Zamanın və taleyin memarı: Ulu Öndər Heydər Əliyev dünyası
30-04-2026, 12:40. Yazar: azer
Tarix bəzən illərə, bəzən onilliklərə sığır, amma elə şəxsiyyətlər var ki, onların fəaliyyəti bütöv bir xalqın taleyini əsrlər boyu müəyyən edir. Azərbaycanın müasir tarixinə nəzər salanda hər bir daşın, hər bir quruculuq nümunəsinin, hər bir milli qələbənin arxasında polad iradəli, uzaqgörən bir simanın – Ümummilli Lider Heydər Əliyevin silinməz izini görürük. Bu, sadəcə bir dövlət rəhbərinin bioqrafiyası deyil, öz millətini zamanın ən amansız fırtınalarından çıxarıb sahilə çatdıran böyük bir xilaskarın epoxasıdır.
Ulu Öndər Heydər Əliyev şəxsiyyəti sadəcə bir dövrün deyil, bütöv bir millətin dirçəliş yoludur. O, tarixin axarını dəyişən elə bir zirvədir ki, oradan baxanda Azərbaycanın həm şanlı keçmişi, həm də işıqlı gələcəyi aydın görünür. Onun həyat yolu fədakarlıq, sarsılmaz iradə və sonsuz Vətən sevgisinin canlı timsalıdır. O, xalqının qəlbində sadəcə bir lider kimi deyil, hər bir azərbaycanlının taleyinə toxunan, ona milli mənlik şüuru aşılayan mənəvi ata kimi taxt qurmuşdur. Bu oçerk həmin böyük ömrün salnaməsinə, bir millətin yoxdan var olma mübarizəsinə işıq tutmaq cəhdidir.
1969-cu ilin 14 iyul günü Azərbaycanın mənəvi səmalarında yeni bir günəş doğurdu. O dövrün ideoloji məhdudiyyətlərinə rəğmən, Ümummilli Lider Heydər Əliyev hakimiyyətə gəldiyi ilk gündən milli ruhun intibahı missiyasını öz çiyinlərinə götürdü. Onun ən böyük tarixi xidmətlərindən biri totalitar rejim daxilində ana dilimizin dövlət statusunu bərpa etməsi idi. 1978-ci ildə Azərbaycan SSR-in yeni Konstitusiyası qəbul edilərkən, Ulu Öndər Heydər Əliyevin sarsılmaz iradəsi sayəsində bura fundamental bir maddə daxil edildi. Konstitusiyanın 73-cü maddəsində birmənalı olaraq yazılmışdı: “Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının dövlət dili Azərbaycan dilidir”. Bu, həmin dövr üçün inanılmaz bir cəsarət, Moskva qarşısında qoyulan milli tələb idi. O, yaxşı bilirdi ki, dili qorumayan millət özünü qoruya bilməz. Bu maddə sadəcə hüquqi cümlə deyil, Azərbaycanın gələcək müstəqilliyinin mənəvi sütunu idi.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 70-ci illərdəki fəaliyyəti təkcə iqtisadi göstəricilərlə ölçülmürdü; o, həm də gələcək müstəqilliyin bilikli, savadlı kadr ordusunu hazırlayırdı. Hər il yüzlərlə azərbaycanlı gəncin SSRİ-nin nüfuzlu ali məktəblərinə göndərilməsi, Bakıda hərbi məktəbin açılması uzaqgörən bir strateqin illər sonrakı müstəqillik dövrü üçün qurduğu kadr bankı idi. O, sanki otuz il sonranın mənzərəsini görür və o günün ehtiyac duyacağı mütəxəssisləri elə o zamandan yetişdirirdi.
