Bakıda TDT görüşü: Əməkdaşlıq və həmrəylik yeni mərhələyə yüksəlir
3-04-2026, 11:01. Yazar: azer
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində regional təşkilatların rolu getdikcə artır və bu kontekstdə Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) türk dünyasının siyasi, iqtisadi və mədəni inteqrasiyasını təmin edən mühüm platforma kimi çıxış edir. Bakıda təşkilata üzv dövlətlərin hökumət başçılarının və vitse-prezidentlərinin ikinci görüşünün keçirilməsi yalnız diplomatik hadisə deyil, həm də strateji baxımdan böyük əhəmiyyət kəsb edən mühüm siyasi mesajdır. Bu görüş Azərbaycanın türk dünyasında artan nüfuzunu bir daha nümayiş etdirir və ölkəmizin regional koordinasiya mərkəzi rolunu möhkəmləndirir.
Son illərdə Azərbaycan regionda həm siyasi, həm də iqtisadi baxımdan mühüm aktora çevrilib. Xüsusilə enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat dəhlizləri və geostrateji mövqeyi Azərbaycanın beynəlxalq sistemdə çəkisini əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Bakıda keçirilən bu görüş də ölkəmizin türk dünyasının inteqrasiya prosesində aparıcı rol oynadığını təsdiqləyir.
TDT çərçivəsində keçirilən görüşlər üzv dövlətlər arasında koordinasiyanı gücləndirir, ortaq maraqların müdafiəsi üçün vahid mövqe formalaşdırır və regionda sabitliyin təmin olunmasına xidmət edir. Bakı artıq təkcə siyasi mərkəz deyil, eyni zamanda iqtisadi və logistik əməkdaşlığın əsas platformalarından birinə çevrilməkdədir.
Tədbirin əsas diqqət mərkəzində duran məsələlərdən biri iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi və qarşılıqlı sərmayələrin artırılmasıdır. Statistik göstəricilər də bunu təsdiqləyir: ötən il Azərbaycanın TDT üzv dövlətləri ilə ticarət dövriyyəsi 5 faizdən çox artmış, qarşılıqlı investisiyaların həcmi isə 21 milyard ABŞ dollarına çatmışdır.
Bu rəqəmlər sadəcə iqtisadi göstərici deyil, həm də türk dövlətləri arasında qarşılıqlı etimadın və strateji tərəfdaşlığın nəticəsidir. Birgə investisiya fondlarının yaradılması, prioritet sahələr üzrə əməkdaşlıq layihələrinin həyata keçirilməsi və biznes mühitinin yaxşılaşdırılması gələcəkdə daha geniş iqtisadi inteqrasiyaya zəmin yaradır.
Mövcud geosiyasi reallıqlar fonunda nəqliyyat və logistika məsələləri TDT üçün prioritet istiqamətlərdən biridir. Xüsusilə Orta Dəhliz, Trans-Xəzər dəhlizi və Zəngəzur dəhlizi kimi layihələr regionun tranzit potensialını maksimum səviyyədə reallaşdırmağa imkan verir.
Bu dəhlizlər Asiya ilə Avropanı birləşdirən ən qısa və təhlükəsiz marşrutlardan biri kimi strateji əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə Zəngəzur dəhlizinin avtomobil yolunun 90 faizinin, dəmir yolunun isə 70 faizinin hazır olması bu layihənin yaxın gələcəkdə reallaşacağını göstərir. Bu isə yalnız Azərbaycan üçün deyil, bütün türk dünyası üçün yeni iqtisadi imkanlar deməkdir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasından sonra işğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı yenidənqurma işləri həyata keçirilir. Bu prosesdə qardaş türk dövlətlərinin fəal iştirakı xüsusi qeyd olunmalıdır.
Füzuli rayonunda Özbəkistan tərəfindən inşa edilən Mirzə Uluqbəy məktəbi, Qazaxıstanın hədiyyəsi olan Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi, Ağdam rayonunda isə Qırğızıstanın dəstəyi ilə yaradılan Manas məktəbi təkcə təhsil ocaqları deyil, həm də türk dünyasının birliyinin canlı simvollarıdır.
Bu layihələr göstərir ki, TDT yalnız siyasi və iqtisadi platforma deyil, eyni zamanda ortaq mədəniyyətə, tarixə və dəyərlərə əsaslanan bir ailədir.
Türk dövlətləri arasında münasibətlərin mühüm xüsusiyyətlərindən biri də qarşılıqlı dəstək prinsipidir. Bunun bariz nümunələrindən biri Kahramanmaraş şəhərində baş verən dağıdıcı zəlzələdən sonra Azərbaycanın göstərdiyi yardımdır. Azərbaycan tərəfindən 100 milyon ABŞ dolları dəyərində “Azərbaycan məhəlləsi”nin inşası qardaşlıq münasibətlərinin real təzahürüdür.
Bu kimi addımlar siyasi bəyanatlardan daha çox, praktik həmrəyliyin göstəricisi kimi qiymətləndirilir və türk dövlətləri arasında münasibətləri daha da möhkəmləndirir.
Bakıda keçirilən görüş həm də siyasi etimadın gücləndirilməsi baxımından mühüm rol oynayır. TDT-nin əsas prinsipləri – sülh, qarşılıqlı hörmət, əməkdaşlıq və ortaq maraqlar – regionda sabitliyin qorunmasına xidmət edir.
Müasir dünyada baş verən mürəkkəb geosiyasi proseslər fonunda türk dövlətlərinin vahid mövqedən çıxış etməsi onların beynəlxalq sistemdə təsir imkanlarını artırır. Bu isə TDT-ni yalnız regional deyil, qlobal əhəmiyyətli təşkilata çevirir.
Beləliklə, Bakıda keçirilən TDT görüşü türk dünyasında əməkdaşlıq və həmrəyliyin yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir. Bu tədbir yalnız mövcud əlaqələri möhkəmləndirməklə kifayətlənmir, həm də gələcək strateji əməkdaşlıq üçün möhkəm təməl yaradır.
Azərbaycanın bu prosesdə oynadığı rol isə xüsusi qeyd olunmalıdır. Ölkəmiz həm coğrafi mövqeyi, həm siyasi iradəsi, həm də iqtisadi imkanları ilə türk dünyasının inteqrasiyasının əsas dayaqlarından birinə çevrilmişdir. Qarşıdakı dövrdə TDT çərçivəsində əməkdaşlığın daha da dərinləşəcəyi və türk dövlətlərinin birgə gücünün qlobal miqyasda daha aydın hiss olunacağı şübhəsizdir.
Bayram Xudayarov
Elm və Təhsil Nazirliyi Fizika İnstitutunun əməkdaşı,
"Heydər Əliyev məktəbinin davamçıları" Feysbuk qrupunun təsisçisi və rəhbəri,
YAP-ın fəal üzvü
Geri dön