4 İyun 1993 – Azərbaycan xalqının Ulu Öndər Heydər Əliyevlə həmrəyliyi və Qurtuluşa aparan tarixi dönüş
Bu gün, 10:52. Yazar: azer
Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində elə günlər vardır ki, həmin tarixlər yalnız siyasi hadisə deyil, bütöv xalqın taleyini dəyişən dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir. 1993-cü ilin 4 iyun hadisələri də məhz belə taleyüklü məqamlardan biridir. Bu tarix Azərbaycan dövlətçiliyinin ağır sınaqlarla üz-üzə qaldığı, ölkədə xaosun, siyasi böhranın və vətəndaş qarşıdurması təhlükəsinin pik həddə çatdığı dövr kimi yadda qalmışdır. Eyni zamanda, bu gün xalqın öz xilaskar lideri ilə həmrəyliyinin təcəssümü, milli qurtuluşun başlanğıcı və gələcək qüdrətli Azərbaycanın siyasi təməlinin qoyulduğu mərhələ kimi tarixə daxil olmuşdur.
Müstəqilliyini yenicə bərpa etmiş Azərbaycan 1990-cı illərin əvvəllərində ciddi siyasi, iqtisadi və hərbi böhranla üzləşmişdi. Dövlət idarəçiliyində səriştəsizlik, iqtisadi tənəzzül, orduda nizamsızlıq, bölgələrdə separatçılıq meyilləri, Ermənistanın hərbi təcavüzü və torpaqlarımızın işğalı ölkəni faktiki olaraq parçalanma həddinə gətirib çıxarmışdı. Hakimiyyət uğrunda mübarizə dövlət maraqlarını arxa plana keçirmiş, milli təhlükəsizlik məsələləri lazımi səviyyədə təmin olunmamışdı. Belə bir mürəkkəb şəraitdə Azərbaycan xalqı ölkəni uçurumdan çıxara biləcək siyasi iradəyə, təcrübəyə və dövlətçilik təfəkkürünə malik liderə ehtiyac duyurdu.
1993-cü il iyunun 4-də Gəncədə baş verən hadisələr ölkədə onsuz da gərgin olan vəziyyəti daha da ağırlaşdırdı. Silahlı qarşıdurma, hakimiyyət böhranı və vətəndaş müharibəsi təhlükəsi dövlət müstəqilliyini ciddi risk altına qoydu. Ölkənin müxtəlif bölgələrində idarəetmə zəifləyir, xalq gələcəklə bağlı böyük narahatlıq yaşayırdı. Azərbaycanın müstəqilliyinin itirilməsi təhlükəsi real xarakter almağa başlamışdı. Belə bir şəraitdə xalqın nəzərləri bir ünvana – Naxçıvana, böyük dövlətçilik təcrübəsinə malik olan Heydər Əliyevə yönəldi.
Azərbaycan xalqı yaxşı anlayırdı ki, ölkənin xilası yalnız güclü siyasi iradəyə, zəngin idarəçilik təcrübəsinə və xalqın maraqlarını hər şeydən üstün tutan liderə bağlıdır. Buna görə də cəmiyyətin müxtəlif təbəqələri, ziyalılar, sadə insanlar, ictimai-siyasi dairələr Ulu Öndərin Bakıya dəvət olunmasını təkidlə tələb edirdilər. Bu, sadəcə siyasi çağırış deyil, xalqın xilasa olan ümidi, milli həmrəyliyin ifadəsi idi.
1993-cü il iyunun 9-da Ulu Öndər Heydər Əliyevin Bakıya qayıdışı Azərbaycan tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Bu qayıdış ümidsizliyə qapılmış cəmiyyət üçün ümidin, sabitliyin və gələcəyə inamın yenidən doğuluşu idi. Ulu Öndər qısa müddət ərzində vəziyyəti dərindən təhlil etdi, xalqla açıq dialoq qurdu və ölkədə qan tökülməsinin qarşısının alınması istiqamətində prinsipial addımlar atdı.
İyunun 13-də onun Gəncəyə səfəri xüsusi siyasi və tarixi əhəmiyyət daşıyırdı. Həmin dövrdə təhlükəli və riskli şəraitə baxmayaraq, xalqın taleyini hər şeydən üstün tutan Heydər Əliyev münaqişənin sülh yolu ilə həllinə, tərəflərin qarşılıqlı anlaşmasına və vətəndaş müharibəsinin qarşısının alınmasına çağırış etdi. O, təmkinli siyasəti, müdrik yanaşması və uzaqgörən qərarları ilə ölkəni parçalanmaqdan xilas etdi.
