Qəribsəmiş məzarların səssiz fəryadı və tarixin hüquqi yaddaşı-
Bu gün, 11:06. Yazar: Semsi
Zamanın amansız çarxı Qərbi Azərbaycanın hər daşında, hər cığırında bir millətin minillik izlərini daşısa da, bu gün həmin torpaqlardakı mənəvi irsimiz misli görünməmiş bir vandalizm dalğası ilə üz-üzədir. Aparılan tədqiqatlar və son açıqlanan faktlar göstərir ki, indiki Ermənistan ərazisində addım-addım koordinatları müəyyənləşdirilən 740 müsəlman qəbiristanlığının hər biri əslində bizim o torpaqlardakı qədimlik möhürümüzdür. Lakin nə yazıq ki, bu gün həmin möhürlərin böyük bir qismi qəsdən sındırılmış, əcdadlarımızın uyuduğu müqəddəs məkanlar tamamilə yer üzündən silinmişdir. Bu, sadəcə bir məzarın dağıdılması deyil, bir xalqın tarixi yaddaşını coğrafiyadan qoparıb atmaq cəhdidir; bir çox hallarda isə bu mənəvi aşınma o dərəcəyə çatıb ki, azərbaycanlılara məxsus qədim məzarlıqların üzərində sonradan erməni qəbiristanlıqları salınıb. Klassik irsimizin böyük ustadı Aşıq Ələsgərin ruhunun dolaşdığı o dağlarda, dərələrdə indi babalarımızın baş daşları qəribsəyib, sükutun içində bir ədalət fəryadı qoparıb.
Bu böyük yaddaş davasında Qərbi Azərbaycan İcması və onun sədri, millət vəkili, tanınmış tədqiqatçı-alim Əziz Ələkbərlinin, eləcə də bu sahədə yorulmadan çalışan tədqiqatçı Səbuhi Hüseynovun fəaliyyəti tarixi həqiqətlərin üzə çıxarılmasında misilsiz rol oynayır. Bu iki Vətən fədaisi tərəfindən hər bir kəndin, hər bir abidənin koordinatlarının, mülkiyyət sənədlərinin və tarixi arxivlərin üzə çıxarılması, erməni saxtakarlığını dünya miqyasında ifşa edir. Bu fəaliyyətin ən güclü dayağı isə Müzəffər Ali Baş Komandan, Cənab Prezident İlham Əliyevin birbaşa diqqəti və siyasi dəstəyidir. Cənab Prezidentin Qərbi Azərbaycan İcması ilə görüşündə verdiyi tarixi mesajlar və qayıdış məsələsini dövlət siyasətinin ana xəttinə çevirməsi, bu müqəddəs yolun dönməzliyini təmin etmişdir.
Bu tarixi cinayətin miqyası təkcə məzarlıqlarla bitmir, mənəviyyat qalalarımız olan məscidlərimizin taleyi də eyni acını yaşayır. 17 mahalı əhatə edən geniş bir coğrafiyada qeydə alınmış 500-dən artıq məscid tarixin müxtəlif dönəmlərində xalqımızın inanc və mədəniyyət mərkəzi olsa da, bu gün onların təxminən 300-nün yerində yel əsir, heç bir izi-tozu qalmayıb. Məhz bu səbəbdən, həmin faktların ICESCO və UNESCO kimi nüfuzlu beynəlxalq təşkilatlara təqdim edilməsi bu günün ən mühüm vəzifəsidir. Bu abidələr təkcə Azərbaycan xalqının deyil, bəşər sivilizasiyasının nadir inciləri kimi tanınmalı və onlara qarşı törədilən vandallıq aktlarına beynəlxalq hüquqi qiymət verilməlidir. Bizim qayıdış dastanımız həm də bu dağıdılmış məscidlərin minarələrindən yenidən azan səsinin ucalması, silinmiş məzarların hüquqi varisliyinin bərpası davasıdır. Füzuli dühasının hikməti ilə desək, "Həqiqət pərdəsi qalxar, bir gün günəş doğar", və o gün bizim mədəni irsimiz beynəlxalq müstəvidə öz layiqli statusunu alaraq, tarixin qaranlıq küncünə itələnmək istənən həqiqətləri yenidən işığa çıxaracaqdır.
