Regionun təhlükəsizlik arxitekturasını dəyişən tarixi sənəd
Bu gün, 12:15. Yazar: azer
İlqar İlyasov
Yeni Azərbaycan Partiyası Laçın rayon təşkilatının sədri
2021-ci il iyunun 15-də Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı, Qarabağın tacı olan azad Şuşa şəhərində imzalanmış “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi” iki qardaş ölkə arasındakı əlaqələri keyfiyyətcə tamamilə yeni, daha yüksək bir mərhələyə — rəsmi müttəfiqlik zirvəsinə ucaltmışdır. Bu sənəd sadəcə iki dövlət arasında imzalanan növbəti bir hüquqi akt deyil, eyni zamanda çoxəsrlik ortaq tarixin, milli köklərin və sarsılmaz qardaşlığın müasir geosiyasi reallıqlara uyğun olaraq rəsmiləşdirilməsidir. Məhz rəmzi mənası olduqca böyük olan Milli Qurtuluş Günündə imzalanan bu tarixi bəyannamə, regionun təhlükəsizlik arxitekturasını yenidən formalaşdırmış, xalqlarımızın gələcək inkişaf və əməkdaşlıq yollarını parlaq şəkildə işıqlandırmışdır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin rəsmi imzalanma mərasimində qeyd etdiyi kimi: “İmzalanmış Bəyannamə tarixə əsaslanır. Bəyannamədə xalqlarımızın böyük liderləri, öndərləri Mustafa Kamal Atatürkün və Heydər Əliyevin kəlamları öz əksini tapıb. XX əsrin əvvəllərində Mustafa Kamal Atatürk demişdir: “Azərbaycanın sevinci sevincimiz, kədəri kədərimizdir”. XX əsrin sonlarında Heydər Əliyev demişdir: “Türkiyə və Azərbaycan bir millət, iki dövlətdir”. Bu tarixi sözlər, kəlamlar bizim fəaliyyətimiz üçün əsas amildir. Biz bu vəsiyyətə sadiqik və XXI əsrdə azad edilmiş Şuşada Müttəfiqlik Bəyannaməsini imzalayarkən əcdadlarımıza sadiqliyimizi nümayiş etdiririk və gələcək nəsillərə yol göstəririk”.
Bu baxımdan, iki ölkə arasında sarsılmaz müttəfiqlik münasibətləri illər boyu sınaqlardan keçərək bu gün ən yüksək inkişaf mərhələsinə çatmışdır. 44 günlük Vətən müharibəsində Türkiyənin Azərbaycana göstərdiyi siyasi və mənəvi dəstək bu sarsılmazlığın ən bariz nümunəsi idi. Şuşa Bəyannaməsi bu münasibətləri strateji və hüquqi baxımdan möhkəmləndirərək hər iki tərəfin bir-birinin maraqlarını həm sülh, həm də böhran dövrlərində qoruyacağını təsdiq etdi. Eyni zamanda, bu Bəyannamə ölkəmizin beynəlxalq nüfuzunu artırır və Azərbaycanın regional liderliyini daha da möhkəmləndirir. Dünyanın ən güclü ordularından birinə və böyük qlobal təsir imkanlarına malik olan Türkiyə ilə rəsmi müttəfiqlik statusu Azərbaycanın xarici siyasət mövqelərini gücləndirir və onun beynəlxalq arenada irəli sürdüyü təşəbbüslərin çəkisini artırır. Bəyannamənin yaratdığı yeni reallıqlar regionda əlverişli investisiya mühitinin yaranması üçün də geniş imkanlar açır. Sülhün, sabitliyin və təhlükəsizliyin təmin olunduğu bir bölgə hər zaman xarici sərmayədarlar üçün cəlbedici məkana çevrilir. Şuşa sənədi Cənubi Qafqazın təhlükəsizliyini qlobal miqyasda zəmanət altına aldığı üçün həm yerli, həm də beynəlxalq biznes dairələrinin regiona, xüsusilə də Qarabağ və Şərqi Zəngəzura böyük həcmdə sərmayə yatırmasına rəvac verir. Bu kontekstdə, dövlət başçısının Şuşa Bəyannaməsinin imzalanması mərasimindəki çıxışında vurğuladığı digər bir tarixi məqam sənədin dərin tarixi köklərini bəyan edir: “Birgə Bəyannamədə tarixi Qars müqaviləsinə istinad edilir. Tarixi Qars müqaviləsi düz yüz il bundan əvvəl imzalanmışdır. Bu da böyük rəmzi məna daşıyır. Yüz ildən sonra azad edilmiş Şuşa şəhərində müttəfiqlik haqqında imzalanan Birgə Bəyannamə bizim gələcək iş birliyimizin istiqamətini göstərir.”
