Ukrayna müharibəsində kritik payız: Qərbin silah ehtiyatı azalır, Rusiya yeni qüvvələr toplayır
Bu gün, 20:47. Yazar: vasif
Ukrayna müharibəsi davam etdiyi bir vaxtda həm döyüş meydanında, həm də diplomatik müstəvidə yeni mərhələnin əlamətləri görünür. ABŞ-ın mümkün siyasi təşəbbüsləri fonunda Vaşinqtonun əsas məqsədlərindən birinin Moskva və Kiyevin mövqelərini yenidən danışıqlar müstəvisinə gətirmək olduğu bildirilir. Ancaq prosesin taleyi təkcə diplomatiyadan deyil, tərəflərin müharibəni hansı müddətə qədər davam etdirə biləcəyindən də asılıdır.
ABŞ prezidentinin xüsusi nümayəndələri Stiv Uitkoff və Cared Kuşnerin Rusiya və Ukraynaya mümkün səfərləri ilə bağlı yayılan məlumatlar bu baxımdan diqqət çəkir. ABŞ dövlət katibi Marko Rubionun sülh danışıqlarının intensivləşdirilməsinin vacibliyi barədə açıqlamaları da Vaşinqtonun yeni siyasi-diplomatik mexanizm üzərində işlədiyi ehtimalını gücləndirir.
Əsas sual isə ABŞ-nin Moskva və Kiyevə hansı kompromis modelini təklif edə biləcəyidir. Rusiya ərazi və təhlükəsizlik məsələlərində öz tələblərini qoruyur, Ukrayna isə suverenlik, ərazi bütövlüyü və uzunmüddətli təhlükəsizlik təminatlarını ön plana çıxarır. Bu qədər fərqli mövqelərin uzlaşdırılması mümkün danışıqların ən çətin hissəsi olacaq.
Eyni zamanda Ukrayna üçün başqa ciddi problem ortaya çıxır. Müharibənin uzanması Qərb ölkələrinin hərbi ehtiyatlarına təzyiqi artırıb. Finlandiyanın müdafiə naziri Antti Hyakkaenen ölkəsinin Ukraynaya əlavə hava hücumundan müdafiə raketləri göndərməklə öz müdafiə qabiliyyətini təhlükəyə ata bilməyəcəyini bildirib. Onun yanaşmasına görə, mövcud çatışmazlığın uzunmüddətli həlli ABŞ və digər müttəfiqlərdə silah-sursat istehsalının sürətlə artırılmasından keçir.
Bu vəziyyət Ukraynaya siyasi dəstəyin başa çatması anlamına gəlmir. Problem daha çox mövcud silah ehtiyatlarının həcmində və istehsal sürətindədir. Avropa dövlətləri bir tərəfdən Kiyevə yardım göstərməyə çalışır, digər tərəfdən isə öz ordularının strateji ehtiyatlarını minimum həddən aşağı salmamaq məcburiyyətindədir.
Məhz buna görə alternativ təchizat mexanizmlərinin əhəmiyyəti artır. Türkiyə üzərindən Ukraynaya ABŞ istehsalı olan müəyyən hərbi vasitələrin ötürülməsi ilə bağlı Konqresə təqdim edildiyi bildirilən məlumatlar da belə variantların nəzərdən keçirildiyini göstərir. Bu model genişlənərsə, Ukraynaya yardımın yalnız Avropa ölkələrinin mövcud anbarlarından asılılığını müəyyən qədər azaltmaq mümkün ola bilər.
Ancaq canlı qüvvə və hərbi resurs problemi yalnız Ukraynanın qarşısında dayanmır. Rusiyanın da cəbhədəki itkiləri kompensasiya etmək və döyüşən bölmələrin şəxsi heyətini yeniləmək üçün müqaviləli hərbçilərin cəlbini intensivləşdirdiyi barədə məlumatlar yayılır. Kreml üçün əsas həssas məsələ yeni açıq kütləvi səfərbərlik elan etmədən ordunun ehtiyaclarını ödəməkdir.
Rusiyada hərbi qeydiyyat və çağırış sisteminin rəqəmsallaşdırılması bu baxımdan xüsusi diqqət çəkir. Elektron çağırış və hərbi qeydiyyat mexanizmlərinin genişləndirilməsi dövlətin çağırış yaşında olan şəxslər üzərində inzibati nəzarət imkanlarını artırır. Bununla belə, bu mexanizmlərin avtomatik olaraq yeni kütləvi səfərbərlik anlamına gəldiyini söyləmək üçün rəsmi qərar tələb olunur.
Beləliklə, qarşıdakı payız Ukrayna müharibəsi üçün iki tam fərqli ssenarinin kəsişmə nöqtəsinə çevrilə bilər. Birinci ssenaridə ABŞ Moskva və Kiyev arasında real danışıqlar mexanizmi yaradır və hərbi qarşıdurmanın intensivliyinin azaldılması istiqamətində ilkin razılaşmalar əldə olunur. İkinci ssenaridə isə diplomatik təşəbbüs nəticəsiz qalır və tərəflər növbəti hərbi mərhələyə hazırlaşırlar.
İkinci variant reallaşarsa, silah-sursat və canlı qüvvə məsələsi daha böyük əhəmiyyət qazanacaq. Ukrayna üçün Qərbin istehsal imkanları və hava hücumundan müdafiə vasitələrinin davamlı təchizatı, Rusiya üçün isə itkilərin yerini dolduracaq yeni şəxsi heyətin tapılması əsas problemlərdən olacaq.
Məhz buna görə qarşıdakı ayların taleyini yalnız cəbhədəki kilometrlər müəyyən etməyəcək. ABŞ-ın diplomatik təşəbbüslərinin nəticəsi, Qərbin hərbi sənayesinin istehsal sürəti və Rusiyanın əlavə canlı qüvvə toplamaq imkanları eyni vaxtda həlledici rol oynayacaq. Diplomatiya nəticə verməzsə, payız aylarında tərəflərin daha ağır və uzunmüddətli qarşıdurmaya hazırlaşması riski artacaq.
Geri dön