Eltun Süleymanov: "Azərbaycan və Özbəkistan arasında strateji tərəfdaşlığın möhkəm tarixi əsasları var"
Bu gün, 13:04. Yazar: azer
Tarixdə elə görüşlər olur ki, onların əhəmiyyəti imzalanan sənədlərin sayından deyil, həmin sənədlərin arxasında dayanan siyasi iradədən, qarşılıqlı etimaddan və gələcəyə baxışdan doğur. Avqustun 23-də Daşkənddə Azərbaycan və Özbəkistan prezidentlərinin mətbuata bəyanatları məhz belə bir tarixi məqamın siyasi ifadəsinə çevrildi.
Bu sözləri aia.az-a açıqlamasında Eltun Süleymanov deyib.
Müsahibimiz onu da deyib ki, cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışında səslənən fikirlər Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin artıq həm mənəvi, həm də maddi təməl üzərində qurulduğunu vurğulayır. Şavkat Mirziyoyev isə bu münasibətlərin nəticələrini, onların gündəlik həyata və konkret layihələrə çevrildiyini önə çıxarır. Birinin sözündə münasibətlərin fəlsəfəsi, digərinin sözündə həmin fəlsəfənin əməli nəticələri görünür. “Əbədi dostluq” ifadəsi diplomatiyanın adi leksikonundan seçilən ifadədir. Dövlətlər arasında müqavilələr çox vaxt konkret siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik maraqlarını tənzimləyir. Lakin dostluğun əbədiliyinə dair siyasi sənəd artıq münasibətlərin yalnız maraqlar üzərində deyil, tarixi yaddaş, milli yaxınlıq və gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyət üzərində qurulduğunu göstərir. Məhz buna görə Daşkənddə imzalanan sənədin siyasi çəkisi onun adından daha böyükdür. Bu sənəd bir münasibətin başlanğıcı deyil. Əksinə, uzun illər ərzində formalaşmış dostluğun, qardaşlığın, qarşılıqlı etimadın və siyasi iradənin yeni mərhələdə hüquqi-siyasi ifadəsidir. Cənab Prezident İlham Əliyevin bəyanatında səslənən “mənəvi və maddi təməl” fikri də bu məqamda xüsusi məna qazanır. Çünki əbədi dostluq yalnız hisslərlə yaşaya bilməz. Onu dövlət siyasəti, iqtisadi əməkdaşlıq, qarşılıqlı sərmayələr, humanitar əlaqələr və insanların bir-birinə yaxınlaşması yaşadır. Cənab İlham Əliyevin sözlərinə görə, Şavkat Mirziyoyev Özbəkistana rəhbərlik etməyə başlayanda ölkənin qarşısında böyük vəzifələr dayanırdı: iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, sənayenin inkişafı, kənd təsərrüfatının modernləşdirilməsi, investisiyaların cəlb olunması, yeni iqtisadi əsasların yaradılması. Bu gün isə Azərbaycan Prezidenti “tamamilə fərqli Özbəkistan” gördüyünü deyir. Bu, sadəcə qonşu və qardaş ölkənin inkişafına verilən kompliment deyil. Bunun arxasında çox ciddi siyasi məntiq dayanır: güclü tərəfdaşlıq güclü dövlətlərin üzərində qurulur. Azərbaycanın Özbəkistanla münasibətlərinin sürətlə inkişaf etməsi də bu baxımdan təsadüfi deyil. Azərbaycan və özbək xalqlarını yaxınlaşdıran amillər yeni yaranmayıb. Bu yaxınlığın kökləri əsrlərin dərinliyinə gedib çıxır. Dil, mədəniyyət, ədəbiyyat, musiqi, ortaq tarixi yaddaş və mənəvi dəyərlər iki xalq arasında görünməyən, lakin son dərəcə möhkəm bağ yaradıb. Lakin müasir dövrün mühüm üstünlüyü ondadır ki, bu mənəvi yaxınlıq artıq dövlət siyasətinin konkret mexanizmləri ilə tamamlanır. Cənab Prezident İlham Əliyevin “mənəvi və maddi təməl” haqqında fikri ilə Şavkat Mirziyoyevin qardaş xalqların münasibətlərinin daha da möhkəmləndirilməsinə dair mövqeyi məhz burada birləşir. Artıq qardaşlıq yalnız protokol nitqlərinin bəzəyi deyil. Daşkənd görüşlərinin ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri də siyasi bəyanatların elə həmin gün real layihələrlə müşayiət olunması idi. Prezidentlər Azərbaycan və Özbəkistanın birgə layihələrinin açılışında və yeni layihələrin başlanması mərasimində iştirak etdilər. Bank sektoru, müasir tikinti materialları istehsalı, təhsil müəssisələri, yanacaqdoldurma infrastrukturu, turizm və yaşayış kompleksləri, mineral xammalın emalı və bağçılıq kimi müxtəlif sahələri əhatə edən layihələrə start verildi. Layihələrin regionlardan videobağlantı vasitəsilə təqdim olunması isə əməkdaşlığın artıq yalnız Bakı və Daşkəndin gündəliyi olmadığını nümayiş etdirdi. Cənab Prezident İlham Əliyev Daşkənddə Özbəkistan Prezidentinin Qarabağa investisiyaların cəlb edilməsində müstəsna rolunu xüsusi qeyd etdi. Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına 960 şagird yerlik məktəbin tikintisi, Xankəndidə tikiş fabrikinə investisiya və digər layihələr Azərbaycan xalqının yaddaşında xüsusi yer tutur. Bunlar sadəcə iqtisadi layihələr deyil. Çünki Qarabağ Azərbaycan üçün yalnız ərazi məsələsi deyil; o, tarixin, milli yaddaşın, Zəfərin və Böyük Qayıdışın rəmzidir. Özbəkistanın Qarabağın dirçəlişində iştirakı buna görə də Azərbaycan tərəfindən adi investisiya kimi qəbul edilmir. Bu iştirak qardaş dövlətin Azərbaycanın ən mühüm milli layihəsinin yanında dayanmasının ifadəsidir. Cənab Prezident İlham Əliyevin bu məqamı xüsusi vurğulaması da təsadüfi deyil. Çünki həqiqi dostluq yalnız xoş günlərdə deyil, tarixi dönüş anlarında özünü göstərir.
