Milli mətbuatımız ictimai şüurun inkişafında mühüm rol oynamışdır
Bu gün, 10:58. Yazar: azer
XXI əsr artıq yalnız iqtisadi inkişafın, texnoloji yeniliklərin və geosiyasi proseslərin deyil, həm də informasiya məkanının həlledici rol oynadığı bir dövrdür. Müasir dünyada dövlətlərin qüdrəti təkcə hərbi gücü və iqtisadi potensialı ilə qiymətləndirilmir. Eyni zamanda onların informasiya resurslarından necə istifadə etməsi, həqiqətləri beynəlxalq ictimaiyyətə hansı səviyyədə çatdırması və dezinformasiya təhdidlərinə qarşı nə dərəcədə dayanıqlı olması da mühüm göstəricilərdən hesab olunur. Məhz bu baxımdan Azərbaycan mediası son illər ərzində yalnız ölkənin informasiya sisteminin ayrılmaz hissəsi kimi deyil, həm də dövlətin strateji maraqlarının müdafiəsində mühüm funksiyanı yerinə yetirən təsirli kommunikasiya mexanizminə çevrilmişdir.
Bu gün rəqəmsal platformalarda müşahidə olunan informasiya mübarizəsinin təməli əslində 151 il əvvəl Həsən bəy Zərdabinin təsis etdiyi "Əkinçi" qəzeti ilə qoyulmuşdur. "Əkinçi" təkcə milli maarifçilik hərəkatının başlanğıcı deyil, həm də milli informasiya təhlükəsizliyi düşüncəsinin ilk ideoloji dayaqlarından biri idi. O dövrdə xalqı savadsızlıqdan və cəhalətdən qorumaq əsas vəzifələrdən sayılırdısa, bu gün də cəmiyyəti yalan məlumatlardan və informasiya manipulyasiyalarından müdafiə etmək eyni dərəcədə mühüm əhəmiyyət daşıyır. Müasir informasiya müharibələri klassik hərbi qarşıdurmalardan fərqli xüsusiyyətlərə malikdir. Burada silahı xəbər, səngəri rəqəmsal platformalar, mərmini isə saxta məlumatlar və manipulyasiya üsulları əvəz edir. İnformasiya artıq dövlətlərin siyasi təsir imkanlarını müəyyən edən əsas vasitələrdən birinə çevrilmiş, beynəlxalq münasibətlər sistemində mühüm rol qazanmışdır. Elə buna görə də medianın fəaliyyəti yalnız peşə fəaliyyəti deyil, həm də milli təhlükəsizliyin vacib elementidir.
Azərbaycan bunun ən bariz nümunəsini son illərdə yaşadı. Xüsusilə 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı cəbhədə hərbi əməliyyatlar davam etdiyi kimi, paralel şəkildə beynəlxalq informasiya məkanında da ciddi mübarizə aparılırdı. Ermənistan və ona dəstək verən müxtəlif dairələr dünya ictimai rəyini yanlış istiqamətləndirmək məqsədilə genişmiqyaslı dezinformasiya kampaniyaları həyata keçirirdilər. Bununla belə, Azərbaycan mediası operativ fəaliyyəti, peşəkarlığı və milli məsuliyyət hissi sayəsində həmin kampaniyaların böyük hissəsini nəticəsiz qoymağa nail oldu. Həmin dövrdə jurnalist sadəcə hadisələri işıqlandıran müşahidəçi deyildi. O, informasiya cəbhəsinin fəal iştirakçısına çevrilmişdi. Ön xətdən hazırlanan reportajlar, işğaldan azad olunmuş ərazilərdən yayımlanan materiallar, müharibənin humanitar nəticələrini əks etdirən faktların beynəlxalq auditoriyaya təqdim olunması Azərbaycanın haqlı mövqeyinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasına mühüm töhfə verdi. Prezident İlham Əliyevin nüfuzlu xarici media orqanlarına verdiyi çoxsaylı müsahibələr də informasiya diplomatiyasının əsas elementlərindən biri oldu. Dövlət başçısı faktlara söykənən arqumentləri ilə illərlə formalaşdırılmış yanlış təsəvvürləri aradan qaldırdı, Azərbaycanın beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqeyini dünya ictimaiyyətinə çatdırdı. Milli media isə həmin müsahibələrin geniş auditoriyaya yayılmasını təmin etməklə vahid informasiya strategiyasının mühüm tərkib hissəsinə çevrildi.
