“Respublika meydanında asılmağa razıyam”:
Bu gün, 12:40. Yazar: Semsi
Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın avqustun 27-də səsləndirdiyi bir cümlə ölkənin siyasi gündəminə damğasını vurdu: “Respublika meydanında asılmağa razıyam.” Sözün özündə kifayət qədər dramatizm var. Lakin bu ifadəni sadəcə sensasion açıqlama kimi qəbul etmək məsələnin mahiyyətini qaçırmaq olardı. Çünki Paşinyan bu sözləri Ermənistanın onsuz da kifayət qədər gərgin olan daxili siyasi mübarizəsi, keçmiş prezident Robert Koçaryanın həbsi və müxalifətin hökumətə qarşı ittihamları fonunda səsləndirib.
Paşinyan bildirib ki, əgər Ermənistan xalqı onun hökumətinin yanlış siyasət yürütdüyünü düşünürsə, hakimiyyəti dəyişmək üçün küçələrə çıxmaq və inqilab etmək hüququna malikdir. Daha da irəli gedərək deyib ki, xalq istəsə, Robert Koçaryanı, Serj Sarkisyanı və Qaqik Tsarukyanı yenidən hakimiyyətə gətirə bilər. Öz taleyi barədə isə daha sərt ifadə işlədib: belə bir halda Respublika meydanında asılmağa razı olduğunu söyləyib.
Bu sözlərin diqqətçəkən tərəfi təkcə “asılmaq” ifadəsinin ağırlığı deyil. Paşinyanın məhz Respublika meydanını xatırlatmasıdır. Çünki onun siyasi hakimiyyətə gedən yolu həmin meydandan keçib. 2018-ci ildə Ermənistanı silkələyən etirazların əsas məkanlarından birinə çevrilən Respublika meydanı Paşinyanın siyasi yüksəlişinin simvolu olmuşdu. İndi isə səkkiz il sonra həmin siyasətçi öz siyasi taleyini yenidən həmin meydanın adı ilə bağlayır.
Tarixin qəribə ironiyası da elə buradadır: 2018-ci ildə meydan Paşinyanı hakimiyyətə gətirdi, 2026-cı ildə isə Paşinyan deyir ki, xalq istəsə, həmin meydanda onun hakimiyyətinə son qoymağa da hazırdır.
Amma bu cümləni Ermənistanın hazırkı siyasi mənzərəsindən ayırmaq mümkün deyil. Çünki Paşinyanın bu açıqlamasından cəmi iki gün əvvəl keçmiş prezident Robert Koçaryan korrupsiya, rüşvət, çirkli pulların yuyulması və vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə ilə bağlı ittihamlar üzrə saxlanılıb. Koçaryan ittihamları qəbul etmir və tərəfdarları işi siyasi motivli hesab edirlər. Beləliklə, Ermənistan siyasətində köhnə və yeni hakimiyyət arasındakı qarşıdurma yenidən kəskin mərhələyə daxil olub.
Koçaryanın adı Paşinyanın siyasi həyatında onsuz da xüsusi yer tutur. 2018-ci ildə hakimiyyətə gələn Paşinyan keçmiş hakimiyyətin korrupsiya və qanunsuz varlanma ilə bağlı məsuliyyətə cəlb olunacağını vəd etmişdi. Robert Koçaryan isə həmin dövrdən etibarən Paşinyan hakimiyyətinin ən ciddi siyasi rəqiblərindən birinə çevrildi. Bu gün onun yenidən həbs olunması Ermənistan cəmiyyətində köhnə siyasi qarşıdurmanı təzələyib və Paşinyanın son açıqlamasına da əlavə məna qazandırıb.
Əslində, Paşinyanın sözlərində həm siyasi meydan oxumaq, həm də öz hakimiyyətinin legitimliyini nümayiş etdirmək cəhdi görünür. O, demək istəyir ki, hakimiyyət xalqındır və əgər xalq onun hökumətindən narazıdırsa, onu dəyişmək hüququna sahibdir. Bu baxımdan ifadə ilk baxışda demokratik məzmun daşıyır. Lakin demokratik sistemdə əsas məsələ yalnız hakimiyyətə gələndə xalqın iradəsinə istinad etmək deyil, hakimiyyətdən gedəndə də həmin iradəni qəbul etməkdir.
Paşinyanın siyasi hekayəsinin ən maraqlı tərəfi də məhz burada başlayır. O, 2018-ci ildə küçədən gələn siyasətçi idi; hakimiyyətə qarşı çıxır, keçmiş rəhbərləri sərt şəkildə tənqid edir və xalqın iradəsini dövlət hakimiyyətindən üstün tuturdu. Bu gün isə həmin küçə siyasətçisinin özü səkkiz ilə yaxındır dövlət aparatının başındadır və artıq onun qərarları, siyasəti və hakimiyyətdə olduğu dövrün nəticələri barədə cəmiyyət qarşısında cavab verməsi tələb olunur.
Bu, siyasətin dəyişməz qanunudur: müxalifətdə olarkən hakimiyyətdən hesab soruşan siyasətçi hakimiyyətə gələndən sonra özü hesabat verən tərəfə çevrilir. Paşinyan da bu mərhələyə gəlib çatıb. Ona görə bu gün onun Koçaryan haqqında dedikləri qədər, öz hakimiyyəti barədə söylədikləri də Ermənistan cəmiyyətində ciddi maraq doğurur.
