Hikmət Hacıyevin Ermənistan səfərinin şifrəsi: Bakının müəyyən etdiyi gündəlik
Bu gün, 19:12. Yazar: vasif
Cənubi Qafqaz növbəti tarixi geosiyasi mərhələyə daxil olur. Ermənistan parlament seçkilərinin başa çatması və yeni hökumətin formalaşdırılması prosesinin başlaması regionda siyasi dinamikanı dəyişdirən yeni reallıq yaradıb. Məhz belə bir şəraitdə Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi Hikmət Hacıyevin Ermənistana səfəri sıradan diplomatik təmas deyil, bölgənin gələcək təhlükəsizlik arxitekturasını müəyyənləşdirən mühüm siyasi hadisə kimi qiymətləndirilməlidir.
Bu səfərin əsas şifrəsi ondan ibarətdir ki, Bakı artıq seçkidən sonrakı mərhələdə sülh prosesinin növbəti addımlarını müzakirə etmək üçün İrəvana konkret mesajlar göndərir. Bu mesajın mahiyyəti isə sadədir: regionun gələcəyi qarşıdurmadan deyil, əməkdaşlıqdan keçir.
Dilican missiyasının pərdəarxası: Bakı sülhün növbəti mərhələsini hazırlayır
Hikmət Hacıyevin səfərinin əhəmiyyəti təkcə Azərbaycan-Ermənistan münasibətləri ilə məhdudlaşmır. Bu səfər bütövlükdə Avrasiyada təhlükəsizlik və əməkdaşlıq sisteminin formalaşması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Bu gün Cənubi Qafqaz Şərqlə Qərbi, Şimalla Cənubu birləşdirən strateji coğrafiyadır. Burada dayanıqlı sülhün əldə olunması təkcə Bakı və İrəvan üçün deyil, Avropadan Mərkəzi Asiyaya qədər uzanan geniş coğrafiya üçün yeni iqtisadi və siyasi imkanlar açır.
Məhz buna görə də Azərbaycan bölgədə sabitliyin təmin edilməsini yalnız milli maraqlar məsələsi kimi deyil, qlobal təhlükəsizliyə verilən regional töhfə kimi qiymətləndirir.
Cənubi Qafqazın yeni təhlükəsizlik düsturu
Ermənistanda seçkilər başa çatıb. İndi artıq siyasi mübarizə dövrü geridə qalıb və dövlət məsuliyyəti mərhələsi başlayır. Yeni hökumətin qarşısında duran əsas vəzifə uzun illər davam edən münaqişə irsini aradan qaldırmaq və yekun sülh sazişinə aparan addımları atmaqdır.
Təsadüfi deyil ki, ABŞ Prezidenti Donald Trampın Bakı Enerji Həftəsi münasibətilə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə ünvanladığı məktubda da yaxın zamanlarda sülh istiqamətində ciddi müzakirələrin gözlənildiyi vurğulanıb. Bu isə onu göstərir ki, Bakı-İrəvan münasibətləri artıq təkcə regional deyil, beynəlxalq siyasi gündəliyin mühüm mövzularından birinə çevrilib.
Dilicanda tarixi dialoq: Sülhün geridönməz mərhələsi
Hikmət Hacıyevin Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryanla görüşü də məhz bu baxımdan xüsusi diqqət çəkir.
Bağlı qapılar arxasında aparılan müzakirələrin detalları açıqlanmasa da, prosesin məntiqi göstərir ki, gündəlikdə yekun sülh sazişinin imzalanmasına hazırlıq məsələləri dayanıb.
Buraya Ermənistan Konstitusiyasında Azərbaycana və Türkiyəyə qarşı ərazi iddialarının aradan qaldırılması, bunun üçün referendumun keçirilməsi, regional kommunikasiyaların açılması, qarşılıqlı etimad mühitinin gücləndirilməsi, humanitar və iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi kimi məsələlər daxil ola bilər.
Eyni zamanda vətəndaş cəmiyyəti institutları arasında dialoqun genişləndirilməsi, təhlükəsizlik risklərinin minimallaşdırılması və gələcək təmasların intensivləşdirilməsi istiqamətində də müzakirələrin aparıldığı ehtimal olunur.
Top artıq İrəvanın meydançasındadır
Bu gün regionda əsas reallıq ondan ibarətdir ki, Azərbaycan sülh sazişinin imzalanmasına hazır olduğunu dəfələrlə nümayiş etdirib.
44 günlük müharibədən sonra sülh təşəbbüsünü irəli sürən də Bakı olub.
Sərhədlərin delimitasiyası prosesini başladan da Bakı olub.
