər.
Bütün bunlar göstərir ki, Türk Dövlətləri Təşkilatının qarşısında duran təhlükəsizlik gündəliyi çoxşaxəlidir. Terrorizm, transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıq, narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi, ekstremizm, hibrid təhdidlər və kritik infrastrukturun mühafizəsi kimi məsələlər ayrı-ayrı dövlətlərin təkbaşına həll edə biləcəyi problemlər deyil. Bu səbəbdən təhlükəsizlik şuraları arasında mütəmadi dialoq, məlumat və təcrübə mübadiləsi, birgə fəaliyyət və koordinasiya xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Prezident İlham Əliyevin görüşdə səsləndirdiyi fikirlər bir daha göstərir ki, Türk Dövlətləri Təşkilatının gələcək gücü yalnız iqtisadi və siyasi imkanlarla deyil, həm də üzv ölkələrin təhlükəsizlik sahəsində nə qədər sıx əməkdaşlıq edə bilməsindən asılı olacaq. Sülh və sabitliyin qorunması, yeni təhlükələrə qarşı qabaqlayıcı tədbirlərin görülməsi, rəqəmsal və informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, strateji nəqliyyat və enerji infrastrukturlarının mühafizəsi ortaq təhlükəsizlik arxitekturasının əsas elementləridir.
Türk dövlətlərini birləşdirən ortaq tarix, mədəniyyət və mənəvi dəyərlər bu əməkdaşlıq üçün möhkəm zəmin yaradır. Bu zəmin üzərində formalaşan təhlükəsizlik həmrəyliyi isə TDT-nin beynəlxalq proseslərdə daha fəal və məsuliyyətli rol oynamasına imkan verə bilər. Bu baxımdan təhlükəsiz və sabit Türk dünyası yalnız üzv dövlətlərin deyil, bütövlükdə Avrasiya məkanının davamlı inkişafına mühüm töhfə verə biləcək strateji amildir.
Geri dön