Ulu Öndər Heydər Əliyevi digər siyasi liderlərdən fərqləndirən ən unikal xüsusiyyətlərdən biri onun fenomenal yaddaşı idi. O, illər öncə görüşdüyü sadə bir zəhmətkeşin adını, bir zavodun istehsalat göstəricilərini və ya uzaq bir kəndin coğrafi relyefini ən kiçik detallarına qədər xatırlayırdı. Bu xüsusiyyət ona müraciət edən hər kəsdə heyranlıq doğururdu. O, rəqəmlərin deyil, insanların rəhbəri idi. Onun iş qabiliyyəti isə insan imkanlarının hüdudlarını aşırdı. Sutkada 18-20 saat fasiləsiz işləyən, hər bir sənədi vergülünə qədər oxuyan, hər bir layihənin dərinliyinə varan bu dahi şəxsiyyət, rəhbərliyi altında çalışanlardan da eyni peşəkarlığı tələb edirdi. O, həm də mahir bir psixoloq idi; qarşısındakı insanın niyyətini bir baxışdan oxuyar, hətta ən mürəkkəb siyasi oyunlarda belə həmişə bir neçə gediş öndə olardı. Bu intellektual üstünlük onu beynəlxalq arenada dünyanın ən nüfuzlu dövlət xadimlərinin belə ehtiyat etdiyi və hörmət bəslədiyi “Siyasi Qrosmeyster”ə çevirmişdi.
Ümummilli Lider Heydər Əliyev şəxsiyyətinin əzəməti dünya siyasətinin nəhəngləri tərəfindən hər zaman xüsusi ehtiramla qeyd olunub. ABŞ-ın sabiq Prezidenti Corc Buşun onu "dünya səviyyəli lider" adlandırması, Fransa Prezidenti Jak Şirakın Heydər Əliyevi "qeyri-adi şəxsiyyət" kimi xarakterizə edərək onun beynəlxalq arenadakı nüfuzuna heyranlığını bildirməsi təsadüfi deyil. Türkiyə Cümhuriyyətinin doqquzuncu Prezidenti Süleyman Dəmirəl isə onu "Türk dünyasının ulu çinarı" adlandıraraq, dahi rəhbərin təkcə Azərbaycan üçün deyil, bütün türk dünyası üçün xidmətlərini yüksək qiymətləndirmişdir. Hətta ən sərt siyasi rəqibləri belə onun fenomenal yaddaşı və mürəkkəb geosiyasi vəziyyətlərdən çıxış yolu tapmaq bacarığı qarşısında ehtiramla baş əyirdilər. Bu beynəlxalq etiraflar bir daha sübut edirdi ki, Ulu Öndər Heydər Əliyev sadəcə bir ölkənin rəhbəri deyil, dünya siyasətinin gedişatına təsir edən nadir tarixi simalardan biridir.
Ümummilli Lider Heydər Əliyev üçün mədəniyyət millətin vizit kartı idi. O, Nizami Gəncəvinin, İmadəddin Nəsiminin, Molla Pənah Vaqifin ruhunu şad edərək, onların yubileylərini beynəlxalq səviyyədə qeyd etdirdi. Şuşada Vaqifin məqbərəsinin ucaldılması həmin dövrün siyasi şərtləri daxilində böyük bir milli ruhun nümayişi idi. Dahi rəhbər sənət adamlarına qarşı qeyri-adi dərəcədə həssas idi. O, hər bir sənətkarın yaradıcılığını sadəcə oxumur, həm də duyurdu. Bir şairin misrasında milli kədəri, bir bəstəkarın notunda Vətən həsrətini hiss edən Ulu Öndər Heydər Əliyev, sənət adamları üçün təkcə rəhbər deyil, həm də ən sadiq və anlayan oxucu idi. Şairlərə, yazıçılara, bəstəkar və rəssamlara göstərdiyi səmimi ehtiram onu xalqın gözündə təkcə rəhbər deyil, həm də böyük bir himayədar obrazına çevirdi. O, hər bir ziyalı ilə dialoqunda dövlət adamı ciddiyyəti ilə insani səmimiyyəti elə bir ustalıqla birləşdirirdi ki, bu münasibətlər Azərbaycanın intellektual potensialının çiçəklənməsinə xidmət edirdi.