Bəyannamənin beynəlxalq əhəmiyyətini şərtləndirən mühüm amillər sırasında ilk növbədə Avrasiyanın nəqliyyat və enerji xəritəsinin yenidən cızılması dayanır. Sənəd yalnız iki ölkənin maraqlarına deyil, bütövlükdə regionun və Avropanın enerji təhlükəsizliyinə xidmət edən nəhəng layihələrin davamlılığını təmin edir. Şuşada atılan bu imza, Şərq-Qərb logistik dəhlizlərinin təhlükəsizliyini təmin edərək qlobal ticarət yollarının sabit fəaliyyətinə birbaşa töhfə verir. Bununla yanaşı, Bəyannamənin verdiyi strateji mesaj olduqca aydındır: Azərbaycan və Türkiyə bundan sonra da hər bir milli məsələdə vahid mövqedən çıxış edəcək və regionda sabitliyi pozmağa yönələn hər hansı bir addımın qarşısı birgə güclə alınacaqdır. Təhlükəsizliklə bərabər, Bəyannamə hər iki ölkənin iqtisadi qüdrətini artırır. Qarşılıqlı ticarət dövriyyəsinin artırılması, gömrük və nəqliyyat prosedurlarının sadələşdirilməsi istiqamətində müəyyən edilmiş hədəflər hər iki dövlətin daxili bazarının böyüməsinə və iqtisadiyyatının diversifikasiyasına şərait yaradır. Şübhəsiz ki, Azərbaycanın Türkiyə ilə strateji müttəfiqliyi hər iki dövlətin iqtisadi inkişafına böyük təkan verir. Birgə sənaye zonalarının yaradılması, rəqəmsal iqtisadiyyat, kənd təsərrüfatı və yüksək texnologiyalar sahəsində tərəfdaşlıq layihələri həm Bakının, həm də Ankaranın iqtisadi dayanıqlığını yeni səviyyəyə qaldırır. Digər tərəfdən, bu sənəd regionda hələ də müharibə xülyası ilə yaşayan revanşist qüvvələrə vacib mesaj rolunu oynayır. Sənəddə yer alan hərbi müttəfiqlik bəndləri Ermənistandakı və onun xaricindəki radikal dairələrə göstərir ki, Azərbaycana qarşı hər hansı təcavüzkar cəhd və ya təhdid birbaşa Türkiyəyə qarşı yönəlmiş sayılacaq və adekvat cavablandırılacaqdır.
Bu gün Azərbaycan Respublikası və Türkiyə Respublikası arasında ikitərəfli münasibətlər qardaşlıq prinsiplərindən institusional müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlmişdir. Bu əlaqələr sadəcə bəyanatlarda deyil, gündəlik fəaliyyətdə, dövlət strukturlarının birgə işində özünü büruzə verir. Bütün sahələri əhatə edən əməkdaşlıq — təhsildən mədəniyyətə, səhiyyədən kosmosa, hərbi sənayedən kənd təsərrüfatına qədər hər bir sektorda öz bəhrəsini verməkdədir. Şuşa Bəyannaməsi gələcək münasibətlərin məzmunu və çərçivəsini dəqiq müəyyən edərək, bu əməkdaşlığın uzunmüddətli strategiyasını cızmışdır. Bəyannamədə Azərbaycan və Türkiyənin xarici siyasət ilə bağlı müddəa da yer almışdır. Bu müddəaya əsasən, tərəflər regional və beynəlxalq miqyasda mühüm əhəmiyyət kəsb edən xarici siyasət məsələləri üzrə müntəzəm olaraq ikitərəfli məsləhətləşmələr aparır və bir-birinə qarşılıqlı dəstək nümayiş etdirirlər. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Türk Dövlətləri Təşkilatı və digər qlobal platformalarda Bakı və Ankaranın vahid cəbhədən çıxış etməsi bunun bariz sübutudur. Eyni zamanda, informasiya mübadiləsi və dezinformasiyaya qarşı birgə mübarizə məsələsi də sənəddə xüsusi yer tutur. İki ölkənin media qurumlarının birgə fəaliyyəti, ortaq media platformasının yaradılması həm Azərbaycanın, həm də Türkiyənin beynəlxalq məkanda qarşılaşdığı informasiya hücumlarının qarşısının operativ şəkildə alınmasını təmin edir. Əməkdaşlığın yeni perspektivləri fonunda tərəflər yaşıl enerji və nəqliyyat dəhlizlərinin açılması sahəsində böyük addımlar atırlar. Xüsusilə, işğaldan azad olunmuş ərazilərin bərpası prosesində Türkiyə şirkətlərinin fəal iştirakı bu əməkdaşlığın ən canlı xiyabanıdır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda beynəlxalq hava limanlarının, avtomobil və dəmir yollarının tikintisində türk qardaşlarımızın çiyin-çiyinə çalışması Şuşa Bəyannaməsinin praktiki uğurlarındandır. Şübhəsiz ki, müdafiə sahəsində əməkdaşlıq və qarşılıqlı hərbi yardım məsələlərinin Bəyannamədə əks olunması tarixi nailiyyətdir. Sənədin bu bəndi hər iki ölkənin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə üçüncü bir dövlət tərəfindən təhdid və ya təcavüz edildiyi təqdirdə, tərəflərin bir-birinə lazımi hərbi kömək göstərəcəyini rəsmən təsbit edir. Nəhayət, bu mühüm sənədin əhəmiyyətini daim gündəmdə saxlamaq və elmi-praktiki cəhətdən təhlil etmək məqsədilə, Bəyannamənin imzalanmasından sonra Şuşada 15 iyun tarixində ənənəvi olaraq keçirilən konfranslar təşkil olunmaqdadır. Bu konfranslar hər il həm yerli, həm də beynəlxalq ekspertlərin bir araya gələrək Şuşa Bəyannaməsinin gətirdiyi dividendləri və gələcək birgə hədəfləri müzakirə etdiyi mühüm regional platformaya çevrilmişdir.
Geri dön