“Yəhudilər İsraildən qaçırlar” iddiasına Bakıdan reaksiya
Bu gün, 20:37. Yazar: vasif
İsraildə uzun müddətdir davam edən müharibə, təhlükəsizlik narahatlıqları, siyasi qütbləşmə və sosial-iqtisadi amillər ölkədən köç edənlərin sayının artması ilə bağlı müzakirələri yenidən gündəmə gətirib. “Financial Times”ın məlumatına görə, 2023-cü ildən etibarən 150 mindən çox israilli ölkəni tərk edib və son illərdə mənfi xalis miqrasiya tendensiyası müşahidə olunub.
Məlumata əsasən, miqrasiya 2023-cü il oktyabrın 7-də HƏMAS-ın hücumundan sonra daha nəzərəçarpacaq xarakter alıb. Təkcə həmin ilin oktyabrında təxminən 14 min israillinin ölkədən getdiyi bildirilir. Qəzzada başlayan müharibənin sonradan daha geniş regional qarşıdurmalar fonunda davam etməsi təhlükəsizliklə bağlı narahatlıqları artıran amillərdən biri kimi göstərilir.
İsraildən köçün səbəbləri yalnız təhlükəsizlik məsələləri ilə əlaqələndirilmir. Yaşayış xərclərinin yüksəkliyi, siyasi fikir ayrılıqları, hökumətin siyasətindən narazılıq və gələcəklə bağlı qeyri-müəyyənlik də əsas səbəblər sırasında göstərilir. Xüsusilə yüksək ixtisaslı və maddi imkanları geniş olan şəxslərin xaricdə yaşamaq imkanlarını daha çox nəzərdən keçirdiyi bildirilir.
Hüquq müdafiəçisi Novella Cəfəroğlu məsələyə münasibət bildirərək qeyd edib ki, insanların başqa ölkələrdə yaşaması onların İsraillə əlaqələrini tamamilə kəsməsi anlamına gəlmir. Onun sözlərinə görə, maddi imkanı olan şəxslərin ABŞ, Bolqarıstan və digər ölkələrdə ev alması, müəyyən müddət orada yaşaması mümkündür. Bununla belə, Cəfəroğlunun şəxsi müşahidələrinə görə, tanıdığı yəhudilər harada yaşamalarından asılı olmayaraq öz dövlətləri ilə mənəvi bağlarını qoruyurlar.
Novella Cəfəroğlu İsrail daxilində hakimiyyəti və dövlət siyasətini sərt tənqid edən müxtəlif ictimai-siyasi qrupların mövcudluğuna da diqqət çəkib. Onun fikrincə, siyasi fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, ölkənin təhlükəsizliyi və xarici təhdid məsələsi gündəmə gəldikdə cəmiyyətin əhəmiyyətli hissəsi dövlətin müdafiəsini ön plana çıxarır. Hərbi çağırış zamanı bəzi insanların yenidən ordu sıralarına qoşulmasını da bu bağlılığın nümunəsi kimi qiymətləndirib.
Cəfəroğlu vurğulayıb ki, müasir dünyada miqrasiya yalnız İsrailə xas proses deyil. İnsanlar təhsil, biznes, yaşayış şəraiti və təhlükəsizlik kimi müxtəlif səbəblərdən başqa ölkələrə köçür, orada əmlak alır və biznes qururlar. Onun qənaətinə görə, əsas məsələ insanın fiziki olaraq hansı ölkədə yaşamasından daha çox, çətin məqamda öz dövləti və cəmiyyəti ilə münasibətini necə müəyyənləşdirməsidir.
AMİP sədrinin beynəlxalq əlaqələr üzrə müavini Elşən Mustafayev isə bildirib ki, HƏMAS-la müharibənin başlanmasından sonra ilk mərhələdə Qəzzaya yaxın ərazilərdə yaşayan İsrail vətəndaşlarının bir hissəsi daha təhlükəsiz bölgələrə köçürülmüş, digərləri isə ölkədən çıxmışdı. Onun fikrincə, sonrakı hərbi gərginlik və raket hücumları təhlükəsi insanların, xüsusilə xaricdə yaşamaq imkanına və başqa ölkələrin vətəndaşlığına malik şəxslərin İsraildən getmək qərarına təsir göstərib.
Mustafayev hesab edir ki, prosesin əsas risklərindən biri imkanlı şəxslərin və biznes sahiblərinin ölkədən getməsinin iqtisadiyyata mümkün təsiridir. Onun sözlərinə görə, belə tendensiyanın genişlənməsi digər sosial təbəqələrin də miqrasiya haqqında düşünməsinə səbəb ola bilər. Uzun illər dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan yəhudilərin İsrailə köçünü təşviq edən bir dövlət üçün əks istiqamətdə davamlı miqrasiya demoqrafik və iqtisadi baxımdan ciddi çağırış yarada bilər.
Onun fikrincə, İsrail hökuməti xüsusilə biznes nümayəndələrinin ölkədə təhlükəsizlik və iqtisadi sabitliklə bağlı narahatlıqlarını azaltmağa çalışmalıdır. İnsanların xaricə getməsinin davamlı prosesə çevrilməsi ölkənin iqtisadi potensialına və demoqrafik vəziyyətinə təsir göstərə bilər. Buna görə də hazırkı miqrasiya tendensiyasının müvəqqəti təhlükəsizlik reaksiyası, yoxsa daha uzunmüddətli proses olub-olmayacağı İsrail üçün əsas məsələlərdən birinə çevrilir.
Geri dön