90-cı illərin əvvəlləri Azərbaycan tarixinin qanlı və qaranlıq dolanbaclarından keçirdi. Müstəqilliyini yeni qazanmış respublika daxili xaos və vətəndaş müharibəsi təhlükəsində boğulurdu. Millət ümidsizlik içində bir xilaskar axtarırdı. Bakıya qayıdışdan öncə Ulu Öndər Heydər Əliyevin Naxçıvan dövrü müstəqillik tariximizin faktiki olaraq ilk reallıq məkanı və strateji sınaq meydanı oldu. Blokada şəraitində olan bir bölgədə Ümummilli Lider Heydər Əliyev təkcə Naxçıvanı fiziki məhv olmaqdan xilas etmədi, həm də gələcək müstəqil Azərbaycanın dövlətçilik modelini orada sınaqdan keçirdi. Məhz onun liderliyi və cəsarəti sayəsində hələ SSRİ-nin mövcud olduğu bir vaxtda Naxçıvan Ali Məclisində üçrəngli bayrağımız ilk dəfə dövlət rəmzi kimi qəbul edildi. Sovet imperiyasının qalıqları, kommunist partiyasının yerli strukturları qətiyyətlə kənarlaşdırıldı. O, Naxçıvandan başlayaraq bütün xalqın qəlbində müstəqillik məşəlini alovlandırdı. Naxçıvanda atılan bu addımlar əslində bütün Azərbaycanı böyük xilasa və real suverenliyə çağıran siyasi manifest idi.
1993-cü ilin iyununda xalqın israrlı tələbi ilə Ulu Öndər Heydər Əliyevin Bakıya qayıdışı tarixin axarını dəyişdi. O, Bakıya qayıdanda, əslində uçurumun kənarında olan bir xalqın bütün taleyini öz çiyinlərinə götürürdü. Bu, sadə bir siyasi qayıdış deyil, parçalanmaqda olan bir dövlətin varlıq və yoxluq savaşı idi. O, fırtınalı dənizdə kompasını itirmiş gəminin sükanı arxasına keçən mahir kapitan kimi, xalqın inamını özünə qaytardı.
Ümummilli Lider Heydər Əliyev parçalanmış Azərbaycanı bir araya gətirdi, dövlətçilik ənənələrini bərpa etdi. 1994-cü ildə imzalanan “Əsrin müqaviləsi” ilə Azərbaycanın iqtisadi müstəqilliyinin sütunları quruldu. O, xarici investisivalları ölkəyə cəlb etməklə həm də dünyanın diqqətini Azərbaycanın haqq səsinə yönəltdi. Ulu Öndər Heydər Əliyev bu müqavilə ilə təkcə neft strategiyasının əsasını qoymadı, o, həm də iqtisadi resursları siyasi qüdrətə çevirməyin misilsiz nümunəsini yaratdı. O, nefti sadəcə gəlir mənbəyi deyil, Azərbaycanın milli təhlükəsizliyini dünyanın nəhəng güclərinin maraqları ilə uzlaşdıran strateji bir amil kimi istifadə etdi. Bu, gənc dövləti xarici təzyiqlərdən və geosiyasi fırtınalardan qoruyan görünməz, lakin keçilməz bir diplomatik qalxan idi. Onun balanslaşdırılmış xarici siyasət kursu Azərbaycanı regionun açar dövlətinə çevirdi. Ümummilli Liderin diplomatik məharəti sayəsində dünya birliyi Azərbaycanı artıq sadəcə bir postsovet ölkəsi kimi deyil, etibarlı tərəfdaş və öz sözünə sahib çıxan qüdrətli bir dövlət kimi tanımağa başladı.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin hər bir çıxışı bir fəlsəfə idi. Onun məşhur: “Mən həmişə fəxr etmişəm, bu gün də fəxr edirəm ki, mən azərbaycanlıyam!” ifadəsi sadəcə bir şüar deyil, hər bir vətəndaşın ürəyi-nə həkk olunan milli qürur düsturuna çevrildi. O, bu sözlərlə azərbaycanlıları azərbaycançılıq məfkurəsi ətrafında birləşdirdi. Dünyanın harasında yaşamasından asılı olmayaraq, hər bir həmvətənimiz Ümummilli Lider Heydər Əliyevin şəxsində özünün arxasını, dayağını hiss etməyə başladı.
