Diplomatik korpusun Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri Ermənistanın revanşist dairələrini niyə narahat edir?
Bu gün, 15:01. Yazar: azer
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin tam bərpasından sonra Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yeni reallıqlar sürətlə möhkəmlənir. Bu reallıqlar artıq yalnız Azərbaycanın siyasi bəyanatlarında deyil, beynəlxalq nümayəndələrin bölgəyə səfərlərində, burada aparılan genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işləri ilə tanışlıqlarında və Azərbaycanın suveren ərazilərində gedən prosesləri yerində müşahidə etmələrində də öz əksini tapır.
2026-cı il sentyabrın 11–12-də Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpus nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri də məhz bu baxımdan diqqət çəkən hadisələrdən biri oldu. Səfərdə 58 ölkəni və 9 beynəlxalq təşkilatı təmsil edən 150 nəfərin iştirak etdiyi bildirildi. Səfər çərçivəsində diplomatik nümayəndələr Xankəndi, Şuşa, Ağdərə və Kəlbəcərdə həyata keçirilən bərpa, quruculuq və sosial-iqtisadi layihələrlə tanış olublar. Eyni zamanda, bölgənin tarixi-mədəni irsi və onun qorunması istiqamətində görülən işlər barədə məlumat əldə ediblər. Bu, 2020-ci ildən bəri diplomatik korpus nümayəndələrinin azad edilmiş ərazilərə 22-ci səfəri kimi təqdim olunur.
Bu səfərin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, diplomatik nümayəndələr Qarabağ və Şərqi Zəngəzur haqqında yalnız informasiya mənbələrindən deyil, bilavasitə yerində müşahidə aparmaq imkanı əldə ediblər. Onlar dağıntıların miqyasını, bərpa prosesini, yeni infrastrukturun qurulmasını, yaşayış məntəqələrinin yenidən salınmasını və ərazilərin Böyük Qayıdışa hazırlanmasını yaxından görə biliblər.
Məhz bu faktın özü səfərin siyasi və informasiya əhəmiyyətini artırır.
Səfərin ardınca Ermənistanda və erməni diaspor çevrələrində diplomatik nümayəndələrin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura getməsinə qarşı kəskin reaksiyalar səsləndirilib. Azərbaycan mediasında yayılan məlumatlara görə, bəzi erməni siyasi və ictimai dairələri xarici diplomatların səfərini tənqid edib, diplomatik nümayəndələrə və onların təmsil etdikləri dövlətlərə qarşı sərt ifadələr işlədilib.
Bu reaksiyaların diqqətçəkən tərəfi ondan ibarətdir ki, söhbət Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazisinə xarici diplomatların səfərindən gedir. Diplomatik nümayəndələrin Azərbaycanın müxtəlif bölgələrinə səfər etməsi isə mahiyyət etibarilə Azərbaycan dövlətinin təşkil etdiyi rəsmi tədbirdir.
Başqa sözlə, məsələ yalnız bir səfərin ətrafında yaranmış mübahisədən ibarət deyil. Səfərə qarşı kampaniyanın özü Cənubi Qafqazda formalaşmış yeni siyasi reallıqların bəzi dairələr tərəfindən hələ də qəbul edilmədiyini göstərən nümunə kimi təqdim olunur.
Azərbaycan tərəfinin açıqlamalarında da məhz bu məqam xüsusi vurğulanır. Milli Məclis deputatları və ictimai qurumlar Ermənistan daxilində səfərə qarşı reaksiyaları revanşist meyillərin qalması ilə əlaqələndiriblər.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfər edən diplomatların qarşılaşdığı əsas reallıq bölgədə genişmiqyaslı quruculuq prosesinin aparılmasıdır.
Azərbaycan 2020-ci ildən sonra qarşısında duran ən mühüm vəzifələrdən birini işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsi kimi müəyyənləşdirib. Bu məqsədlə yollar, tunellər, hava limanları, elektrik və su infrastrukturu, yaşayış kompleksləri, məktəblər, xəstəxanalar və digər sosial obyektlər yaradılır.
Diplomatların bu proseslərlə yerində tanış olması Azərbaycanın postmünaqişə dövründə həyata keçirdiyi siyasətin beynəlxalq nümayəndələr tərəfindən birbaşa müşahidə edilməsinə imkan yaradır.
Bu baxımdan səfərin əhəmiyyətini yalnız siyasi protokol hadisəsi kimi qiymətləndirmək kifayət deyil. Burada həm də informasiya və diplomatik aspekt mövcuddur: müxtəlif ölkələrin nümayəndələri bölgədəki vəziyyəti öz gözləri ilə görür, Azərbaycanın təqdim etdiyi məlumatları real mənzərə ilə müqayisə etmək imkanı əldə edirlər.
Səfərə qarşı etirazların ən mühüm tərəfi onun hansı məqam üzərində qurulmasıdır.
