Aİ müşahidəçiləri sərhəddə niyə “səssizləşib”? Bakı-İrəvan yaxınlaşması yeni vəziyyət yaradıb
Dünən, 23:00. Yazar: vasif
Bir vaxtlar Ermənistan-Azərbaycan sərhədində fəaliyyəti ciddi siyasi müzakirələr doğuran Avropa İttifaqının Ermənistandakı müşahidə missiyası – EUMA son aylarda informasiya gündəmində əvvəlki qədər görünmür. Halbuki missiya fəaliyyətini dayandırmayıb: mandatının 2027-ci ilin fevralınadək davam etməsi nəzərdə tutulur və müşahidəçilər Ermənistan tərəfdən sərhədyanı ərazilərdə patrullar həyata keçirirlər.
EUMA 2023-cü ilin fevralından fəaliyyət göstərir və 200-dən çox əməkdaşı əhatə edir. Missiyanın rəsmi vəzifəsi sərhəddəki vəziyyəti müşahidə etmək, məlumat toplamaq və hesabatlar hazırlamaqdır. Ancaq Bakı ilə İrəvan arasında birbaşa təmasların artması və sülh gündəliyinin irəliləməsi onun siyasi görünürlüğünü xeyli azaldıb.
Aİ-nin Ermənistandakı təhlükəsizlik fəaliyyətində yeni istiqamətlərin ortaya çıxması da diqqət çəkir. Brüssel artıq kibertəhlükəsizlik, hibrid təhdidlər və xarici informasiya manipulyasiyası kimi sahələrdə Ermənistanın dövlət qurumlarına dəstəyi genişləndirməyə çalışır. Bu isə Aİ-nin diqqətinin yalnız Azərbaycan-Ermənistan sərhədindən daha geniş təhlükəsizlik gündəliyinə yönəldiyini göstərir.
Hərbi ekspert Ramil Məmmədli hesab edir ki, EUMA-nın regiondakı fəaliyyətinə yalnız Azərbaycan-Ermənistan münasibətləri prizmasından baxmaq düzgün deyil. Onun fikrincə, Qərbin Ermənistandakı uzunmüddətli strateji məqsədlərindən biri Rusiyanın bu ölkədəki təsir imkanlarının zəiflədilməsidir. Ekspert Aİ-nin Ermənistanda mövcudluğunu genişləndirməsini Moskva ilə Qərb arasında Cənubi Qafqaz uğrunda rəqabətin elementlərindən biri kimi qiymətləndirir. Bu, ekspertin siyasi qiymətləndirməsidir; missiyanın rəsmi mandatında onun kəşfiyyat strukturu olması göstərilmir.
Missiyanın əvvəlki qədər gündəmə gəlməməsinin başqa səbəbi sərhəddə vəziyyətin dəyişməsidir. EUMA rəhbəri Markus Ritterin açıqlamasına görə, 2025-ci ilin avqustunda Vaşinqton razılaşmalarından sonra sərhəddə insident qeydə alınmayıb. Bakı və İrəvan arasında birbaşa dialoq və iqtisadi təmaslar genişləndikcə müşahidə missiyasının əvvəlki siyasi çəkisinin azalması ehtimalı da artır.
Paşinyan daha əvvəl yekun sülh sazişindən sonra missiyanın gələcəyinin yenidən qiymətləndiriləcəyinə dair mesajlar verib. Ritter də sülh sazişi qüvvəyə mindikdən sonra missiyaya ehtiyacın qalmaya biləcəyini bildirib. Buna görə əsas sual artıq EUMA-nın sərhəddə nə qədər fəal olmasından çox, Bakı ilə İrəvan arasında sülh rəsmiləşdikdən sonra Aİ-nin Ermənistandakı təhlükəsizlik mövcudluğunun hansı formada davam edəcəyidir.
Beləliklə, Aİ müşahidəçilərinin “səssizləşməsi” onların sərhəddən getməsi demək deyil. Sadəcə, bölgədə siyasi mənzərə dəyişir: Azərbaycan-Ermənistan qarşıdurmasının zəifləməsi ilə EUMA-nın əvvəlki funksiyası arxa plana keçir, əvəzində Ermənistan uğrunda daha geniş Rusiya-Qərb rəqabəti və Brüsselin yeni təhlükəsizlik istiqamətləri ön plana çıxır.
Geri dön