Kommunikasiyaların açılması ideyasını gündəmə gətirən də Bakı olub.
Bu səbəbdən artıq top həqiqətən də İrəvanın meydançasındadır.
Ermənistan ya yeni regional reallıqları qəbul edib sülh yolunu seçəcək, ya da tarixi imkanları növbəti dəfə əldən verəcək.
Revanşizmin vaxtı bitib
Ermənistanda və xaricdə müəyyən revanşist dairələr hələ də köhnə geosiyasi təsəvvürlərlə yaşayırlar. Onlar bölgədə yeni gərginlik ocaqlarının yaranmasına ümid edirlər. Lakin reallıq dəyişib. Bu gün Azərbaycan iqtisadi, siyasi, hərbi və diplomatik baxımdan regionun əsas güc mərkəzidir. Cənubi Qafqazın təhlükəsizlik və əməkdaşlıq gündəliyini müəyyən edən başlıca aktor da məhz Bakıdır.
Ona görə də revanşist qüvvələrin sülh prosesini dayandırmaq cəhdləri maksimum halda prosesi ləngidə bilər. Onlar sülhün qarşısını ala bilməzlər.
Qlobal təhlükəsizliyə aparan regional sülh
Azərbaycanın strateji hədəfi təkcə Ermənistanla münasibətləri normallaşdırmaq deyil.
Bakının məqsədi Cənubi Qafqazda uzunmüddətli təhlükəsizlik sistemi qurmaq, regionu qarşıdurma məkanından əməkdaşlıq məkanına çevirmək və bununla da qlobal təhlükəsizliyə töhfə verməkdir.
Bu gün Bakı–İrəvan təmasları əslində Avrasiyanın yeni əməkdaşlıq platformasının təməlini formalaşdırır. Burada əldə ediləcək sülh təkcə iki dövlət arasında münasibətləri normallaşdırmayacaq, həm də Şərqlə Qərb arasında yeni iqtisadi və siyasi körpülərin qurulmasına xidmət edəcək.
Hikmət Hacıyevin Ermənistana səfərinin əsas şifrəsi məhz budur: sülh prosesi yeni mərhələyə daxil olub. Bu prosesin sürəti müxtəlif səbəblərdən dəyişə bilər. Müxtəlif qüvvələr ona mane olmağa çalışa bilər. Lakin artıq geosiyasi reallıqlar dəyişib.
Bakı faktorunun müəyyənedici rolu
Azərbaycan bu prosesdə sadəcə iştirakçı deyil, gündəliyi formalaşdıran əsas aktordur. Bakı sülhü emosional çağırış kimi deyil, strateji dövlət xətti kimi həyata keçirir.
Bu xəttin mahiyyəti aydındır: Cənubi Qafqazda sabitlik təmin olunmalı, region əməkdaşlıq məkanına çevrilməli və bu model qlobal təhlükəsizlik sisteminə töhfə verməlidir.
Bu səbəbdən Bakı üçün əsas məqsəd taktiki deyil, stratejidir, dayanıqlı sülhün hüquqi və siyasi baxımdan geri dönməz hala gətirilməsidir.
Yəqin ki, H. Hacıyev A. Qriqoryanla Dilicanda keçirdiyi görüşdə rəsmi Bakının və Prezident İlham Əliyevin də İrəvanın “ikibaşlı oyunu” oynayacağı təqdirdə hansı aqibətlə üzləşəcəyi mesajını da çatdırıb.
Geriyə dönüş yoxdur
Cənubi Qafqazda baş verən proseslərin mahiyyəti artıq dəyişməz xarakter alır. Sülh gündəliyi mövcuddur və bu gündəliyi formalaşdıran əsas siyasi iradə də aydındır. Çünki Cənubi Qafqazın gələcəyi sülhdən, əməkdaşlıqdan və qarşılıqlı təhlükəsizlikdən keçir. Bu gündəliyi formalaşdıran, onu irəli aparan və həyata keçirmək üçün bütün siyasi, diplomatik və iqtisadi imkanlarını səfərbər edən tərəf isə Azərbaycandır.
Maneələr ola bilər, gecikmələr baş verə bilər, daxili və xarici təzyiqlər arta bilər. Amma istiqamət dəyişməyəcək. Sülh olacaq. Çünki bu artıq seçim deyil, geosiyasi zərurətdir. Və bu reallığı qəbul etməyən hər bir siyasi aktor zamanla ya bu prosesə uyğunlaşacaq, ya da regionun yeni təhlükəsizlik modelinin kənarında qalacaq.
Cənubi Qafqaz geri dönüşü olmayan bir yoldadır və bu yolun adı dayanıqlı sülhdür.
Geri dön