Əgər xarici diplomatların Azərbaycan ərazisindəki Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri belə kəskin etirazla qarşılanırsa, bu, müəyyən dairələrin bölgəyə dair əvvəlki siyasi təsəvvürləri qorumağa çalışdığını göstərən fakt kimi müzakirə olunur.
Azərbaycanın mövqeyinə görə, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur ölkənin ayrılmaz hissəsidir və Azərbaycanın həmin ərazilərində dövlət tədbirləri keçirməsi onun suveren hüquqları çərçivəsindədir.
Bu kontekstdə səfərin qarşısının alınmasına və ya diplomatların təzyiq altında saxlanmasına yönələn çağırışlar Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxilə məsələsini də gündəmə gətirir. Azərbaycan parlamentində və ictimai təşkilatların açıqlamalarında bu yanaşma məhz belə qiymətləndirilib.
Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması və sülh gündəliyinin irəlilədiyi bir vaxtda bu cür reaksiyalar ayrıca əhəmiyyət kəsb edir.
Sülh yalnız siyasi sənədlərin imzalanması ilə məhdudlaşmır. Davamlı sülh üçün tərəflərin bir-birinin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət etməsi, qarşı tərəfin daxili işlərinə müdaxilədən çəkinməsi və cəmiyyətlərdə düşmənçilik ritorikasının azalması da mühüm amillərdir.
Bu baxımdan diplomatların səfərinə qarşı sərt kampaniyanın aparılması sülh və etimad mühitinin formalaşması baxımından problemli mesaj kimi qiymətləndirilir. Azərbaycan tərəfdən səsləndirilən mövqelərdə də vurğulanır ki, belə yanaşmalar qarşılıqlı etimada zərər vura və revanşist çağırışların yenidən gündəmə gəlməsinə şərait yarada bilər.
2020-ci ildən sonra azad edilmiş ərazilərə müxtəlif ölkələrin diplomatlarının səfərlərinin davam etməsi Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun Azərbaycanın dövlət idarəçiliyi və sosial-iqtisadi məkanına inteqrasiyasının praktik tərəflərini nümayiş etdirir.
2026-cı ilin sentyabrında keçirilən son səfərin geniş tərkibi də diqqətdən yayınmır. 58 ölkə və 9 beynəlxalq təşkilatın nümayəndələrinin iştirakı bölgəyə beynəlxalq marağın mövcudluğunu göstərən fakt kimi təqdim olunur.
Diplomatların bölgədə aparılan quruculuq işlərini görməsi, yeni yaşayış məntəqələri ilə tanış olması və tarixi-mədəni irs obyektlərinə baş çəkməsi Azərbaycanın postmünaqişə dövründə həyata keçirdiyi siyasətin beynəlxalq nümayəndələrə birbaşa təqdim olunmasına xidmət edir.
Cənubi Qafqazın gələcəyi keçmiş münaqişənin yeni nəsillərə ötürülməsi ilə deyil, yeni əməkdaşlıq mexanizmlərinin qurulması ilə müəyyənləşməlidir.
Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirdiyi bərpa və quruculuq işləri, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı və bölgənin iqtisadi potensialının yenidən canlandırılması postmünaqişə mərhələsinin əsas istiqamətlərindəndir.
Bu prosesləri yerində görmək üçün Azərbaycana gələn xarici diplomatların səfərinə qarşı təzyiq və etirazların səsləndirilməsi isə sülh mühitinin formalaşdırılması baxımından müzakirə edilməli məsələdir. “Sülh” anlayışı yalnız siyasi tribunadan səsləndirilən bəyanat deyil, həm də qarşı tərəfin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və dövlət hüquqlarına hörmət tələb edən prinsipdir.
Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpus nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura 11–12 sentyabr 2026-cı il tarixlərində baş tutan səfəri bölgədə formalaşmış yeni reallıqların yerində müşahidə olunması baxımından diqqətəlayiq hadisədir.
Səfərin 58 ölkə və 9 beynəlxalq təşkilatı təmsil edən 150 nəfəri əhatə etməsi, eləcə də bunun 2020-ci ildən sonra azad edilmiş ərazilərə diplomatik korpusun 22-ci səfəri olması onun ardıcıl diplomatik təmaslar kontekstində baş verdiyini göstərir.
Bu səfərə qarşı Ermənistanda və erməni diaspor çevrələrində səslənən sərt reaksiyalar isə yeni reallıqların bütün siyasi və ictimai dairələr tərəfindən eyni dərəcədə qəbul edilmədiyini göstərən nümunə kimi təqdim olunur.
Bayram Xudayarov
Elm və Təhsil Nazirliyi Fizika İnstitutunun əməkdaşı,
"Heydər Əliyev məktəbinin davamçıları" Feysbuk qrupunun təsisçisi və rəhbəri,
YAP-ın fəal üzvü
Geri dön