Ulu Öndər Heydər Əliyev siyasətinin məntiqi nəticəsi:
27-05-2026, 12:29. Yazar: Semsi
Əziz Ələkbərli,
Milli Məclisin deputatı,
Qərbi Azərbaycan İcması
İdarə Heyətinin sədri
Azərbaycanın çoxəsrlik dövlətçilik tarixində və iqtisadi dirçəliş fəlsəfəsində torpaq mütləq bir güc, xalqın rifahının, milli mənliyinin və dövlət müstəqilliyinin sarsılmaz sütunudur. Kənd təsərrüfatı sahəsinə dövlət tərəfindən göstərilən çox böyük diqqət sadəcə bir iqtisadiyyat qolunun idarə edilməsi deyil, milli təhlükəsizliyin və ərzaq müstəqilliyinin təmin olunmasına yönəlmiş strateji rəhbərlik sənətidir. Bu günlərdə kənd təsərrüfatı məsələlərinə həsr olunmuş müşavirədə cənab Prezident İlham Əliyevin proqram xarakterli tarixi çıxışı, Azərbaycanın aqrar sektorunun keçmişini, bu gününü və böyük gələcəyini elmi, praqmatik və milli maraqlar çərçivəsində cızan mükəmməl bir yol xəritəsidir. Bu yol xəritəsi ölkə iqtisadiyyatının neft amilindən asılılığının azaldılmasını hədəfləyən, kənd ilə şəhər arasındakı fərqləri tamamilə aradan qaldırmağa xidmət edən daxili intibah bəyannaməsidir.
Müasir Azərbaycanın qazandığı hər bir möhtəşəm nailiyyət kimi, aqrar sahədə yaşanan böyük canlanma da Ulu Öndər Heydər Əliyevin dühası tərəfindən əsası qoyulmuş müdrik iqtisadi strategiyanın məntiqi və qaçılmaz nəticəsidir. Hələ ötən əsrin 70-80-ci illərində Ümummilli Liderin rəhbərliyi dövründə Azərbaycanda pambıqçılıq, üzümçülük, tütünçülük və baramaçılıq kimi sahələr özünün qızıl dövrünü yaşamış, kənd əhalisinin sosial-iqtisadi vəziyyəti kökündən yaxşılaşmışdı. SSRİ-nin dağılması və müstəqilliyimizin ilk illərində yaşanan xaos nəticəsində bu sahələr demək olar ki, tamamilə məhv olmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qalmışdı. Lakin dahi rəhbərin 1993-cü ildə yenidən hakimiyyətə qayıdışı və həyata keçirdiyi köklü torpaq islahatları Azərbaycan kəndlisini torpağın həqiqi sahibinə çevirdi.
Cənab Prezident İlham Əliyev bu dahi irsi 21-ci əsrin tələblərinə uyğun olaraq ən yüksək səviyyədə davam etdirməkdədir. Dövlət başçısı hakimiyyətə gəldiyi ilk dövrlərdən başlayaraq regional inkişafa xüsusi önəm vermişdir. Cənab Prezident müşavirədə bu tarixi ardıcıllığı və varisliyi xüsusi vurğulayaraq bildirmişdir:
"Hələ ilk dəfə prezident vəzifəsinə seçiləndən sonra 2004-cü ildə ilk təşəbbüslərimdən biri regional inkişaf proqramı idi və onun da tərkib hissəsi kənd təsərrüfatının inkişafı idi."
2004-cü ilin əvvəlində qəbul edilmiş birinci beşillik proqram və ondan sonra ardıcıl olaraq həyata keçirilən digər regional inkişaf proqramları bölgələrin sosial-iqtisadi mənzərəsini kökündən dəyişdi. Çünki həmin dövrdə bölgələrdə qaz təchizatı demək olar ki, yox idi, elektrik enerjisinin verilməsində nəinki rayonlarda, hətta paytaxt Bakıda belə çox böyük fasilələr yaşanırdı, magistral və kənd yolları tamamilə yararsız vəziyyətdə idi, su təchizatı isə tükənmək üzrə idi. Dövlət başçısının uzaqgörən siyasəti və sarsılmaz iradəsi sayəsində həyata keçirilən genişmiqyaslı infrastruktur layihələri kəndlərin dirçəldilməsində və insanların yaşayış səviyyəsinin yüksəldilməsində həlledici rol oynadı. Bu gün işğaldan azad edilmiş torpaqları istisna etsək, ölkə üzrə qazlaşdırmanın səviyyəsinin 96%-ə çatması, elektrik təchizatında daxili təminatla yanaşı böyük ixrac potensialının yaradılması, Taxtakörpü, Şəmkirçay və Göytəpə kimi nəhəng su anbarlarının, modern kanalların inşası məhz Ulu Öndərin müəyyənləşdirdiyi strateji kursun İlham Əliyev zirvəsindəki möhtəşəm təzahürüdür.
