Moskva məsuliyyətdən yayınır, yoxsa Bakıya mesaj verir? – İkibaşlı gediş
Dünən, 21:16. Yazar: vasif
Rusiyada Azərbaycan əleyhinə səsləndirilən təhdid və çağırışlardan sonra rəsmi Moskvanın nümayiş etdirdiyi mövqe Bakı-Moskva münasibətlərində yeni müzakirə mövzusuna çevrilib. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin ayrı-ayrı şəxslərin açıqlamalarının Moskvanın Azərbaycana münasibətini əks etdirmədiyini bildirməsi bir tərəfdən həmin fikirlərdən məsafə saxlamaq cəhdi, digər tərəfdən isə münasibətlərin daha da gərginləşməsində maraqlı olmadığına dair mesaj kimi qiymətləndirilir.
Məsələnin əhəmiyyətini artıran əsas məqamlardan biri avqustun 18-də Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Rusiyanın ölkəmizdəki səfirini çağıraraq etiraz bildirməsidir. Çünki müzakirəyə səbəb olan açıqlamalar yalnız sosial şəbəkələrdə tanınmayan şəxslər tərəfindən səsləndirilməyib. Adı gündəmə gələn Aleksey Çadayev müəyyən müddət Rusiya nəqliyyat nazirinin müşaviri kimi fəaliyyət göstərib. Bu statusa malik şəxsin Azərbaycanla bağlı “cəzalandırma” məzmunlu çağırışları həmin fikirlərin arxasında hansı siyasi motivlərin dayandığı barədə suallar yaradıb.
Moskva isə rəsmi mövqeyində bu ritorikanı dövlət siyasətindən ayırmağa çalışır. Çadayevin müşavir vəzifəsindən ayrılması da bu kontekstdə diqqət çəkən hadisələrdən biridir. Baş verənlər Rusiyanın ən azı rəsmi səviyyədə Azərbaycan əleyhinə səsləndirilən fikirləri öz siyasi xəttinin tərkib hissəsi kimi təqdim etmək istəmədiyini göstərir.
Bununla belə, məsələ yalnız rəsmi açıqlama ilə yekunlaşmır. Azərbaycana qarşı ağır təhdidlər səsləndirən şəxslərin məsuliyyət məsələsi də gündəmdə qalır. Moskvanın öz vətəndaşlarını, xüsusilə siyasi və ictimai çevrələrdə tanınan şəxsləri Azərbaycana təhvil verməsi real ssenari kimi görünmür. Belə vəziyyətdə Rusiya üçün əsas seçim həmin şəxslərin açıqlamalarından açıq şəkildə məsafə saxlamaq və onların fikirlərinin dövlətlərarası münasibətlərə təsirini minimuma endirmək ola bilər.
Bu mənzərə Bakıya ünvanlanan ikili mesaj kimi də şərh edilə bilər: Moskva bir tərəfdən öz vətəndaşlarının Azərbaycana təhvil verilməsi məsələsində geri addım atmaya bilər, digər tərəfdən isə onların açıqlamalarının iki ölkə arasındakı münasibətləri daha da ağırlaşdırmasını istəmədiyini göstərməyə çalışır. Ancaq belə vəziyyətdə əsas sual rəsmi bəyanatların konkret addımlarla dəstəklənib-dəstəklənməyəcəyidir. Diplomatiyada verilən mesajların real dəyəri sonrakı davranışlarla müəyyənləşir.
Siyasi və Hüquqi Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri Xəyal Bəşirov məsələyə münasibət bildirərək Rusiyanın öz vətəndaşlarını Azərbaycana təhvil verməsini gözləmədiyini deyib. Hüquqşünasın fikrincə, mümkün addımlardan biri həmin şəxslərin tutduqları vəzifələrdən uzaqlaşdırılması ola bilər. Bununla yanaşı, Bəşirov təxribat xarakterli açıqlamaların sırf şəxsi təşəbbüslə səsləndirildiyinə şübhə ilə yanaşır.
Onun fikrincə, Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin başqa məzmunda rəsmi mövqe nümayiş etdirməsi də çətin olardı. Bəşirov hesab edir ki, Moskvanın açıqlaması dövlət məsuliyyətini həmin şəxslərin üzərindən ayırmağa yönəlib. Bununla belə, o, Azərbaycanın yalnız bu bəyanatla kifayətlənməməli olduğunu və 2022-ci il fevralın 22-də imzalanmış Azərbaycan-Rusiya Müttəfiqlik Qarşılıqlı Fəaliyyəti haqqında Bəyannamənin müddəalarını gündəmdə saxlamasının vacibliyini vurğulayıb.
Xəyal Bəşirov sənədin ilk bəndinə diqqət çəkərək xatırladıb ki, Azərbaycan və Rusiya münasibətlərini dövlətlərin müstəqilliyinə, suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və sərhədlərin toxunulmazlığına qarşılıqlı hörmət prinsipləri əsasında qurmaq barədə öhdəlik götürüblər. Bəyannamədə həmçinin daxili işlərə qarışmamaq, mübahisələri dinc yolla həll etmək, güc tətbiq etməmək və güclə hədələməmək prinsipləri təsbit olunub.
Hüquqşünasın fikrincə, Azərbaycan ictimaiyyətində belə təhdidlərin tamamilə fərdi təşəbbüslə səsləndirildiyinə dair ciddi şübhələrin olması da nəzərə alınmalıdır. Bu səbəbdən məsələni yalnız konkret şəxslərin emosional çıxışları kimi qiymətləndirmək kifayət etməyə bilər. Bəşirov hesab edir ki, qarşılıqlı müttəfiqlik münasibətləri belə halların qarşısının alınmasını və tərəflərin bir-birinin suverenliyinə hörmətlə yanaşmasını tələb edir.
O, Moskva Bəyannaməsinin 18-ci bəndini də xatırladaraq bu müddəanın hazırkı vəziyyət fonunda yenidən aktuallaşdığını bildirib. Sözügedən bənd Azərbaycan və Rusiyanın beynəlxalq terrorçuluq, ekstremizm, separatçılıq, transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıq və digər təhlükəsizlik çağırışlarına qarşı mübarizədə əməkdaşlığını nəzərdə tutur.
Bəşirovun qənaətinə görə, rəsmi Moskvanın yalnız açıqlama verməklə kifayətlənməsi yaranmış sualları tam aradan qaldırmır. Onun fikrincə, Azərbaycan əleyhinə təhdid xarakterli ritorikanın qarşısının alınması istiqamətində praktiki addımların atılması daha mühüm göstərici olardı.
Beləliklə, hazırda Bakı-Moskva xəttində əsas məsələ Rusiyanın Azərbaycan əleyhinə çıxış edən şəxslərdən sözlə məsafə saxlamasından daha çox, bunun ardınca hansı addımların atılacağıdır. Əgər Moskva həqiqətən həmin ritorikanın dövlət siyasətini əks etdirmədiyini göstərmək istəyirsə, bunu münasibətlərdə gərginliyi artıran halların təkrarlanmaması ilə nümayiş etdirməli olacaq. Əks halda, rəsmi açıqlamalarla paralel şəkildə Azərbaycan əleyhinə sərt ritorikanın davam etməsi Bakıda Moskvanın ikibaşlı oyun oynadığı barədə şübhələri daha da gücləndirə bilər.
Geri dön