23 avqust görüşlərinin mənəvi-siyasi çəkisini daha da artıran hadisələrdən biri iki prezidentin qarşılıqlı olaraq dövlətlərin ali mükafatları ilə təltif olunması idi. Cənab Prezident İlham Əliyev Özbəkistanın ali dövlət mükafatı – “Oliy Darajali Do‘stlik” ordeni ilə təltif edildi. Prezident Şavkat Mirziyoyevə isə Azərbaycanın ən yüksək dövlət təltiflərindən biri olan “Heydər Əliyev” ordeni təqdim olundu. Özbəkistan tərəfi cənab Prezident İlham Əliyevin mükafatlandırılmasını iki qardaş ölkə arasında dostluq, strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik münasibətlərinin möhkəmləndirilməsindəki xidmətlərinin etirafı kimi qiymətləndirdi. Burada olduqca təsirli bir rəmz var. Azərbaycanın ali dövlət mükafatı Özbəkistan Prezidentinə, Özbəkistanın ali dövlət mükafatı isə Azərbaycan Prezidentinə təqdim edilir. Bu mənada ordenlər həmin gün imzalanan “Əbədi dostluq haqqında” müqavilənin mənəvi əlavəsi təsiri bağışlayır. Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinin müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlməsi yalnız siyasi status dəyişikliyi deyil, həm də yeni məsuliyyətdir. Bu baxımdan Qarabağ nümunəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Özbəkistanın Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin bərpasına verdiyi dəstək iki dövlət arasında müttəfiqliyin necə konkret məzmun aldığını göstərir. Amma müttəfiqlik bununla da bitmir. Bu münasibətlərdə enerji, nəqliyyat, investisiya, sənaye, kənd təsərrüfatı, təhsil, turizm, media və vətəndaş cəmiyyəti sahələrində əməkdaşlıq da yeni məsuliyyət yaradır. Daşkənddə keçirilən görüşlərin mühüm istiqamətlərindən biri də regionlararası əməkdaşlığın önə çıxmasıdır. Azərbaycan və Özbəkistan regionlarının forumu da bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Rəsmi gündəlikdə bizneslər və regionlar arasında əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi, qarşılıqlı ticarətin artırılması, nəqliyyat və tranzit imkanlarından daha səmərəli istifadə olunması, mədəni-humanitar əlaqələrin genişləndirilməsi prioritet kimi müəyyənləşdirilib. Bu, münasibətlərin gələcəyi baxımından mühüm istiqamətdir. Çünki Azərbaycan–Özbəkistan dostluğunun sabahı yalnız Bakı və Daşkənddə yazılmayacaq.
Azərbaycan və Özbəkistan indi öz münasibətlərinin tarixini yalnız xatırlamırlar. Onlar həmin tarixin yeni səhifəsini özləri yazırlar. Daşkənd görüşləri göstərdi ki, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri artıq yeni siyasi koordinatlara daxil olub. Burada bir tərəfdə tarixi və mədəni yaxınlıq, digər tərəfdə müasir dövlət maraqları dayanır. Bir tərəfdə xalqların qardaşlığı, digər tərəfdə iqtisadi əməkdaşlığın konkret nəticələri var. Bir tərəfdə milli dövlətçilik, digər tərəfdə regional inteqrasiya perspektivi görünür. Bütün bunların kəsişmə nöqtəsində isə qarşılıqlı etimad dayanır. “Əbədi dostluq haqqında” müqavilə də məhz bu etimadın siyasi möhürüdür. Müqavilənin imzalanması ilə yanaşı, Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclasının keçirilməsi və yeni sənədlər paketinin qəbul edilməsi münasibətlərin artıq möhkəm institusional baza qazandığını göstərir. Daşkənddə keçirilən açılışlar və təməlqoymalar bu siyasi qərarların iqtisadi məzmununu, qarşılıqlı ordenlər isə onların mənəvi-siyasi çəkisini nümayiş etdirdi-deyə E. Süleymanov fikirlərini tamamlayıb.
Geri dön