Qərbi Azərbaycana qayıdış sadəcə bir köç deyil, tarixin ədalət tərəzisində yenidən qurulması, bir millətin pozulmuş hüquqlarının bərpası hadisəsidir. Qayıdış Konsepsiyasının təməlində dayanan ən mühüm şərt, Ermənistanın onilliklər boyu törətdiyi etnik təmizləmə və cinayətlər fonunda soydaşlarımızın təhlükəsizliyinin beynəlxalq zəmanət altına alınmasıdır. Ata-baba yurduna dönəcək hər bir insanın addımının güvənli olması üçün beynəlxalq müşahidə missiyasının varlığı və hüquqi təminatlar mütləq bir zərurətdir; çünki sülh yalnız kağız üzərində deyil, insanların gündəlik həyatında hiss etdiyi real təhlükəsizlik üzərində ucalmalıdır. Bu, bir zamanlar həmin torpaqlarda qurulmuş həyatın, çəkilmiş zəhmətin və yaşanan ömürlərin beynəlxalq hüquq müstəvisində yenidən tanınması deməkdir.
Bu qayıdışın maddi və mənəvi tərəfləri bir-birini tamamlayan bütöv bir vəhdət təşkil edir. Deportasiyaya məruz qalmış azərbaycanlıların illərdir həsrətində olduğu mülkiyyət hüquqlarının bərpası, əllərindən alınmış ata-baba mülklərinin geri qaytarılması və onlara dəymiş zərərin tam şəkildə ödənilməsi hüquqi müstəvidə qoyulan ən prinsipial tələblərdən biridir. Bununla yanaşı, qayıdış prosesinin ayrılmaz tərkib hissəsi kimi, tariximizin yaddaşını daşıyan, lakin qəsdən dəyişdirilmiş toponimlərin – o əziz yer-yurd adlarının yenidən öz tarixi Azərbaycan adları ilə əvəzlənməsi prioritet məsələdir. Bizim üçün o torpaqlara qayıtmaq həm də kəndlərimizin, dağlarımızın öz əsl kimliyinə, öz doğma adına qovuşması deməkdir.
Cənubi Qafqazda davamlı sülhün və firavanlığın əsas şərti məhz bu ədalətin bərqərar olmasından keçir. İcma rəhbərliyinin də qətiyyətlə vurğuladığı kimi, 1987-1991-ci illərdə və ondan əvvəlki dövrlərdə qovulmuş insanların öz yurdlarına qayıtmaq hüququ Ermənistan tərəfindən rəsmən tanınmadan regionda tam və səmimi bir sülhdən danışmaq mümkün deyil. Bu, sadəcə bir siyasi tələb deyil, bəşəri bir haqqın – vətən haqqının təsdiqidir. Nəsimi demişkən, "Məkanım laməkandır", lakin bizim mənəvi və hüquqi məkanımız o qədim ellərdir və bu qayıdış dastanının hər bir bəndi hüququn sarsılmaz məntiqi ilə gələcək nəsillər üçün zəfər tarixinə çevriləcəkdir.
Qərbi Azərbaycan mövzusu ətrafında zaman-zaman yaranan siyasi dumanları və Ermənistan mediasının məqsədli şəkildə yaydığı əsassız iddiaları son müsahibələrində bir-bir alt-üst edən Əziz Ələkbərli, xalqımızın bu müqəddəs davasının heç vaxt sönməyəcək bir məşəl olduğunu xüsusi vurğulamışdır. İcmanın fəaliyyətinin sanki zəiflədiyi və ya bu məsələnin ümumi gündəmdən düşdüyü barədə yayılan xəbərlər sadəcə bir xəyaldan ibarətdir və bu cür manipulyasiyaların heç bir real əsası yoxdur. Əksinə, hər ötən gün bu mübarizə daha da sallaşır, elmi-tarixi arxivlərin dərinliklərindən çıxarılan hər yeni sənəd, hər yeni fakt qayıdış yolumuzu daha parlaq şəkildə işıqlandırır. Bu, anlıq bir həvəs deyil, kökü tarixin dərinliklərinə gedən, budaqları isə gələcəyə uzanan bir xalq hərəkatıdır.