1993-cü il iyunun 15-də isə Azərbaycan tarixində dönüş yaradan mühüm hadisə baş verdi. Həmin gün Heydər Əliyev parlamentin sədri seçildi və bu tarix sonradan Azərbaycan xalqının taleyində Milli Qurtuluş Günü kimi əbədiləşdi. Bu, yalnız siyasi vəzifə dəyişikliyi deyildi; bu, dövlətçiliyin yenidən qurulmasının, sabitliyin bərpasının və xalq–lider birliyinin rəmzi idi.
Ulu Öndərin hakimiyyətə qayıdışından sonra ölkədə ictimai-siyasi sabitliyin təmin olunması istiqamətində sistemli tədbirlər həyata keçirildi. Dövlət idarəçiliyində peşəkarlıq prinsipləri bərpa olundu, qanunçuluğun təmin edilməsi prioritetə çevrildi, iqtisadi tənəzzülün qarşısının alınması üçün strateji proqramlar hazırlanmağa başlandı. Ən mühümü isə xalqın dövlətə və gələcəyə inamı yenidən bərpa edildi.
Ulu Öndər sabitliyi inkişafın əsas şərti kimi qiymətləndirirdi. Onun rəhbərliyi ilə ölkədə vətəndaş qarşıdurmasının qarşısı alındı, separatizm meyilləri neytrallaşdırıldı və dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı. 1994-cü ilin mayında Ermənistanla atəşkəsin əldə olunması ölkənin hərbi və siyasi baxımdan toparlanması üçün mühüm imkan yaratdı.
Azərbaycanın iqtisadi inkişaf strategiyasının formalaşdırılması da məhz həmin dövrdə başladı. 1994-cü ilin sentyabrında imzalanmış Əsrin müqaviləsi müstəqil Azərbaycanın iqtisadi inkişaf tarixində yeni mərhələnin əsasını qoydu. Xarici investisiyaların cəlb olunması, beynəlxalq enerji əməkdaşlığının genişləndirilməsi və neft strategiyasının düzgün müəyyənləşdirilməsi gələcək iqtisadi yüksəlişin təməlini formalaşdırdı.
Əgər 1993-cü ildə dövlətçilik məhv olmaq təhlükəsi ilə üz-üzə idisə, bu gün Azərbaycan regionun ən güclü dövlətlərindən birinə çevrilmişdir. Güclü ordu, sabit iqtisadiyyat, beynəlxalq nüfuz, enerji təhlükəsizliyində mühüm rol, müasir infrastruktur və siyasi müstəqillik bu inkişafın əsas göstəriciləridir. Azərbaycanın əldə etdiyi bütün bu uğurların ideoloji və siyasi təməlində məhz Heydər Əliyev dövlətçilik məktəbi dayanır.
Bu siyasi kurs bu gün İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və dövlət suverenliyini tam təmin etmiş, xalqın onilliklər boyu həsrətində olduğu tarixi ədaləti bərpa etmişdir. 2020-ci ildə qazanılan Zəfər və sonrakı dövrdə həyata keçirilən tədbirlər Ulu Öndərin ən böyük arzusunun gerçəkləşməsinin parlaq nümunəsi olmuşdur.
Bu gün işğaldan azad olunmuş torpaqlarda aparılan bərpa-quruculuq işləri, “Böyük Qayıdış” proqramı çərçivəsində insanların doğma yurdlarına qayıdışı, güclənən iqtisadiyyat və artan beynəlxalq nüfuz bir daha göstərir ki, 1993-cü ildə başlanmış Qurtuluş yolu Azərbaycanın yalnız sabitliyinə deyil, həm də qüdrətli dövlətə çevrilməsinə xidmət etmişdir.
4 İyun hadisələri Azərbaycan tarixində təkcə böhran günü deyil, həm də xalqın öz xilaskar liderinə inamının və milli həmrəyliyinin tarixi nümunəsidir. O günlərdə xalq və lider birliyi Azərbaycanı parçalanmaqdan, vətəndaş müharibəsindən və müstəqilliyin itirilməsi təhlükəsindən xilas etdi. Məhz buna görə 4 iyun hadisələrindən başlanan yol 15 İyun Milli Qurtuluşuna, oradan isə bugünkü qüdrətli, qalib və suveren Azərbaycana aparan tarixi yol kimi qiymətləndirilir.
Ulu Öndər Heydər Əliyev Azərbaycan xalqının yaddaşında xilaskar, qurucu və müdrik dövlət xadimi kimi əbədi yaşayır. Onun siyasi irsi, dövlətçilik fəlsəfəsi və milli birlik ideyası Azərbaycanın gələcək inkişafında da əsas yol göstəricisi olaraq qalacaqdır.
Bayram Xudayarov
Elm və Təhsil Nazirliyi Fizika İnstitutunun əməkdaşı,
"Heydər Əliyev məktəbinin davamçıları" Feysbuk qrupunun təsisçisi və rəhbəri,
YAP-ın fəal üzvü.
Geri dön