Müasir dünyada cərəyan edən irimiqyaslı müharibələr, regional münaqişələr, qlobal nəqliyyat-loqistika zəncirlərinin qırılması və enerji sektorunda yaşanan dərin böhranlar ənənəvi kənd təsərrüfatı istehsalçılarını və ixracatçılarını ciddi çətinliklərlə üz-üzə qoymuşdur. Belə bir mürəkkəb geosiyasi şəraitdə hər bir müstəqil dövlətin öz daxili ərzaq təhlükəsizliyini təmin etməsi milli müstəqilliyin qorunması ilə bərabər tutulur. Cənab Prezident dünyadakı bu narahatedici meyilləri dərindən təhlil edərək qeyd etmişdir:
"Bu gün dünyada gedən meyillər kənd təsərrüfatının istehsalına da mənfi təsir göstərir... Bunu nəzərə alaraq, əlbəttə ki, hər bir ölkə öz ərzaq təhlükəsizliyi haqqında düşünməlidir və konkret addımlar atmalıdır."
Azərbaycan dövləti bu konkret addımları ən yüksək səviyyədə atmaqdadır. Ölkəmiz dünyada nadir dövlətlərdəndir ki, öz yerli fermerlərinə və torpaq mülkiyyətçilərinə genişmiqyaslı, çoxçeşidli subsidiya mexanizmləri tətbiq edir, mineral gübrə, yanacaq güzəştləri təklif edir, onları aşağı faizli güzəştli kreditlərlə və elmi-metodik tövsiyələrlə fasiləsiz təmin edir.
Lakin qlobal təhdidlərin digər bir tərəfi də iqlim dəyişikliyi ilə bağlıdır. Dövlət başçısı may ayında paytaxtda və bölgələrdə müşahidə olunan anomal və intensiv yağışların kənd təsərrüfatına vurduğu müəyyən fəsadlarla yanaşı, onun gətirdiyi bərəkəti — su anbarlarında yığılan su ehtiyatlarının cari ildə su problemini tamamilə aradan qaldıracağını praqmatik şəkildə dəyərləndirir. Bu baxımdan, dövlətin aqrar siyasəti sadəcə bu günün tələblərini ödəmək deyil, gələcək qlobal böhranlara qarşı milli iqtisadiyyatı tam dayanıqlı vəziyyətə gətirmək məqsədi daşıyır.
Cənab Prezident İlham Əliyevin müşavirədə səsləndirdiyi rəqəmlər və özünü təminetmə əmsalları həm yerli, həm də xarici investorlar üçün açıq, şəffaf və strateji bir çağırış, ciddi bir mesajdır. Dövlət başçısı kənd təsərrüfatında son illər müşahidə olunan müəyyən durğunluğu açıq şəkildə bəyan edərək, bu vəziyyəti dəyişmək üçün 2026–2030-cu illəri əhatə edən yeni və konkret Dövlət Proqramının icrasına start vermişdir.
Ölkəmiz tərəvəz üzrə 107%, bostan məhsulları üzrə 104%, meyvə-giləmeyvə üzrə 140% özünü təminetmə səviyyəsinə çatmış, fındıqçılıq sahəsində dünya miqyasında 3-4-cü yerlərdə qərarlaşaraq böyük ixrac potensialı formalaşdırmışdır. Kartof istehsalında daxili tələbatın 91%-i ödənilir və idxalı tamamilə aradan qaldırmaq üçün real imkanlar mövcuddur. Heyvandarlıq və quşçuluq sahəsində də göstəricilər yüksəkdir: mal əti üzrə 84%, quş əti üzrə 82%, qoyun-keçi əti üzrə 94% təminat mövcuddur. Dövlət başçısı qarşıya qəti vəzifə qoymuşdur: ət, süd və quş əti ilə ölkəmiz özünü 100% təmin etməlidir.
Bununla belə, buğda istehsalında daxili tələbatın cəmi 55% səviyyəsində qalması və bu əmsalın artmaması dövlət rəhbərini qane etmir. Müşavirədə qeyd olunduğu kimi, daxili istehsal 1 milyon 573 min ton, idxal isə 1 milyon 267 min tondur və bu asılılıq mütləq azaldılmalıdır. Bu məqsədlə torpaqlardan səmərəli istifadə edilməli, peyk imkanları, süni intellekt və elmi araşdırmalar vasitəsilə hər bir yararlı torpaq sahəsinin elektron "pasportu" hazırlanmalıdır.
Eyni zamanda, kənd təsərrüfatı texnikası parkının tamamilə yenilənməsi, Karbamid zavodunun istehsal gücü əsasında daxili gübrə təminatının yaxşılaşdırılması və mövcud olan 400 min tonluq soyuducu anbar komplekslərinin tutumunun əlavə layihələrlə 500 min tona çatdırılması aqrar sənayenin intensiv əsaslarla inkişafını təmin edəcəkdir. Pambıqçılıqda hektardan məhsuldarlığın sovet dövrünü geridə qoyaraq 3.6 tona yüksəlməsi böyük uğurdur, lakin hədəf hektardan 5 ton məhsul götürmək və xaricə xammal deyil, daxili fabriklərdə emal olunmuş hazır toxuculuq məhsulları ixrac etməkdir.
