Xəzərin iki sahilində yeni güc xətti: Azərbaycan Mərkəzi Avrasiyanın əsas bağlantı mərkəzinə çevrilir
Bu gün, 19:00. Yazar: vasif
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətləri artıq ənənəvi ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsini aşaraq daha geniş geosiyasi və geoiqtisadi məzmun qazanır. Qazaxıstan, Özbəkistan və digər region dövlətləri ilə siyasi dialoqun dərinləşməsi, nəqliyyat, enerji, ticarət və investisiya layihələrinin genişlənməsi Xəzərin iki sahilini getdikcə vahid əməkdaşlıq məkanına çevirir.
Bu yeni reallığı “Mərkəzi Avrasiya” anlayışı ilə ifadə etmək mümkündür. Söhbət xəritədə yeni region yaratmaqdan deyil, Mərkəzi Asiya ilə Azərbaycan arasında formalaşan funksional bağlantılar sistemindən gedir. Əgər əvvəllər Xəzər Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiyanı ayıran coğrafi sərhəd kimi görünürdüsə, indi o, bu iki məkanı birləşdirən əsas nəqliyyat və enerji platformalarından birinə çevrilir.
Bu prosesdə Azərbaycanın mövqeyi xüsusilə əhəmiyyətlidir. Bakı limanı, Ələt logistika imkanları, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu və Türkiyə üzərindən Avropaya çıxış Azərbaycanı Mərkəzi Asiyanın Qərbə uzanan yollarının mühüm qovşağına çevirib. Beləliklə, ölkənin rolu yalnız tranzit funksiyası ilə məhdudlaşmır; Azərbaycan Şərqlə Qərb arasında iqtisadi əlaqələrin təşkilində fəal geosiyasi aktor kimi çıxış edir.
Yeni məkanın əsas infrastruktur dayağı isə Orta Dəhlizdir. Çin və Mərkəzi Asiyadan başlayaraq Xəzər, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya uzanan bu xətt təkcə alternativ yük marşrutu deyil. Orta Dəhliz Mərkəzi Asiya iqtisadiyyatlarını Azərbaycan və Türkiyə vasitəsilə Qərb bazarlarına daha sıx bağlayan strateji sistemə çevrilir.
Azərbaycan-Qazaxıstan və Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin sürətli inkişafı da bu prosesin siyasi və iqtisadi əsaslarını möhkəmləndirir. Əməkdaşlıq artıq diplomatik və mədəni əlaqələrlə kifayətlənmir. Nəqliyyat, sənaye, kənd təsərrüfatı, investisiya, rəqəmsallaşma və enerji sahələri vahid strateji gündəliyin elementlərinə çevrilir.
Enerji istiqamətində də yeni mərhələ başlayır. Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında bərpaolunan enerji və elektrik enerjisinin ötürülməsi üzrə əməkdaşlıq Xəzərin gələcək rolunu daha da artıra bilər. Perspektivdə Xəzər yalnız neft-qaz marşrutu deyil, Mərkəzi Asiyanın yaşıl enerji potensialını Qərb istiqamətinə daşıyan strateji enerji körpüsünə çevrilə bilər.
Siyasi və institusional əməkdaşlıqda Türk Dövlətləri Təşkilatı mühüm platformalardan biri kimi çıxış edir. TDT nəqliyyat, iqtisadiyyat, enerji, rəqəmsallaşma və humanitar əlaqələrin koordinasiyasına imkan verir. Beləliklə, formalaşan sistemdə Xəzər coğrafi körpü, Orta Dəhliz iqtisadi arteriya, TDT isə əsas siyasi-institusional bağlantılardan biri rolunu oynayır.
“Mərkəzi Avrasiya” ideyasının mahiyyəti yeni siyasi blok yaratmaq deyil. Əsas məqsəd qarşıdurma deyil, bağlantı; geosiyasi dominantlıq deyil, qarşılıqlı iqtisadi fayda üzərində qurulan əməkdaşlıq məkanının formalaşmasıdır. Məhz buna görə Azərbaycanın çoxvektorlu xarici siyasəti bu modeldə xüsusi əhəmiyyət qazanır.
Bu gün Mərkəzi Avrasiya hələ tam formalaşmış siyasi region deyil. Lakin onun nəqliyyat, enerji və iqtisadi konturları artıq görünür. Orta Dəhliz böyüdükcə, Xəzər üzərindən daşımalar və enerji əlaqələri genişləndikcə Azərbaycanla Mərkəzi Asiyanın qarşılıqlı asılılığı da güclənəcək.
Bu yeni xəritədə Azərbaycan sadəcə tranzit ölkə deyil. Bakı Mərkəzi Asiyanı Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa ilə birləşdirən əsas strateji qovşaqlardan birinə çevrilir. Məhz bu reallıq “Mərkəzi Avrasiya” anlayışına XXI əsrin yeni geosiyasi və geoiqtisadi məzmununu verir.
Geri dön