Rusiyada sosial partlayış mümkündürmü? “Ukraynada tükəndirmə müharibəsini qazana bilməyəcəyik”
Bu gün, 20:08. Yazar: vasif
Ukrayna müharibəsinin uzanması, sanksiyalar, yanacaq təminatındakı problemlər və iqtisadi təzyiqlərin artması fonunda Rusiyada mümkün sosial narazılığın hansı həddə çata biləcəyi yenidən müzakirə mövzusuna çevrilib. Xarici ekspertlər arasında iqtisadi çətinliklərin yaxın perspektivdə kütləvi etirazlara səbəb olmayacağını düşünənlər olsa da, Rusiyanın öz daxilindən fərqli xəbərdarlıqlar səslənir.
“The Atlantic”də yayımlanan təhlildə bildirilir ki, Ukraynanın Rusiyanın enerji və digər mühüm infrastrukturlarına zərbələri müəyyən iqtisadi problemlər yaratsa da, bunlar hələlik genişmiqyaslı küçə etirazlarına çevrilməyib. Təhlildə Rusiya cəmiyyətinin iqtisadi çətinliklərə uyğunlaşma qabiliyyəti və hakimiyyətə qarşı açıq etirazın doğura biləcəyi hüquqi nəticələr əsas amillər sırasında göstərilir.
Eyni zamanda rusiyalıların əhəmiyyətli hissəsinin ölkədəki problemlərin əsas səbəbi kimi Qərbi görməyə davam etdiyi bildirilir. Bu vəziyyət sosial-iqtisadi narazılığın birbaşa Kremlə qarşı siyasi etiraza çevrilməsini çətinləşdirən amillərdən biri hesab olunur.
Bununla belə, Rusiyanın iqtisadi vəziyyəti ilə bağlı daha ciddi xəbərdarlıq ölkənin öz iqtisadi dairələrindən gəlib. Rusiyanın dövlət inkişaf korporasiyası VEB-in baş iqtisadçısı Andrey Klepaç hesab edir ki, Qərbin Ukraynaya genişmiqyaslı dəstəyi davam etdiyi müddətdə Moskvanın uzunmüddətli tükəndirmə müharibəsində üstünlük əldə etməsi çətin olacaq.
Klepaç Rusiyanın texnoloji və iqtisadi rəqabətdə gerilədiyini açıq şəkildə etiraf edib. Onun fikrincə, sanksiyalarla yanaşı, Ukraynanın nəqliyyat, neft-qaz və hərbi-sənaye infrastrukturlarına zərbələri Moskvanın üzərinə düşən iqtisadi yükü artırır.
İqtisadçı Ukrayna iqtisadiyyatının müharibə nəticəsində böyük zərər gördüyünü və ciddi demoqrafik problemlərlə üzləşdiyini də qeyd edib. Bununla belə, Qərbdən daxil olan böyük həcmdə maliyyə və digər yardımların Ukrayna iqtisadiyyatının fəaliyyətini davam etdirməsinə imkan verdiyini bildirib.
Klepaç Rusiyada Ukrayna iqtisadiyyatının nə vaxtsa tamamilə çökəcəyi ilə bağlı gözləntiləri də real hesab etmir. Onun qənaətinə görə, müharibə uzandıqca Rusiyanın xərcləri artır və ölkənin dünya iqtisadiyyatındakı texnoloji geriliyi daha ciddi problemə çevrilir.
Rusiyalı iqtisadçı 2023-2024-cü illərdə hərbi sifarişlərin yaratdığı iqtisadi fəallıqdan sonra vəziyyətin dəyişməyə başladığını da bildirib. Onun qiymətləndirməsinə əsasən, aviasiyadan qida istehsalına qədər bir sıra mülki sektorlar artıq zəifləmə əlamətləri göstərir.
Ən diqqətçəkən xəbərdarlıq isə mümkün sosial böhranla bağlıdır. Klepaç iqtisadi problemlərin müəyyən mərhələdə gözlənilmədən sosial gərginliyə çevrilə biləcəyini istisna etmir. O, tarixi nümunə kimi 1917-ci ilin Fevral inqilabını xatırladaraq böyük siyasi dəyişikliklərin bəzən əvvəlcədən proqnozlaşdırılmadığını vurğulayıb.
Bununla belə, iqtisadi çətinliklərin Rusiyada mütləq üsyana və ya hakimiyyət dəyişikliyinə gətirib çıxaracağını söyləmək üçün hazırda kifayət qədər əsas yoxdur. Daha real görünən risk müharibənin uzanması ilə iqtisadi xərclərin artması, mülki sektorların zəifləməsi və əhalinin gündəlik həyatında problemlərin çoxalmasıdır.
Beləliklə, əsas sual rusiyalıların yaxın vaxtlarda küçələrə çıxıb-çıxmayacağından daha çox, ölkə iqtisadiyyatının uzunmüddətli müharibənin yükünü hansı həddə qədər daşıya biləcəyidir. Rusiyanın öz iqtisadi dairələrindən gələn son xəbərdarlıqlar göstərir ki, bu məsələ artıq yalnız Qərb analitiklərinin müzakirə etdiyi ssenari deyil.
Geri dön