Azərbaycanın kənd təsərrüfatının gələcək inkişafında Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun işğaldan azad edilmiş bərəkətli torpaqları müstəsna bir rol oynayır. Ölkəmizin ümumi su ehtiyatlarının 25%-nin məhz bu regionda formalaşması bütöv bir coğrafiyanın aqrar xəritəsini yenidən formalaşdırır. Azad olunmuş ərazilərdə dərhal bərpa edilən Köndələnçay, Xaçınçay, Suqovuşan, Sərsəng və Zabuxçay su anbarları, həmçinin tikintisi sürətlə gedən Bərgüşad və Həkəri su hövzələri təkcə o bölgəni deyil, ətrafda yerləşən 8 rayonun təqribən 100 min hektar torpağını bol su ilə təmin edəcəkdir.
Nəhəng beton infrastruktur layihəsi olan Şirvan və Qarabağ magistral kanallarının yenidən qurulması başa çatdıqdan sonra 200-300 min hektar torpaq sahəsinin suvarılması mümkün olacaqdır. Dövlət dəstəyi ilə hazırda 130 min hektarda tətbiq edilən müasir suqənaətedici suvarma sistemlərinin yeni proqramla 300 min hektara çatdırılması hədəfi məhsuldarlıqda görünməmiş bir sıçrayışa səbəb olacaqdır. Ağalı kəndi yaxınlığında salınmış və artıq xaricə məhsul ixrac edən müasir intensiv meyvə bağları azad edilmiş torpaqlarımızda tətbiq olunan yeni, səmərəli iqtisadi modelin ən parlaq və qürurverici sübutudur.
İqtisadi inkişafın ən mühüm və ali məqsədi insana xidmət etmək, onun doğma torpağında xoşbəxt və firavan yaşamasını təmin etməkdir. Bu mənada, dövlətin aqrar strategiyası həm də qlobal bir problem olan kütləvi urbanizasiyaya — əhalinin kəndlərdən şəhərlərə axınına qarşı yönəlmiş güclü bir sosial sipərdir. Cənab Prezident bu məsələdə Azərbaycanın milli hədəfini çox səmimi və qətiyyətli şəkildə ifadə etmişdir:
"Biz isə elə etməliyik ki, kəndlərdən şəhərlərə yox, şəhərlərdən kəndlərə qayıdış prosesi başlasın."
Bunun üçün kəndlə şəhər arasındakı infrastruktur və xidmət fərqləri tamamilə aradan qaldırılır. Bölgələrdə tikilən müasir xəstəxanalar, təmir edilən və yenidən qurulan minlərlə məktəb binası (ölkədəki məktəblərin 80-90%-i artıq tamamilə yenilənib) insanları öz dədə-baba torpaqlarına daha sıx bağlamaq məqsədi daşıyır. Kəndlərdə yüksək xidmət sektorunun, geniş məşğulluq imkanlarının, turizm və sənaye potensialının yaradılması Böyük Qayıdış strategiyasının təməl fəlsəfəsidir. Bu, sadəcə coğrafi bir qayıdış deyil; bu, köklərə, tarixi yaddaşa, milli adət-ənənələrə və doğma torpağın bərəkətinə qayıdış prosesidir.
Cənab Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə qəbul edilən və cəmi dörd il yarım ərzində icrası nəzərdə tutulan 2026–2030-cu illər Dövlət Proqramı Azərbaycanın aqrar tarixində yeni və möhtəşəm bir səhifə açır. Dövlət büdcəsi xətti ilə 2 milyard manatdan çox, özəl sektorun payı olaraq isə 3 milyard manatdan çox — ümumilikdə 5 milyard manatdan artıq nəhəng bir vəsaitin bu qısa müddətdə iqtisadiyyata yönəldilməsi dövlətimizin qüdrətinin, maliyyə müstəqilliyinin və gələcəyə olan böyük inamının ən bariz göstəricisidir.
Bu gün tam qətiyyətlə, qürurla və sarsılmaz bir inamla bəyan etmək olar ki, Azərbaycan Respublikasının gələcək yüksəlişi, iqtisadi qüdrəti və kənd təsərrüfatı sahəsindəki tam müstəqilliyi tarixi bir zərurət, qarşısıalınmaz və mütləq bir hadisədir! Bu böyük və dönməz tarixi prosesi şərtləndirən ən uca amil — sarsılmaz xalq-lider birliyi, zəhmətkeş xalqımızın torpağa olan əbədi sevgisi və dövlətimizin ali siyasi iradəsidir.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin ruhundan güc alan, Müzəffər Ali Baş Komandanın dəmir iradəsi ilə yoğrulan və azad edilmiş torpaqlarımızın bərəkəti ilə inkişaf edən müasir Azərbaycan dövləti, qlobal fırtınalara və iqtisadi böhranlara meydan oxuyaraq öz zəfər yoluna davam edəcəkdir. Bizim inkişafımız sadəcə rəqəmlərdə deyil; o, hər qarış torpağımızın hürriyyətində, hər bir kəndlimizin alnının tərində, hər bir evimizin ruzi-bərəkətində yaşayan və gələcək nəsillərə ötürüləcək olan sarsılmaz, əbədi və möhtəşəm bir reallıqdır!
Geri dön