Üstəlik, Ermənistanın son səkkiz ildə keçdiyi yol heç də sadə olmayıb. 2020-ci il müharibəsi, Qarabağ üzərində nəzarətin itirilməsi, Ermənistanın Rusiya ilə münasibətlərinin kəskin dəyişməsi, Qərblə yaxınlaşma, Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətlərdə yeni proseslərin başlaması ölkənin siyasi gündəmini kökündən dəyişib. Paşinyan 2018-ci ildə hakimiyyətə gələndə vəd etdiyi Ermənistanla 2026-cı ildə idarə etdiyi Ermənistan arasında ciddi fərqlər var.
Məhz buna görə onun “xalq istəsə, məni assın” məzmunlu bəyanatı yalnız müxalifətə ünvanlanmış söz kimi qəbul edilə bilməz. Bu ifadənin içində Paşinyanın öz siyasi mirası ilə bağlı narahatlığın və özünəinamın qarışığı da var. Bir tərəfdən o, müxalifətə meydan oxuyaraq xalqın onun arxasında olduğunu göstərmək istəyir, digər tərəfdən isə hakimiyyətinin taleyini seçicinin qərarına bağladığını vurğulayır.
Ancaq burada daha bir sual meydana çıxır: xalqın iradəsi yalnız seçki günü ölçülür, yoxsa hakimiyyət hər gün cəmiyyət qarşısında hesabat verməlidir? Əgər Paşinyan doğrudan da xalqın qərarını əsas meyar hesab edirsə, onda onun üçün ən mühüm siyasi test müxalifətin küçəyə çıxması deyil, növbəti seçkidə erməni seçicisinin verəcəyi qərardır.
Bu baxımdan “Respublika meydanı” ifadəsi də təsadüfi seçilməyib. Paşinyanın siyasi həyatında həmin meydan xüsusi simvolik məna daşıyır. 2018-ci ildə o meydanda minlərlə insanın qarşısında çıxış edən Paşinyan hakimiyyətə gələn inqilabın lideri idi. Bu gün isə o, həmin meydanı öz hakimiyyətinin taleyini müəyyən edə biləcək yer kimi təqdim edir. Eyni məkanın səkkiz il ərzində iki müxtəlif siyasi mənaya sahib olması Ermənistanın keçdiyi yolun da göstəricisidir.
Əslində, Paşinyanın sözlərini Ermənistanın bütün siyasi elitasına aid etmək mümkündür. Koçaryan, Sarkisyan, Tsarukyan və Paşinyan müxtəlif siyasi dövrlərin və müxtəlif siyasi yanaşmaların təmsilçiləridir. Lakin onların hamısının qarşısında eyni sual dayanır: xalqın verdiyi hakimiyyət xalqın verdiyi qərarla geri alına bilərmi?
Demokratik siyasətin cavabı sadədir: bəli. Hakimiyyət xalqın iradəsindən gəlirsə, onun taleyi də həmin iradə ilə müəyyənləşməlidir. Bunun üçün nə küçə zorakılığına, nə siyasi rəqibin həbsinə, nə də meydandan asılmaq kimi ağır ifadələrə ehtiyac var. Seçki qutusu demokratik cəmiyyətin ən sakit, amma ən sərt meydanıdır.
Paşinyanın bugünkü siyasi problemi də budur: 2018-ci ildə onu hakimiyyətə gətirən xalq qarşısında 2026-cı ilin Paşinyanı artıq özü hesabat verməlidir. Keçmiş hakimiyyətin səhvlərini sadalamaq daha asandır. Öz hakimiyyətinin səhvləri ilə üzləşmək isə tamam başqa məsələdir.
Koçaryanın həbsi ətrafında yaranmış qarşıdurma isə bu sualı daha da aktuallaşdırır. Hakimiyyət ittihamların hüquqi əsaslara söykəndiyini deyir, müxalifət siyasi təqibdən danışır. Belə vəziyyətdə ən sağlam yol məhkəmənin müstəqil fəaliyyət göstərməsi və bütün ittihamların sübutlarla qiymətləndirilməsidir. Çünki siyasi rəqibin məhkəmə qarşısında dayanması ilə onun siyasi cəhətdən məğlub edilməsi eyni şey deyil.
Paşinyanın “Respublika meydanında asılmağa razıyam” sözləri də məhz bu kontekstdə yadda qalacaq. Bəlkə də bu, sadəcə emosional siyasi ritorikadır. Bəlkə də müxalifətə verilmiş sərt mesajdır. Bəlkə də Paşinyan bununla özünün xalq qarşısında məsuliyyət daşıdığını göstərmək istəyib. Amma hansı məqsədlə deyilməsindən asılı olmayaraq, bu ifadə onun siyasi karyerasının başlanğıcı ilə bu günü arasında maraqlı bir körpü qurur.
Bir vaxtlar Respublika meydanında “xalq hakimiyyəti” ideyasını səsləndirərək hakimiyyətə gələn Paşinyan bu gün həmin meydanda öz siyasi taleyini xalqın hökmünə buraxmağa hazır olduğunu deyir. İndi məsələ onun asılıb-asılmaması deyil. Əsas məsələ odur ki, Paşinyan 2018-ci ildə xalqa verdiyi vədlərin nə qədərini yerinə yetirib və Ermənistan xalqı onun 2026-cı ildəki hakimiyyətini necə qiymətləndirəcək.
Çünki meydan siyasətçini hakimiyyətə gətirə bilər, amma hakimiyyətdə nə qədər qalacağını yalnız meydandakı gurultulu alqışlar müəyyən etmir. Son sözü tarix, xalq və seçki deyir.
Şəmsi Qoca
Geri dön