Qaqauziyada gərginlik artır: 1994-cü ilin tarixi kompromisi təhlükə qarşısında
Bu gün, 19:33. Yazar: vasif
Moldovada Qaqauziya muxtariyyətinin gələcək statusu və başqan seçkilərinin keçirilməsi ətrafında siyasi gərginlik dərinləşir. Ölkə parlamentində seçki qaydalarının dəyişdirilməsini nəzərdə tutan qanun layihəsinin müzakirəyə çıxarılması Komratla Kişinyov arasında yeni qarşıdurmanın başlanğıcı ola bilər.
Təklif olunan dəyişikliklərə əsasən, Qaqauziya Xalq Məclisi müəyyən edilmiş 80 günlük müddətdə başqan seçkisinin tarixini təyin etməzsə, bu səlahiyyət Moldova Mərkəzi Seçki Komissiyasına keçə bilər. Bu isə muxtariyyət daxilində seçkilərin təşkili ilə bağlı indiyədək mövcud olan mexanizmin dəyişdirilməsi deməkdir.
Məsələ Qaqauziya Xalq Məclisinin başqan vəzifəsini rəsmən vakant elan etməsindən sonra daha da aktuallaşıb. Bununla belə, deputatlar yeni seçkinin tarixini müəyyənləşdirməyiblər. Komratda əvvəlcə Moldova parlamentində Seçki Məcəlləsinə nəzərdə tutulan dəyişikliklərin taleyinin aydınlaşmasını gözləmək qərarına gəlinib.
Qaqauziyanın hazırkı muxtariyyət modeli 1994-cü ildə Moldova ilə region arasında əldə edilmiş siyasi kompromis nəticəsində formalaşıb. Razılaşma həmin dövrdə ciddi qarşıdurmanın qarşısının alınmasına xidmət edən mühüm mexanizm hesab edilirdi. Muxtariyyət öz başqanını seçir, seçilmiş rəhbər isə Moldova hökumətinin tərkibində təmsil olunurdu.
Son illərdə isə Kişinyov-Komrat münasibətləri ciddi şəkildə gərginləşib. Keçmiş başqan İrina Vlahın hökumətdəki mövqeyinin dəyişməsi və daha sonra Yevgeniya Qutsulla bağlı hüquqi proseslər qarşılıqlı siyasi etimadsızlığı daha da artırıb. Başqan postunun vakant elan edilməsindən sonra əsas mübahisə artıq növbəti rəhbərin hansı qaydalar əsasında seçiləcəyi ətrafında cəmləşir.
Moldova parlamentinin keçmiş deputatı Fyodor Qaqauz muxtariyyətin səlahiyyətlərinin mərhələli şəkildə məhdudlaşdırıldığını iddia edir. Onun fikrincə, seçkilərin təşkili mexanizminin dəyişdirilməsi Qaqauziyanın öz rəhbərliyini müstəqil müəyyənləşdirmək imkanlarına təsir göstərə bilər. Fyodor Qaqauz özü də başqan seçkisində iştirak etmək niyyətində olduğunu açıqlayıb.
Mübahisə yalnız seçkilərlə məhdudlaşmır. Muxtariyyət daxilində polis, prokurorluq, təhlükəsizlik və təhsil strukturlarının idarə olunmasında Komratın rolunun azaldıldığı barədə də iddialar səsləndirilir. Qaqauz siyasətçiləri belə dəyişikliklərin davam etməsinin muxtariyyətin faktiki səlahiyyət dairəsini daralda biləcəyini bildirirlər.
İnformasiya sahəsində də qarşılıqlı ittihamlar ortaya çıxıb. Qaqauziya Xalq Məclisinin sədri Valentin Qaydarji dövlət televiziya və radiosunda muxtariyyət nümayəndələrinə kifayət qədər efir imkanının yaradılmadığını iddia edib. O, məsələ ilə bağlı Moldova hakimiyyətinə və xarici diplomatik nümayəndəliklərə müraciət etdiyini açıqlayıb.
Moldovanın keçmiş baş naziri Vlad Filat isə Kişinyovun Qaqauziya ilə münasibətlərdə təzyiq siyasətinin nəticə verməyəcəyini düşünür. Onun fikrincə, mərkəzi hakimiyyət bu üsulla region əhalisinin siyasi etimadını qazana bilməyəcək.
Ən sərt xəbərdarlıqlardan biri hüquq müdafiəçisi İvan Burqucidən gəlib. O hesab edir ki, Qaqauziyanın seçki və yerli idarəçilik imkanlarının daha da məhdudlaşdırılması siyasi-hüquqi mübahisəni vətəndaş itaətsizliyi mərhələsinə keçirə bilər. Belə bir ssenarinin Moldovanın digər həssas bölgələri, xüsusilə Dnestryanı məsələsi baxımından da siyasi nəticələr doğura biləcəyi vurğulanır.
Beləliklə, Qaqauziyada növbəti başqan seçkisinin kim tərəfindən və hansı qaydalarla təşkil ediləcəyi adi seçki prosedurundan daha böyük əhəmiyyət qazanıb. Məsələnin mərkəzində 1994-cü ildən mövcud olan muxtariyyət modelinin və Kişinyov-Komrat siyasi kompromisinin gələcəyi dayanır. Tərəflər arasında razılaşma əldə edilməzsə, Moldova daxilində uzun müddətdir davam edən siyasi gərginliyin daha açıq qarşıdurmaya çevrilməsi riski arta bilər.
Geri dön