Ancaq informasiya savaşı Vətən müharibəsinin başa çatması ilə yekunlaşmadı. Əksinə, postmünaqişə mərhələsində daha fərqli məzmun və istiqamət qazandı. Qarabağın yenidən qurulması, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı, mina təhlükəsi və regionda yaranmış yeni geosiyasi reallıqlar haqqında həqiqətlərin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması Azərbaycan mediasının qarşısında yeni vəzifələr müəyyən etdi. Hazırda rəqəmsal diplomatiya dövlət idarəçiliyinin əsas istiqamətlərindən biri hesab olunur. İnformasiya saniyələr ərzində milyonlarla insana çatır. Sosial media platformaları, onlayn xəbər resursları, süni intellekt texnologiyaları və rəqəmsal kommunikasiya vasitələri ənənəvi medianın fəaliyyət prinsiplərini əsaslı şəkildə dəyişib. Bu yeni reallıq Azərbaycan mediasından daha yüksək peşəkarlıq, müasir texnologiyalara yiyələnmək və çevik idarəetmə bacarığı tələb edir.
Son illərdə ölkədə həyata keçirilən media islahatları da məhz bu ehtiyacdan irəli gəlir. Medianın İnkişafı Agentliyinin yaradılması, "Media haqqında" Qanunun qəbul edilməsi, media subyektlərinin iqtisadi dayanıqlığının artırılması, jurnalistlərin sosial təminatının gücləndirilməsi və rəqəmsal transformasiyanın sürətləndirilməsi Azərbaycanda müasir media sisteminin formalaşmasına xidmət edir. Bu islahatların əsas məqsədi təkcə medianın inkişafına nail olmaq deyil, eyni zamanda milli informasiya təhlükəsizliyini daha da möhkəmləndirməkdir. Hazırda Azərbaycan mediası regional çərçivələri aşaraq beynəlxalq informasiya məkanının fəal iştirakçılarından birinə çevrilmək istiqamətində irəliləyir. Şuşada keçirilən Qlobal Media Forumları bunun ən uğurlu nümunələrindəndir. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən jurnalistlərin, ekspertlərin və media rəhbərlərinin Qarabağda bir araya gəlməsi Azərbaycanın informasiya diplomatiyasının yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirir. Şuşa artıq yalnız Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı kimi deyil, həm də beynəlxalq media dialoqunun nüfuzlu platformalarından biri kimi tanınır.
Bununla yanaşı, yeni dövr yeni təhlükələr də yaradır. Süni intellekt vasitəsilə hazırlanan saxta görüntülər, manipulyativ məzmunlar, kibertəhdidlər və informasiya təxribatları peşəkar jurnalistikanın məsuliyyətini daha da artırır. Belə şəraitdə medianın əsas üstünlüyü sürətli olmaq deyil, etibarlı, obyektiv və milli maraqlara sadiq fəaliyyət göstərməkdir. Müasir oxucu artıq sadəcə xəbərlə kifayətlənmir, onun əsas ehtiyacı təsdiqlənmiş və etibarlı məlumatdır.
Azərbaycan mediasının gələcək inkişafı da məhz bu prinsiplər üzərində qurulmalıdır. Milli maraqları qətiyyətlə müdafiə edən, beynəlxalq auditoriya ilə peşəkar əlaqələr quran, rəqəmsal texnologiyaların imkanlarından səmərəli istifadə edən və süni intellekt dövrünün çağırışlarına uyğun fəaliyyət göstərən media modeli ölkəmizin qlobal informasiya məkanındakı mövqeyini daha da möhkəmləndirəcək. "Əkinçi" qəzetinin çap dəzgahından başlanan bu tarixi yol bu gün rəqəmsal platformalara, beynəlxalq media şəbəkələrinə və süni intellekt texnologiyalarına qədər uzanır. Dəyişən yalnız vasitələr və texnologiyalardır. Dəyişməyən isə əsas missiyadır – həqiqətin müdafiəsi, milli maraqların qorunması, Azərbaycanın səsinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması və informasiya mübarizəsində mənəvi üstünlüyün təmin olunması. Elə buna görə də Azərbaycan mediasının 151 illik inkişaf yolu yalnız şərəfli keçmişin salnaməsi deyil, həm də ölkənin rəqəmsal diplomatiya sahəsində gələcəyini müəyyənləşdirən mühüm strateji yol xəritəsidir.
Gülər Sultanzadə,
YAP Yasamal rayon təşkilatının fəalı.
Geri dön