Azərbaycan Avropanın qaz xəritəsində Rusiyaya YAXINLAŞIR – Bakı üçün yeni imkan yaranır
Bu gün, 17:14. Yazar: vasif
Avropanın enerji bazarında son illərdə başlayan böyük dəyişiklik davam edir. Rusiya artıq Avropa İttifaqının qaz təminatında əvvəlki dominant mövqeyini itirib, Azərbaycan isə tədricən öz payını artıraraq qitənin mühüm boru qazı təchizatçılarından birinə çevrilir.
Sərhədsiz Ticarət Təşkilatının məlumatına görə, hazırda Aİ-yə boru kəməri ilə qaz tədarükündə Norveç 37,4 faizlik göstərici ilə birinci yerdədir. Əlcəzairin payı 12,5 faiz, Rusiyanın payı 6,7 faiz, Azərbaycanın payı isə artıq 4,6 faizə çatıb. Beləliklə, vaxtilə Avropa qaz bazarının əsas oyunçusu olan Rusiya ilə Azərbaycan arasındakı fərq əhəmiyyətli dərəcədə azalıb.
Avropanın Rusiya qazından uzaqlaşması isə bazarda böyük boşluq yaradıb. Bu boşluğun mühüm hissəsi mayeləşdirilmiş təbii qazla əvəz olunur. LNG artıq Aİ-nin ümumi qaz idxalının 38,7 faizini təşkil edir. ABŞ isə 22,1 faizlik göstərici ilə Avropanın ən böyük LNG təchizatçısına çevrilib.
Rusiyanın mövqeyinin daha da zəifləməsi gözlənilir. Aİ Rusiya qazından mərhələli şəkildə tam imtina strategiyasını davam etdirir. Bu proses yekunlaşarsa, Avropa bazarında yaranacaq əlavə tələbat Azərbaycan da daxil olmaqla alternativ təchizatçılar üçün yeni imkanlar aça bilər.
Azərbaycanın üstünlüklərindən biri qazın Avropaya birbaşa boru kəməri infrastrukturu vasitəsilə çatdırılmasıdır. Cənub Qaz Dəhlizi, TANAP və TAP xətti Azərbaycan qazını Türkiyədən keçməklə Avropa bazarına çıxarır. Bu sistem Bakı üçün həm uzunmüddətli enerji tərəfdaşlığı, həm də Avropanın enerji təhlükəsizliyində strateji mövqeyini gücləndirmək imkanı yaradır.
Rəsmi göstəricilər də artımın davam etdiyini göstərir. 2026-cı ilin ilk yarısında Azərbaycan Avropaya 5,9 milyard kubmetr qaz ixrac edib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 3 faiz çoxdur. Hazırda Aİ-nin 9 ölkəsinin Azərbaycan qazı aldığı bildirilir.
Lakin Azərbaycanın Rusiya qazının boşaltdığı bazarı sürətlə doldurmasının qarşısında ciddi infrastruktur məhdudiyyətləri var. İxracın əhəmiyyətli dərəcədə artırılması üçün Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin, TANAP-ın və TAP-ın ötürmə imkanlarının genişləndirilməsinə böyük sərmayələr tələb olunur. Maliyyələşdirmə məsələsinin həll edilməməsi isə yeni qaz həcmlərinin Avropaya çıxarılmasını ləngidə bilər.
“Abşeron” yatağının növbəti inkişaf mərhələsi də bu baxımdan əhəmiyyət daşıyır. Yeni hasilat güclərinin yaradılması və nəqliyyat infrastrukturunun genişləndirilməsi paralel aparılarsa, Azərbaycanın Avropadakı qaz payını daha ciddi şəkildə artırması mümkün ola bilər.
Azərbaycanın ümumi qaz göstəricilərində isə maraqlı mənzərə yaranıb. Yanvar-iyul aylarında əmtəəlik təbii qaz hasilatı 22,8 milyard kubmetr təşkil edərək illik müqayisədə 1 faiz artıb. Ümumi qaz ixracı 14,43 milyard kubmetrə yüksəlib. Buna baxmayaraq, qaz satışından gəlirlər 7,3 faiz azalaraq 5,27 milyard dollardan 4,88 milyard dollara düşüb.
Gəlirlərin azalmasında Azərbaycan qazının əhəmiyyətli hissəsinin uzunmüddətli müqavilələrlə satılması və qiymət mexanizminin neft kotirovkalarına müəyyən gecikmə ilə reaksiya verməsi rol oynayır. Buna görə hökumət ilin ikinci yarısında daha yüksək satış qiymətlərinin büdcə daxilolmalarına müsbət təsir göstərəcəyini gözləyir.
Maliyyə Nazirliyinin hesablamalarında 2026-cı ilin ikinci yarısı üçün Azərbaycan qazının bütün istiqamətlər üzrə hər 1000 kubmetrinin orta satış qiyməti 35 dollar artırılaraq 296 dollar götürülüb. Bunun “Şahdəniz” layihəsi üzrə podratçıların mənfəət vergisindən dövlət büdcəsinə daxilolmaları 400 milyon manat artıracağı proqnozlaşdırılır.
Beləliklə, Avropanın enerji xəritəsində baş verən dəyişiklik Azərbaycan üçün mühüm strateji fürsət yaradır. Rusiya boru qazının Aİ idxalındakı payının 6,7 faizə düşdüyü halda Azərbaycanın 4,6 faizə yüksəlməsi iki ölkə arasındakı fərqin artıq cəmi 2,1 faiz bəndi olduğunu göstərir. Lakin Azərbaycanın bu fürsətdən nə dərəcədə yararlanacağı əsasən yeni hasilat layihələrinə, Cənub Qaz Dəhlizinin genişləndirilməsinə və bunun üçün tələb olunan milyardlarla dollarlıq investisiyaların təmin edilməsinə bağlı olacaq.
Geri dön