Bu davanın ən böyük gücü və sarsılmaz təməli isə birbaşa Azərbaycan dövlətinin qətiyyətli mövqeyidir. Dövlət başçısının iradəsi ilə Qərbi Azərbaycana qayıdış məsələsi artıq ölkəmizin xarici siyasətində və milli təhlükəsizlik strategiyasında ən əsas xətlərdən biri kimi təsbit olunmuşdur. Heç bir kənar təzyiq və ya müvəqqəti siyasi konyuktura bu ali hədəfi dəyişdirə bilməz. Bu, bizim üçün sadəcə bir "məsələ" deyil, dövlətimizin milli kimlik və ərazi bütövlüyü fəlsəfəsinin məntiqi davamıdır.
Necə ki, vaxtilə klassiklərimiz öz əsərlərində haqqın gec-tez yerini tapacağını uzaqgörənliklə qeyd edirdilər, bu gün də bizim dövlət siyasətimiz həmin tarixi həqiqəti real gerçəkliyə çevirməkdədir. Qərbi Azərbaycan İcmasının hər bir addımı, hər bir beynəlxalq müraciəti bu böyük strateji planın bir hissəsidir. Bizim yolumuz aydındır, iradəmiz qətidir və bu mübarizə o vaxta qədər davam edəcəkdir ki, hər bir həmyerlimiz öz doğma yurdunda, babalarının uyuduğu o müqəddəs torpaqlarda yenidən həyatın sevincini yaşasın. Bu qayıdış sadəcə zamanın hökmüdür və tarixin bu gedişini heç bir manipulyasiya dayandıra bilməz.
Bütün bu faktlar, rəqəmlər və hüquqi müstəvidə aparılan mübarizə bir həqiqəti çılpaqlığı ilə ortaya qoyur: Qərbi Azərbaycan məsələsi bizim üçün sadəcə itirilmiş torpaqlar davası deyil, həm də itirilməkdə olan bir ruhun, bir tarixin və bir mədəniyyətin xilasıdır. Dağıdılan hər bir məzar daşı, yer üzündən silinən hər bir məscid minarəsi əslində bizim dözümümüzü və yaddaşımızı sınağa çəkir. Lakin unudulmamalıdır ki, torpağın altındakı köklər nə qədər dərindirsə, o torpağın üzərində ucalan çinarın budaqları bir o qədər əzəmətli olar. Bu gün Qərbi Azərbaycan İcmasının və dövlətimizin yürütdüyü siyasət məhz o dərin kökləri yenidən canlandırmaq məqsədi daşıyır.
Bizim qayıdışımız bir intiqam deyil, ədalətin təntənəsidir. Bu yolun sonunda bizi Göyçənin büllur suları, Ağbabanın dumanlı dağları və Şörəyelin qədim düzləri gözləyir. İnanırıq ki, çox keçməyəcək, o yerlərdə yenidən uşaq gülüşləri eşidiləcək, babalarımızın ruhu öz nəvələrinin addım səsləri ilə şad olacaqdır. Çünki haqq nazilər, amma üzülməz; vətən isə harda oluruqsa olaq, hər zaman qəlbimizdə döyünən, bizi özünə səsləyən müqəddəs bir anddır. Bu böyük qayıdış dastanı artıq yazılmağa başlayıb və hər bir soydaşımızın bu dastanda bir imzası, bir izi olacaqdır.
Şəmsi Qoca
Qərbi Azərbaycan İcması
Mərkəzi Aparatının elmi işçisi
Geri dön