Hörmüz planı son anda dağıldı: Körfəz ölkələri İranla ortaq mövqeyə gələ bilmədi
Bu gün, 18:14. Yazar: vasif
Hörmüz boğazında tanker hərəkətinin bərpası üçün Omanın vasitəçiliyi ilə hazırlanmış regional danışıqlar son anda təxirə salınıb. Sentyabrın 14-də Salalah şəhərində keçirilməsi nəzərdə tutulan görüş İranla Körfəz ölkələri arasında vahid mövqenin formalaşdırılmasının nə qədər çətin olduğunu bir daha göstərib.
Omanın təklif etdiyi plan tankerlərin Hörmüzdən müntəzəm və təhlükəsiz keçidinin təmin edilməsini, naviqasiya təhlükəsizliyi və ətraf mühitin qorunması üçün könüllü ödəniş mexanizminin yaradılmasını nəzərdə tuturdu. Diqqətçəkən məqam danışıqların ABŞ-ın birbaşa iştirakı olmadan keçirilməsinin planlaşdırılması idi.
Lakin görüş yaxınlaşdıqca iştirakçıların sayı ilə bağlı qeyri-müəyyənlik yaranıb. İraq iştirakını rəsmən təsdiqləsə də, Bəhreyn İranla diplomatik münasibətlərinin olmamasını əsas gətirərək prosesə qatılmayıb. Körfəz Əməkdaşlıq Şurasının digər üzvlərindən də açıq iştirak təsdiqi gəlməyib. Oman xarici işlər naziri Bədr əl-Busaidi görüşün “konsensus naminə” təxirə salındığını açıqlayıb. İran mediası isə təşəbbüsün Tehrandan gəldiyini bildirib.
Prosesin dalana dirənməsinin əsas səbəblərindən biri Körfəz dövlətlərinin İranla ayrıca təhlükəsizlik razılaşmasına münasibətdə ortaq mövqeyə malik olmamasıdır. Digər mühüm amil ABŞ-ın danışıqlar formatından kənarda qalmasıdır. Vaşinqton Hörmüzdə təhlükəsizliyin təmin edilməsində öz hərbi imkanlarının həlledici olduğunu bildirir və boğaz üzərindəki təzyiqi İranla daha geniş qarşıdurmanın mühüm elementi kimi görür.
Diplomatik təşəbbüs bölgədə hərbi gərginliyin artdığı vaxta təsadüf edib. Səudiyyə Ərəbistanının Hörmüzdən yan keçməyə imkan verən Şərq-Qərb neft kəmərinə dron hücumu barədə məlumatlar və Bab əl-Məndəb istiqamətində təhlükəsizlik risklərinin artması dünya enerji daşımalarının iki mühüm marşrutu ilə bağlı narahatlığı daha da gücləndirib.
Gərginliyin enerji bazarına təsiri də hiss olunur. Hörmüzdə məhdudiyyətlərin davam etməsi və regiondakı yeni hücumlar fonunda neft qiymətlərinin yenidən 100 dollar həddini keçdiyi bildirilir. Bu isə boğazdakı qarşıdurmanın artıq yalnız regional təhlükəsizlik deyil, qlobal iqtisadiyyat üçün də ciddi problemə çevrildiyini göstərir.
Salalah görüşünün təxirə salınması İranın Körfəz ölkələrini “parçaladığı”nı təkbaşına sübut etmir. Ancaq proses region dövlətlərinin Tehranla münasibətlər, Hörmüzün təhlükəsizliyi və ABŞ-ın rolu məsələsində hələ vahid mövqeyə gələ bilmədiyini göstərir. Boğazdakı böhranın həlli isə getdikcə daha çox Tehran-Vaşinqton qarşıdurmasının gələcəyindən asılı vəziyyətə düşür.
Geri dön