Bu gün biz qürurla deyirik ki, Şuşada dalğalanan üçrəngli bayrağımız, azad edilmiş torpaqlarımızda yüksələn uca abidələr Heydər Əliyev ideallarının zəfər yürüşüdür. Ulu Öndərin ən böyük arzusu olan Qarabağın azadlığı, həm də bir atanın övladına, bir liderin xalqına ən böyük vəsiyyəti idi. Bu gün Şuşada ucalan azan səsi həm də o böyük ruhun rahatlıq tapdığı anın sədasıdır. Onun layiqli davamçısı tərəfindən bu vəsiyyət böyük Zəfərlə həyata keçirildi. Lakin Ümummilli Lider Heydər Əliyevin uzaqgörənliyinin ən mühüm zirvəsi onun sadəcə bugününü deyil, Azərbaycanın onilliklər sonrakı gələcəyini də sığortalaması idi. O, özündən sonra elə bir məktəb, elə bir idarəçilik fəlsəfəsi qoyub getdi ki, bu irsin ən layiqli davamçısını da məhz özü yetişdirdi. İlham Əliyev dahi rəhbərin təkcə bioloji varisi deyil, həm də onun siyasi məktəbinin ən istedadlı məzunu, sadiq müridi və ideya davamçısı idi. Ulu Öndər Heydər Əliyev İlham Əliyevi yetişdirərkən onu ən çətin diplomatik sınaqlardan keçirmiş, dövlət idarəçiliyinin bütün incəliklərini şəxsən aşılamışdı. 2003-cü ildə xalqa müraciətində: “Mən ona özüm qədər inanıram”, – deyərkən, dahi rəhbər əslində Azərbaycanın gələcək zəfərlərinin mənzərəsini görürdü.
İlham Əliyev bu böyük etimadı sadəcə doğrultmadı, o, Heydər Əliyev dühasının yarımçıq qalmış arzularını gerçəyə çevirən fateh rəhbər kimi tarixin qızıl səhifələrinə həkk olundu. 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan tarixi qələbə, Şuşanın sıldırım qayalarında dalğalanan üçrəngli bayrağımız əslində Ulu Öndər Heydər Əliyev strategiyasının təntənəsi idi. İlham Əliyev öz rəhbərliyi ilə sübut etdi ki, o, həm dahi atanın varisi, həm də müasir Azərbaycanın qüdrətli Lideridir. Bu gün azad Qarabağda ucalan hər bir tikili, Xocalıda və Xankəndidə bərpa edilən suverenliyimiz dahi Ümummilli Liderin ruhuna ən böyük töhfədir. Zaman sübut etdi ki, nə qədər Azərbaycan var, bu iki böyük imza – Heydər Əliyev dühası və İlham Əliyev qətiyyəti dövlətçiliyimizin sarsılmaz sütunları olaraq qalacaqdır.
Zaman keçir, nəsillər dəyişir, lakin Ulu Öndər Heydər Əliyev ideallarının əbədiyaşarlığı daha da bariz şəkildə üzə çıxır. Onun qurduğu dövlətçilik binası elə sarsılmaz təməllər üzərində ucalıb ki, keçən hər il bu binanın əzəmətini daha da artırır. O, zamanı ötüb keçən bir dühadır; dünən xilas etdiyi Azərbaycan bu gün onun cızdığı xəritə ilə dünyanın ən uca zirvələrinə doğru irəliləyir. O, bizə təkcə sərhədləri bərpa olunmuş bir ölkə deyil, həm də sarsılmaz bir dövlətçilik təfəkkürü miras qoyub. Bu gün Azərbaycanın hər bir uğurunda, beynəlxalq kürsülərdən eşidilən hər bir haqlı səsində onun uzaqgörən siyasətinin əks-sədası var. Ümummilli Lider Heydər Əliyev dühası bizim milli pasportumuz, qürur mənbəyimiz və gələcəyə addımlayan yolumuzun sönməz mayakıdır. Nə qədər ki, müstəqil Azərbaycan dövləti var, Ulu Öndər öz şah əsəri olan bu Vətəndə hər gün yenidən doğulacaq və hər bir vətəndaşın qəlbində əbədi olaraq yaşayacaqdır.
Heydər Əliyev şəxsiyyəti zamanın dar çərçivələrinə sığmır. O, həm sarsılmaz iradəli bir lider, həm də hər bir vətəndaşın qayğısını ürəyində daşıyan böyük insan idi. O, dünənimizin qurtuluşu, bu günümüzün qüdrəti və gələcəyimizin mənəvi işığıdır. Nə qədər ki, Azərbaycan dövləti var, Ümummilli Lider Heydər Əliyev irsi hər birimizin qəlbində bir quruculuq eşqi, bir sönməz vətən sevdası kimi əbədi yaşayacaqdır.
Azər Məmmədov
aia.az
Geri dön